مەزدەک؛ دەروازەیەکی کوردی بەرەو سەردەمی ژیریی دەستکرد

کوردپرێس: لە سەردەمێکدا کە ژیریی دەستکرد بە خێرایی خەریکە ئەبن بە بەشێک لە ژیانی ڕۆژانە، پەروەردە، میدیا، توێژینەوە و پەیوەندییە مرۆییەکاندایە، یەکێک لە گرنگترین پرسیارەکان بۆ کۆمەڵگەی کورد ئەوەیە کە زمانی کوردی لەم گۆڕانکارییەدا چ پێگەیەکی دەبێت. لە ڕەوشێکی وەهادا، دەرکەوتنی پلاتفۆرمی «مەزدەک» گرنگییەکی تایبەت پەیدا دەکات. ئەم ئامرازە، بەپێچەوانەی زۆربەی سیستەمە گشتییەکانی ژیریی دەستکرد، هەر لە سەرەتاوە بەشێک لە ژێرخانی خۆی بە سەرنجدان لەسەر زمانەکانی کوردی پەرە پێداوە.

مەزدەک لە لایەن کۆمپانیای سویسریی mazdek GmbH پەرەی پێدراوە و وەشانی وێب، ئەندرۆید و ئای ئۆ ئێسی (iOS) لەبەردەستدایە. ئەم پلاتفۆرمە کۆمەڵێک ئامرازی جۆراوجۆر لەوانە گفتوگۆی ژیریی دەستکرد، وەرگێڕان، گۆڕینی دەنگ بۆ دەق، گۆڕینی دەق بۆ دەنگ، وەرگێڕی ڕاستەوخۆ (دەنگ بە دەنگ)، کارکردن لەسەر بەڵگەنامە و وێنەکان، و یاریدەدەری تایبەت بە پشتبەستن بە فایلە کەسییەکان لە یەک چوارچێوەدا پێشکەش دەکات. لە بەڵگەنامەکانی ئێستای مەزدەکدا، پشتیوانی وەرگێڕانی زیاتر لە ٢٥٥ زمان و ڕووکاری بەکارهێنەری بە ١٦ زمان ڕاگەیەندراوە.

بەڵام گرنگیی سەرەکیی مەزدەک بۆ کۆمەڵگەی کورد، تەنیا لە ژمارەی ئەو زمانانەدا کورت نابێتەوە کە وەریاندەگێڕێت؛ خاڵی گرنگتر ئەوەیە کۆمپانیای سازێنەر دەڵێت بۆ کورمانجی و سۆرانی، مۆدێلی تایبەتی بۆ ناسینەوەی دەنگ و گۆڕینی دەق بۆ دەنگ دروست کردووە و ژێرخانی پرۆسێسکردنی ئەوان خۆی بەڕێوەی دەبات. لە بەشەکانی تری پلاتفۆرمەکەشدا پشتیوانی لە کورمانجکی/زازاکی دەکرێت و ئامرازەکانی وەرگێڕان، گۆڕینی دەق بۆ دەنگ و هەندێک تایبەتمەندیی دەنگی بۆ ئەم زاراوەیە دابین کراون.

ئەم بابەتە بۆ کوردی بایەخێکی زۆری هەیە، چونکە کێشەی زمانی کوردی لە کایەی دیجیتاڵیدا تەنیا کەمبوونی وەرگێڕ نییە. بەشێکی گەورە لە میراتی زمانەوانی و کلتووریی کورد لە قاڵبی وتار، چیرۆکی زارەکی، یاداشت، چاوپێکەوتن، شێعر، فایلی دەنگی و کتێب و بەڵگەنامە کۆنەکاندا ماوەتەوە. ئەو ئامرازانەی بتوانن ئەم بابەتانە بکەن بە دەق، وەریگێڕن، کورتی بکەنەوە و سەرلەنوێ بیکەنەوە بە دەنگ، لە کرداردا دەتوانن یارمەتیدەر بن بۆ دروستکردنی ئەرشیڤێکی دیجیتاڵی نوێ بۆ کلتووری کوردی.

لە ئەزموونی پراکتیکیی هەڵسەنگاندنی مەزدەکدا، یەکێک لە خاڵە سەرنجڕاکێشەکان، دەرفەتی کارکردنە لەگەڵ جۆرە جیاوازەکانی پرۆمپت (فرمانەکان)؛ هەر لە گێڕانەوە و نوێکردنەوەی چیرۆکە فۆلکلۆرییەکانەوە تا وەرگێڕانی دەق بۆ سەر زمانە جۆراوجۆرەکان. خێرایی وەڵامدانەوەش لەم تاقیکردنەوەیەدا جێگەی ڕەزامەندی بووە. هەر ئەم تێکەڵاوکردنەی نێوان زمانی کوردی و ئامرازە گشتییەکانی ژیریی دەستکرد، مەزدەک لە وەرگێڕێکی سادە بەرزتر دەکاتەوە و دەیکاتە ئامرازێکی بەکەڵک بۆ نووسەر، ڕۆژنامەنووس، توێژەر، خوێندکار، مامۆستا و چالاکوانی کلتووری.

