دانیشتووانی کۆبانێ ترسی لەدەستدانی دەستکەوتەکانیان هەیە

بەپێی هەواڵی کوردپرێس، شاری کوردنشینی کۆبانێ لە سووریا کە لە کاتی جەنگی دژی داعشدا بووە هێمای بەرخۆدان لە بەرامبەر ئەم گرووپەدا، ئێستا ڕووبەڕووی کۆمەڵێک کێشەی ئەمنی، ئابووری و کۆمەڵایەتی بووەتەوە. بەپێی ڕاپۆرتی ئیسابێل کرۆکات لە گۆڤاری «ئامارگی»، ئەگەرچی گەمارۆی ئەم شارە دوای پێکدادانەکانی کانوونی دووەمی ۲۰۲۶ی نێوان دەستەی تەحریری ئەلشام و هێزەکانی سووریای دیموکرات بە فەرمی کۆتایی پێ هاتووە، بەڵام ئاستەنگەکانی هاتوچۆ هەر بەردەوامن و پەیوەندیی دانیشتووان لەگەڵ گوندەکانی دەوروبەردا بە تەواوی دانەمەزراوەتەوە. هێزە سەربازییەکان کە خەڵکی کۆبانێ بە دژمنی خۆیانی دەزانن، لە دەوروبەری شاردا جێگیر بوون و هەندێک جاریش دێنە ناو شارەکەوە. لەبەر ئەم هۆکارە، ژمارەیەک لە دانیشتووان پێیان وایە گەمارۆکە، لایەنی کەم لە ژیانی ڕۆژانەی خەڵکدا، هێشتا کۆتایی نەهاتووە.

شەقامەکانی کۆبانێ هەروا گۆڕەپانی هاتوچۆی بنەماڵەکان، یاریی منداڵان و ئامادەییی بەساڵاچووان لە بەردەم ماڵەکاندایە؛ بەڵام لە پشتی ئەم وێنە ئارامەوە، شوێنەواری ساڵانێک جەنگ، هەژاری و دەستکێشانەوە لە ئازیزان دەبینرێت. خەڵک سەرەڕای میواندۆستی و پێشوازیکردن لە سەردانیکەران، کاتی قسەکردن دەربارەی بارودۆخی ژیان، باس لە ماندوێتی و بێئومێدی دەکەن. کەمیی خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان، دژواریی دابینکردنی سووتەمەنی، کەمبوونەوەی دەستڕەسی بە بڕی کارەبا و ئاو و بەرزبوونەوەی تێچووەکانی ژیان، گوشارێکی قورسی خستووەتە سەر بنەماڵەکان.

سۆزان کۆبانێ، لە ئەندامانی پێشووی یەکینەکانی پاراستنی ژنان، یەکێک لەوانەیە کە تا ئێستاش شوێنەواری جەنگی بە جەستەوە مابووەوە. ئەو لە تەمەنی ۱۷ ساڵیدا و لە ساڵی ۲۰۱۴دا پەیوەندی بە ڕێزەکانی ئەم هێزەوە کرد. سۆزان کۆبانێ دەڵێت لە یەکەم خولی ڕاهێنانی تازەهاتووان لە یەکینەکانی پاراستنی گەل و یەکینەکانی پاراستنی ژناندا، نزیکەی ۴۰ کەس لە پاڵ ئەودا ئامادە بوون، بەڵام دوای تێپەڕبوونی ۱۲ ساڵ، ئەو تاقە کەسی زیندووی مابووەوە لەو گرووپەدا.

سۆزان کۆبانێ پێی وایە برینداربوونی لە هێرشی داعش بۆ سەر کۆبانێ لە ۲۵ی حوزەیرانی ۲۰۱۵دا، یەکێک لە هۆکارەکانی زیندومانەوەی بوو. ئەم هێرشە پێنج مانگ دوای ئازادکردنی شارەکە ئەنجام درا. بەپێی گێڕانەوەی بڵاوکراوە لە ڕاپۆرتی ئامارگیدا، سەرەڕای داخرانی فەرمیی دەروازەی سنووریی تورکیا، هێرشبەران لەم سنوورەوە پەڕینەوە و گرووپێکی تریش لە ڕێگەی جەرابلوسەوە گەیشتنە شارەکە. هەندێک لە هێرشبەران جلی هێزەکانی یەکینەکانی پاراستنی گەلیان پۆشیبوو و بە تاشینی ڕیشیان هەوڵیان دا بوو بێ سەرنجڕاکێشان لە شاردا بپەڕێنەوە.

