پیامد کوتاه شدن دست کردها از نفت سوریه
به گزارش کردپرس، انتقال کنترل میدان‌های نفتی شمال‌شرق سوریه از نیروهای دموکراتیک سوریه به دولت دمشق و امضای قراردادهای جدید با شرکت‌های خارجی، با وجود افزایش دستمزد برخی کارکنان نفتی، تاکنون به بهبود معیشت مردم منجر نشده است و حذف یارانه سوخت، افزایش هزینه برق و محدودیت ظرفیت پالایش نفت، فشار اقتصادی بر ساکنان مناطق کردنشین را افزایش داده است.
به گزارش نشریه آمارگی، دولت سوریه در اوت ۲۰۲۶ کنترل میدان‌های نفتی شمال‌شرق این کشور را به‌طور رسمی به شرکت نفت سوریه واگذار کرد. این اقدام در چارچوب مرحله سوم توافق ۲۹ ژانویه میان نیروهای دموکراتیک سوریه و دولت دمشق انجام شد که هدف آن ادغام ساختارهای اداره خودگردان شمال‌شرق سوریه در نهادهای دولتی عنوان شده است.
با این حال، انتقال کنترل میدان‌های نفتی و آغاز همکاری با شرکت‌های بین‌المللی، تاکنون شکاف میان درآمدهای حاصل از تولید نفت و هزینه‌های زندگی مردم را کاهش نداده است. افزایش قیمت سوخت و برق، حذف بخشی از یارانه‌های پیشین و ناتوانی زیرساخت‌های پالایشگاهی در تأمین نیاز داخلی، از مهم‌ترین پیامدهای این تحول به شمار می‌روند.
شرکت نفت سوریه در چهارم اوت اعلام کرد که کنترل تمامی میدان‌های نفتی شمال‌شرق کشور را در اختیار گرفته است. یوسف قبلاوی، مدیر این شرکت، گفت بازسازی تأسیسات نفتی بلافاصله آغاز خواهد شد و تکمیل آن ممکن است شش ماه تا یک سال زمان ببرد.
هم‌زمان، شرکت نفتی اچ‌کی‌ان انرژی آمریکا با مشارکت شرکت یوسی‌سی هلدینگ قطر، قراردادی ۲۵ ساله برای فعالیت در این بخش منعقد کرد. بر اساس اعلام دمشق، سهم دولت سوریه از درآمد این همکاری در پنج سال نخست ۶۰ درصد خواهد بود، در پنج سال بعد به ۶۵ درصد می‌رسد و در مرحله پایانی به ۷۰ درصد افزایش خواهد یافت.
انتقال کنترل میدان‌ها برای برخی کارکنان نفتی با افزایش دستمزد همراه بوده است. یکی از کارکنان میدان نفتی عوده در نزدیکی قامیشلو که به دلیل نگرانی از برخوردهای احتمالی دولت دمشق نخواست نامش فاش شود، به نشریه آمارگی گفت دستمزد او در ماه ژوئیه پنج برابر شده است. او پیش‌تر ماهانه حدود ۸۰ تا ۱۰۰ دلار دریافت می‌کرد.
با این حال، این افزایش درآمد نگرانی‌های او را برطرف نکرده است. این کارگر که به‌تازگی ازدواج کرده و در انتظار تولد فرزندش است، می‌گوید تأمین یک زندگی معمولی در شرایط کنونی سوریه به ماهانه ۸۰۰ تا هزار دلار نیاز دارد؛ رقمی که برای بسیاری از خانوارها دست‌یافتنی نیست.
او همچنین نسبت به آینده توافق دمشق و نیروهای دموکراتیک سوریه بدبین است و می‌گوید نگرانی‌ها درباره امنیت و تنش‌های قومی همچنان پابرجاست. به گفته او، کشته‌شدن یک عضو پیشین نیروهای دموکراتیک سوریه پس از ربوده‌شدن به دست افراد مسلحی که گفته می‌شود با یکی از قبایل عرب ارتباط داشته‌اند، پرسش‌هایی درباره ماهیت روند ادغام ایجاد کرده است.
فشار اقتصادی ناشی از تغییر مدیریت بخش نفت، به‌ویژه در مناطق کردنشین شمال‌شرق سوریه، محسوس است. صاحبان کسب‌وکار در قامیشلو از افزایش چندبرابری قبض برق خبر داده‌اند و برخی برای کاهش هزینه‌ها به نصب پنل‌های خورشیدی روی آورده‌اند.
سیامند علی، خبرنگار شبکه سوریه پلاس، می‌گوید بسیاری از نانوایی‌ها و واحدهای تولید برق به دلیل افزایش هزینه‌های تولید و بهره‌برداری فعالیت خود را متوقف کرده‌اند. او همچنین اعلام کرد قبض برق خانوار هفت‌نفره‌اش در یک ماه از ۷۰ هزار لیره سوریه، معادل حدود پنج دلار، به ۷۰۰ هزار لیره، معادل حدود ۵۰ دلار، افزایش یافته است.
دولت سوریه در سپتامبر قیمت گازوئیل را ۴۰ درصد افزایش داد و به ۱۷۵ لیره سوریه، معادل حدود ۱.۳۲ دلار، برای هر لیتر رساند. این تصمیم اعتراض‌هایی را در مناطق مختلف کشور برانگیخت و دولت چند روز بعد اعلام کرد برای مصارف گرمایشی، کشاورزی و صنعتی گازوئیل یارانه‌ای عرضه خواهد کرد.