یەکێک لە بەکارهێنانە گرنگەکانی مەزدەک بۆ کۆمەڵگەی کورد، زیندووکردنەوەی گێڕانەوە زارەکییەکانە. بۆ نموونە، توێژەرێک دەنگی پیرەمێردێک یان پیرێژنێکی لەبەردەستە کە چیرۆکێکی ناوچەیی، بیرەوەرییەکی مێژوویی یان گێڕانەوەیەکی ژیانی گوندەواریی خۆی دەگێڕێتەوە. مەزدەک دەتوانێت فایلی دەنگی یان ڤیدیۆیی بکاتە دەق، دەقەکە بۆ دەستکاری و پێداچوونەوە ئامادە بکات، وەریگێڕێتە سەر زمانەکانی تر و لە قۆناغی دواتردا، دەقە کۆتاییەکە بە دەنگی دەستکرد بخوێنێتەوە. کۆمپانیای سازێنەر دەڵێت توانای گۆڕینی دەنگ بۆ دەق، پشتیوانی لە فایلە دەنگی و ڤیدیۆییەکان دەکات و بۆ دەنگە کوردییەکانیش مۆدێلی تایبەت لەبەرچاو گیراوە.

 بۆ میدیا کوردییەکانیش ئەم تایبەتمەندییە دەتوانێت گرنگییەکی زۆری هەبێت. چاوپێکەوتنێکی درێژ دەکرێت بکرێتە دەقێکی شیاوی گەڕان؛ لە هەمان دەقیش کورتە، ڕاپۆرت، ژێرنووس، وەرگێڕان و تەنانەت وەشانی دەنگیش ئامادە بکرێت. لە ناساندنی فەرمیی مەزدەکدا، گۆڕینی فایلی دەنگی و ڤیدیۆیی بۆ دەق، بەرهەمهێنانی ژێرنووس، کورتکردنەوە و بەکارهێنانی فایلە دەنگییەکان لە پڕۆسەی بەرهەمهێنانی ناوەڕۆکی هەواڵیدا، لە ڕیزی ئەو بەکارهێنانە ڕاگەیەندراوانەی ئەم پلاتفۆرمەن.

توانستی وەرگێڕانیش یەکێکی ترە لە خاڵە گرنگەکانی مەزدەک. ئەم پلاتفۆرمە لە ئێستادا وەرگێڕانی نێوان کوردی و زیاتر لە ٢٥٥ زمانی ڕاگەیاندووە و جگە لە دەق، پشتیوانی لە وەرگێڕانی ئاخاوتن و بەڵگەنامەکانیش دەکات. خاڵی گرنگ بۆ کۆمەڵگەی کورد ئەوەیە کە دەرفەتی وەرگێڕانی نێوان شێوەزارە جیاوازەکانی کوردیش دابین کراوە؛ لەوانە گۆڕینی سۆرانی بۆ کورمانجی و بەپێچەوانەوە. هەروەها بۆ سۆرانی، گۆڕینی نێوان ڕێنووسی عەرەبی و ڕێنووسی لاتینیش لەبەرچاو گیراوە. لە بەڵگەنامە پەیوەندیدارەکان بە زاراوەکاندا، بادینیش وەک شێوەزارێکی کورمانجی پشتیوانیی لێ دەکرێت و بۆ هەورامیش لە ئێستادا تەنیا پشتیوانیی دەقی هەیە و مۆدێلی تایبەتی ئاخاوتن و دەنگی بۆ ڕانەگەیەندراوە.

ئەم توانایە دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ کەمکردنەوەی یەکێک لە بەربەستەکانی پەیوەندی لە نێوان خودی کوردەکاندا؛ چونکە مەودای نێوان کورمانجی، سۆرانی و شێوەزارەکانی تری کوردی تەنیا لە ڕووی زمانەوانییەوە نییە، بەڵکوو پەیوەندی بە ئەلفوبێ، وشەسازی و نەریتی نووسینیشەوە هەیە. دەرفەتی گۆڕین و وەرگێڕانی ڕاستەوخۆ لە نێوان ئەم شێوەزارانەدا دەتوانێت زەمینەی پەیوەندییەکی ئاسانتر لە نێوان بەرهەمهێنەرانی ناوەڕۆک، توێژەران و بینەرانی بەشە جیاوازەکانی کۆمەڵگەی کورددا بڕەخسێنێت.

کارکردن لەگەڵ بەڵگەنامەکانیش یەکێکی ترە لەو بەشانەی کە دەتوانێت گرنگییەکی زۆری بۆ توێژەرانی کورد هەبێت. مەزدەک دەرفەتی خوێندنەوەی PDF، بەڵگەنامە و وێنە سکانکراوەکان لە ڕێگەی OCRـەوە پێشکەش دەکات. بەپێی ڕێبەری فەرمیی پلاتفۆرمەکە، بەڵگەنامە سکانکراوەکان، کتێبەکان، نامەکان و وێنەکان دەکرێت بکرێنە دەقێکی شیاوی دەستکاری و پاشان وەربگێڕدرێن یان کورت بکرێنەوە. لەم بەشەدا زمانەکانی وەک کورمانجی، سۆرانی، فارسی، عەرەبی، تورکی و ئینگلیزی دەگرێتەوە.