لە کاتی ئەم هێرشەدا، ۲۵۲ کەس کە زۆربەیان مەدەنی بوون کوژران کە لە نێوانیاندا ۶۴ ژن و ۳۵ منداڵ ئامادەییان هەبوو. سۆزان کۆبانێ لە ناحیەی سەرەوە پێکرا، بینایی چاوێکی لەدەست دا و بینایی چاوەکەی تریشی بەرەبەرە لاوازتر بوو. ئەم برینداربوونە نزیکەی تەواوی یادەوەرییەکانی سڕییەوە و کۆتایی بە چالاکیی سەربازیی ئەو لە یەکینەکانی پاراستنی ژناندا هێنا. بەشێک لە یادەوەرییەکانی سۆزان کۆبانێ دواتر بە هاوکاریی هاوڕێ و هاوڕەزمەکانی گەڕانەوە؛ کەسانێک کە چیرۆکی ژیانی خۆیان بۆ دەگێڕایەوە. ئەو ئێستا لە دامەزراوەی مەلا گازی کە چاودێریی هێزە بریندارەکان دەکات، چالاکی دەکات.

سۆزان کۆبانێ دەڵێت زۆربەی هاوڕێکانیشی لە کاتی جەنگدا کوژراون و ئەو بۆ زیندوو ڕاگرتنی یادەوەرییەکانیان، ناوە ناوە چیرۆکی ژیانی خۆی بۆ هاوڕێکانی دەگێڕایەوە تا ئەوەی لەبیر نەکات. ملوانکەیەک بە وێنەی عەبدوڵڵا ئۆجەلان کە یەکێک لە هاوڕێکانی بە ناوی نەورۆز کۆبانێ پێشکەشی کردووە، یادگارییەکی بەنرخی ئەو سەردەمە دەژمێردرێت. سۆزان کۆبانێ دەڵێت ئامادەیە هەموو شتێک، تەنانەت گیان و چاوی خۆشی ببخشێت، بەڵام ئەم ملوانکەیە لەدەست نەدات؛ چونکە ئەوە بە یادەوەریی هاوڕێیەتی و خەباتەوە بەستراوەتەوە.

لە پاڵ ئەم برینە مێژووییانەدا، داهاتووی سیاسیی کۆبانێ و پێگەی دەستکەوتەکانی ئیدارەی خۆسەر بووەتە یەکێک لە نیگەرانییە سەرەکییەکانی دانیشتووان. مەدینە سەید ئەحمەد، لە ئەندامانی پارتی یەکێتیی دیموکراتیک لە کۆبانێ، لە گفتوگۆیەکدا لەگەڵ گۆڤاری ئامارگی جەخت دەکاتەوە ئەوەی تا ئێستا لە نێوان ئیدارەی خۆسەر و حکوومەتی سووریادا ئەنجام دراوە، تەنیا ڕێککەوتنێکە و نابێت لەگەڵ ئاوێتەبوونی کۆتاییدا بە یەک شت سەیر بکرێت.

مەدینە سەید ئەحمەد پێی وایە ئاوێتەبوونی ئیدارەی خۆسەر لە نێو پێکهاتەکانی حکوومەتی ناوەندیدا ناکرێت بە مانای قبووڵکردنی یەکلایەنەی دەسەڵاتی دیمەشق بێت، بەڵکوو ئەم ڕەوتە دەبێت بە بەڕەسمیناسینی مافەکانی کورد و دەستکەوتە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانیانەوە هاوڕێ بێت. بە وتەی ئەو، ئەگەر ڕێککەوتن ببێتە ئامرازێک بۆ سەپاندنی ئیرادەی حکوومەتی ناوەندی، چەمکی ئاوێتەبوون لە ڕێکارێکی سیاسی بۆ چارەسەری ناکۆکییەکانەوە دەگۆڕێت بۆ ڕەوتێک بە هاوڕێیەتیی گوشار و زۆرملێ.

ئەو هەروەها دەربارەی بەکارهێنانی بونیادە عەشایەرییەکان لە ناوچەکانی وەک حەسەکەدا نیگەرانیی خۆی دەردەبڕێت و دەڵێت ڕەنگە ناکۆکییە سیاسییەکان لە ڕێگەی ئەم بونیادانەوە وەک ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکان دژ بە ئیدارەی خۆسەر نیشان بدرێن. مەدینە سەید ئەحمەد بە ئاماژەدان بە گرژییە ئەگەرییەکان لە دەستپێکی ئەم ڕەوتەدا دەڵێت لە سەرەتاوە چاوەڕوانی ئاژاوەگێڕی و ناکۆکییان دەکرد، چونکە پێکهاتنی ڕێکخستنە سیاسییە نوێیەکان هەمیشە لەگەڵ ململانێدا هاوڕێیە.