پیش از انتقال کنترل میدان‌های نفتی به دمشق، اداره خودگردان سالانه حدود ۲۵۰ میلیون دلار برای یارانه گازوئیل هزینه می‌کرد. این سوخت با قیمت کمتر از ۳۰ سنت برای هر لیتر در اختیار مصرف‌کنندگان، نانوایی‌ها و واحدهای تولید برق قرار می‌گرفت. در سپتامبر ۲۰۲۵ نیز بیش از ۵۵ میلیون لیتر گازوئیل یارانه‌ای در منطقه جزیره، از جمله قامیشلو، توزیع شد.
بنیامین فِو، مشاور ارشد شرکت کرم شعار، می‌گوید حذف یا کاهش این یارانه‌ها، پیش از افزایش اخیر قیمت سوخت در سراسر سوریه، فشار اقتصادی قابل‌توجهی بر ساکنان شمال‌شرق کشور وارد کرده بود.
به گفته او، افزایش تولید نفت به‌تنهایی نمی‌تواند بحران سوخت را حل کند؛ زیرا سوریه با کمبود ظرفیت پالایش و وابستگی به واردات فرآورده‌های نفتی روبه‌روست.
زیرساخت‌های نفتی سوریه در جریان جنگ آسیب گسترده‌ای دیده‌اند و ظرفیت این کشور برای تأمین نیاز داخلی همچنان محدود است. در نتیجه، سوریه با وجود برخورداری از منابع نفت خام، همچنان به واردات فرآورده‌های پالایش‌شده وابستگی دارد؛ وضعیتی که بازار داخلی را در برابر تحولات ژئوپلیتیکی و نوسان قیمت‌های جهانی آسیب‌پذیر می‌کند.
قبلاوی اعلام کرده است که میدان‌های نفتی سوریه در حال حاضر روزانه بیش از ۱۰۰ هزار بشکه نفت تولید می‌کنند و دولت قصد دارد با بازسازی چاه‌ها، ارتقای زیرساخت‌ها و اکتشاف میدان‌های جدید، این رقم را تا سال ۲۰۲۷ به بیش از ۲۵۰ هزار بشکه در روز برساند.
با این حال، افزایش تولید نفت خام لزوماً به معنای افزایش عرضه سوخت در بازار داخلی نیست. نفت سنگین استخراج‌شده از میدان عوده در دوره اداره خودگردان کردی در تأسیسات محلی پالایش و مصرف می‌شد، اما پس از انتقال کنترل میدان‌ها به دمشق، دولت اقداماتی علیه پالایشگاه‌های محلی انجام داده و بنا بر گزارش آمارگی، نفت خام این میدان اکنون صادر می‌شود.
بر اساس گزارش شرکت مشاوره‌ای کرم شعار، سوریه قصد دارد ظرفیت اسمی پالایش نفت خود را از حدود ۱۳۵ هزار بشکه در روز به ۴۱۰ هزار بشکه تا سال ۲۰۳۰ افزایش دهد. این برنامه شامل بازسازی پالایشگاه بانیاس، احداث پالایشگاهی با ظرفیت روزانه ۷۰ هزار بشکه در دیرالزور و ساخت تأسیساتی جدید با ظرفیت ۲۱۰ هزار بشکه در روز در منطقه فرقلس در نزدیکی حمص است.
با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که حتی اجرای کامل این طرح‌ها نیز ممکن است برای پالایش تمام نفت سنگین تولیدشده در سوریه کافی نباشد. در چنین شرایطی، ادامه صادرات نفت خام و واردات فرآورده‌های پالایش‌شده می‌تواند وابستگی بازار داخلی به قیمت‌های خارجی را تداوم بخشد.
فِو در این باره می‌گوید احیای تولید میدان‌های نفتی، بدون حل مشکل ظرفیت پالایش و وابستگی به واردات، بحران سوخت را برطرف نخواهد کرد.
پس از این که دولت دمشق کنترل مناطق شمال‌شرق سوریه را به دست گرفت، شرکت نفت سوریه تفاهم‌نامه‌ای با شرکت آمریکایی شورون و چند شرکت قطری برای توسعه نخستین میدان نفت و گاز فراساحلی سوریه امضا کرد. توافق‌هایی نیز با شرکت‌های آمریکایی، قطری، سعودی و فرانسوی در پی آن اعلام شد.
با وجود گسترش این همکاری‌ها، هنوز اطلاعات عمومی کافی درباره جزئیات قراردادها، شیوه محاسبه درآمدها و نحوه توزیع منافع اقتصادی آنها منتشر نشده است.
احمد حسن، خبرنگار نشریه سوریه ریپورت، می‌گوید نبود اطلاعات مالی و انتشارنیافتن متن کامل برخی قراردادهای مهم، ارزیابی مستقل از نحوه تقسیم منافع سرمایه‌گذاری‌های خارجی را دشوار کرده است.
این مسئله در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که سوریه همچنان با بحران گسترده انسانی روبه‌روست. بر اساس گزارش آژانس امداد و کاریابی سازمان ملل برای آوارگان فلسطینی، حدود ۱۶.۵ میلیون نفر، معادل نزدیک به ۷۰ درصد جمعیت سوریه، به کمک‌های بشردوستانه نیاز دارند و حدود ۱۴.۶ میلیون نفر نیز با ناامنی غذایی مواجه‌اند.
در نتیجه، واگذاری میدان‌های نفتی به دمشق و ورود شرکت‌های خارجی، اگرچه ممکن است به احیای تولید و افزایش درآمدهای دولت کمک کند، هنوز نشانه روشنی از بهبود زندگی بخش بزرگی از مردم به همراه نداشته است. برای ساکنان شمال‌شرق سوریه، افزایش دستمزد برخی کارکنان نفتی در کنار رشد هزینه سوخت، برق و کالاهای ضروری، این پرسش را برجسته کرده است که منافع بازگشت منابع نفتی به کنترل دولت تا چه اندازه به زندگی روزمره شهروندان خواهد رسید.
دیدگاه کاربران