لە بەرامبەردا، داواکاریی کوردەکانی کۆبانێ لە تێڕوانینی مەدینە سەید ئەحمەدەوە ڕوونن: بەڕەسمیناسینی ناسنامەی کوردی لە دەستووری سووریادا، دەستەبەرکردنی پێگەی زمانی کوردی و پاراستنی ئیدارەی خۆسەر. ئەو جەخت دەکاتەوە ئامانجی کوردەکان جیاوبوونەوە لە سووریا نییە، بەڵکوو ئەوان دەیانەوێت لە چوارچێوەی ئەم وڵاتەدا لە مافی خۆبەڕێوەبەری بەهرەمەند بن. بە وتەی ئەو، نزیکەی سێ هەزار بنەماڵە لە کۆبانێ لە ساڵانی ڕابردوودا ئەندامانی خۆیان لە خەباتدا لەدەست داوە و دەستکەوتەکانی ئەم شارە بە فیداکاری و گیانبەختکردنی ژمارەیەکی زۆر لە هێزەکان و مەدەنییەکان بەدەست هاتوون.

بەم حاڵەشەوە، نیگەرانییە سیاسییەکان بۆ زۆربەی بنەماڵەکان کەوتووەتە بەرامبەر کێشە و مەینەتییەکانی ژیانی ڕۆژانە. کەمبوونەوەی دەستڕەسی بە بڕی کارەبا و ئاو، کەمیی گازی ماڵان و بەرزبوونەوەی نرخی سووتەمەنی، ژیانی خەڵکی دژوارتر کردووە. مەدینە سەید ئەحمەد دەڵێت خەڵک لە بەرپرسان دەپرسن ئەگەر ئاوێتەبوون بڕیارە ببێتە هۆی باشتربوونی بارودۆخ، بۆچی دوای دەستپێکردنی ئەم ڕەوتە دەستڕەسییان بە خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان کەمتر بووەتەوە. ئەو پێی وایە خراپتربوونی بارودۆخی ئابووری، متمانەی گشتیی بە ئەنجامی ڕێککەوتن لەگەڵ دیمەشقدا لاواز کردووە.

ئاگرکەوتنەوەی خوێناویەکەی ئەم دواییەی زیندانی کۆبانێ کە دوای ناڕەزایەتی و گرژییەکانی شارەکە ڕووی دا، بووەتە هێمایەک لە ناڕەزایەتییە بەرفراوانترەکان. لە دۆخێکی لەم شێوەیەدا، باسوخواست دەربارەی داهاتووی سیاسیی ئیدارەی خۆسەر تاقە بابەت نییە کە خەڵک سەرنجی بدەنێ؛ ئەوان چاوەڕوانن هەر جۆرە ڕێککەوتنێکی سیاسی ببێتە هۆی باشتربوونی بەرچاو لە بارودۆخی ژیانیاندا.

بەم حاڵەشەوە، لە تێڕوانینی بەرپرسانی پارتی یەکێتیی دیموکراتیک لە کۆبانێدا، پرسی سەرەکی لە چوارچێوەی دابینکردنی پێداویستییە ئابوورییەکان تێپەڕ دەبێت و بە داهاتووی زمان، کلتور و ناسنامەی کوردییەوە بەستراوەتەوە. مەدینە سەید ئەحمەد دەڵێت پرسی زمانی کوردی لە هەمان دەستپێکی خەبات بۆ ڕزگاریی گەلی کورددا لە ناوەندی داواکارییەکاندا بوو و ئێستا، دوای ساڵانێک لە خەبات، جارێکی تر ئەم بابەتە بووەتەوە بە یەکێک لە نیگەرانییە سەرەکییەکان. ئەو گەڕانەوەی پرسی زمان و کلتور بۆ ناوەندی ناکۆکییە سیاسییەکان بە نیگەرانکەر دەزانێت بۆ کۆمەڵگەی کوردستانی سووریا.

مەدینە سەید ئەحمەد لە هەمان کاتدا پێی وایە بارودۆخی ئێستا نیشانی خەڵکی داوە کە دەستکەوتەکانی ڕابردوو دەستەبەرکراو نین و پاراستنیان پێویستی بە بەشداری و چالاکیی بەردەوامی کۆمەڵگە هەیە. ئەو دەڵێت چارەسەرکردنی کێشەکان دەبێت بە ئامادەیی و ڕۆڵگێڕانی خودی خەڵک بێت و ناکرێت تەواوی بەرپرسیاریەتییەکە بە بونیادە سیاسییەکان بسپێردرێت.

نیگەرانییەکان دەربارەی داهاتووی دەستکەوتەکانی کوردانی سووریا بەتایبەتی بۆ ژنان گرنگییەکی زیاتری هەیە؛ چونکە بەشداریی سیاسی و کۆمەڵایەتیی ژنان و بەربەرەکانێ لەگەڵ بونیادە پیاوسالارەکاندا لە تەوەرە سەرەکییەکانی ئەم ئەزموونە سیاسییە بوون. پێکهێنانی دەزگا تایبەتەکانی ژنان، ئامادەیییان لە بەڕێوەبردن و چالاکیی هێزە سەربازییەکانی ژناندا، بەشێک بوون لەو گۆڕانکارییانەی لە ساڵانی ڕابردوودا لە ناوچە کوردنشینەکانی سووریادا شێوەیان گرت. بەم حاڵەشەوە، ئەم دەستکەوتانە هێشتا کەوتوونەتە بەر گوشارە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکان.

مەدینە سەید ئەحمەد لە زیاتربوونی توندوتیژی دژ بە ژنان، لەوانە دەستدرێژی و کوشتن، نیگەرانیی خۆی دەردەبڕێت و دەڵێت بونیادە پارێزگارە کۆمەڵایەتییەکانیش گوشاری زیاتر دەخەنە سەر ژنانی گەنج. بە وتەی ئەو، سێ ژنی گەنج لە مانگی ڕابردوودا لە کۆبانێ خۆیان کوشتووە؛ ڕووداوێک کە نیشانەی گوشارە کۆمەڵایەتییەکان و بارودۆخی دژواری ژنانە لەم شارەدا.

ئەو هەروەها پەرەسەندنی نفوزی جەریانە ئیسلامییەکان لە سووریادا بە هەڕەشەیەک بۆ مافەکانی ژنان دەزانێت و ئاماژە بە بڵاوکردنەوەی مۆدێلێکی تایبەت لە پۆشاک و ئامادەییی کۆمەڵایەتیی ژنان دەکات؛ مۆدێلێک کە بە وتەی ئەو، ژنان بەرەو حیجابی زۆرملێ، دوورکەوتنەوە لە گۆڕەپانی گشتی و سنورداربوون لە ژینگەی ماڵدا دەبات. لە تێڕوانینی مەدینە سەید ئەحمەدەوە، ئازادیی ژنان لە پرسەکانی زمان، کلتور و خۆبەڕێوەبەری جیا نییە و تەواوی ئەم بابەتانە پەیوەندییان بە جۆری ئەو کۆمەڵگەیەوە هەیە کە خەڵکی کۆبانێ لە ساڵانی ڕابردوودا بۆ پێکهاتنی تێکۆشاون.

ئەوەی ئەمڕۆ لە کۆبانێدا بەردەوامە، تەنیا گفتوگۆیەک نییە دەربارەی چۆنیەتیی ئاوێتەبوونی ئیدارەی خۆسەر بۆ نێو پێکهاتەکانی حکوومەتی ناوەندی. دانیشتووانی ئەم شارە هاوکات داواکاریی لادانی ئاستەنگە ئەمنییەکان، باشتربوونی بارودۆخی ئابووری، دەستەبەرکردنی مافە کلتوری و زمانییەکانی کورد و پاراستنی دەرفەتی بەشداریی کۆمەڵایەتی و سیاسیی ژنان دەکەن. بۆ ئەوان، ڕێککەوتن لەگەڵ دیمەشقدا کاتێک دەتوانێت بە مانای کۆتایی ناکۆکییەکان بێت کە ناسنامەی کوردی، زمانی کوردی و دەستکەوتەکانی خۆبەڕێوەبەری لە پێکهاتەکانی سیاسیی داهاتووی سووریادا پێگەیەکی ڕوون و دەستەبەرکراویان هەبێت. ئەگەر وانەبێت، نیگەرانی لە کاڵبوونەوەی ناسنامەی کوردی و لەدەستدانی دەستکەوتەکانی ساڵانی ڕابردوو هەر لە کۆبانێدا دەمێنێتەوە.