ئەم تایبەتمەندییە بۆ ئەرشیڤی مێژوویی کورد بایەخێکی گەورەی هەیە. زۆرێک لە سەرچاوەکانی پەیوەندیدار بە مێژووی هاوچەرخی کورد هێشتا لە قاڵبی کتێبی سکانکراو، ڕۆژنامە کۆنەکان، نامەکان و بەڵگەنامە وێنەییەکاندا ماونەتەوە و گەڕانی ڕاستەوخۆ تیایاندا کارێکی ئەستەمە. گۆڕینی ئەم جۆرە سەرچاوانە بۆ دەقێکی شیاوی گەڕان دەتوانێت هەنگاوی یەکەم بێت بۆ دروستکردنی ئەرشیڤی دیجیتاڵیی گەورەتر.

مەزدەک هەروەها تەنیا ئامرازێکی وەرگێڕان نییە؛ یاریدەدەری گفتوگۆکەی توانای بەکارهێنانی وێب و تێگەیشتنی وێنەی هەیە و بەکارهێنەران دەتوانن فایلەکانی خۆیان بخەنە ناو پڕۆژەکانەوە و لەسەر بنەمای ئەوان لەگەڵ ژیریی دەستکرددا گفتوگۆ بکەن. ئەم تایبەتمەندییە بۆ خوێندکاران، توێژەران و نووسەرانێک کە کۆمەڵێک سەرچاوەیان لەبەردەستدایە دەتوانێت زۆر بەسوود بێت.

بەشی گۆڕینی دەق بۆ دەنگیش بۆ زمانی کوردی جێگەی سەرنجە. مەزدەک ئێستا لە ناساندنی تەکنیکیی خۆیدا زیاتر لە ١٢٠٠ دەنگی کوردیی ڕاگەیاندووە و دەرفەتی گۆڕینی دەق بۆ دەنگ لە کورمانجی، سۆرانی و کورمانجکیدا پێشکەش دەکات. تەنانەت دروستکردنی دەنگی تایبەتیش لە ڕێگەی نموونەیەکی دەنگیی کورتەوە لەئارادایە. ئەم تایبەتمەندییە دەکرێت بۆ بەرهەمهێنانی کتێبی دەنگی، پۆدکاست، ناوەڕۆکی پەروەردەیی، ڤیدیۆ و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بەکار بهێنرێت.

بۆ چوونەناوەوەی کۆمەڵگەی کورد بۆ نێو ئەم تەکنەلۆژیایە، خاڵێکی دیکەش گرنگە: دەستپێکردنی کار بە مەزدەک هیچ تێچوویەکی نییە. بەپێی زانیارییەکانی ئێستا، پلانی بێبەرامبەر (Free) بەبێ پێویستی بە کارتی بانکی دابین دەکرێت و لە مانگێکدا یاریدەدەری ژیریی دەستکرد، ١٢ هەزار پیت وەرگێڕان، ١٠ خولەک پیادەکردنی دەنگ بۆ دەق و ٤٠ هەزار پیتی ئاخاوتنی کوردی لەخۆ دەگرێت. پلانە پڕپارەکانیش قەبارە و توانای بەکارهێنان زیاد دەکەن.

هاوکات، نابێت مەزدەک وەک جێگرەوەی پێداچوونەوەی مرۆیی سەیر بکرێت. ژیریی دەستکرد، تەنانەت کاتێک مۆدێلی تایبەتیشی بۆ زمانی کوردی هەبێت، ڕەنگە لە ناوە تایبەتەکان، زاراوە ناوچەییەکان، گێڕانەوە فۆلکلۆرییەکان، کینایە، شێوەزار و دەقە مێژووییەکاندا تووشی هەڵە بێت. کەواتە بەکارهێنانی بۆ وەرگێڕان، ڕۆژنامەوانی و توێژینەوە هێشتا پێویستی بە پێداچوونەوەی مرۆیی هەیە. خودی بەڵگەنامەکانی مەزدەکیش لە بەشی پرسیارە باوەکاندا ئەم پرسیارە دەورووژێنن کە ئایا وەڵامەکانی ژیریی دەستکرد هەمیشە وردن؟ وەڵامی کرداری بۆ بەکارهێنەر ڕوونە: نەخێر، پێویستە بەرهەمەکە پێداچوونەوەی بۆ بکرێت.

بابەتی پاراستنی نهێنی و تایبەتمەندێتیش (Privacy) دەبێت بە هەند وەربگیرێت. سیاسەتی پاراستنی نهێنیی مەزدەک دەڵێت ناوەڕۆکی چات، فایلە دەنگییەکان، دەقە وەرگیراوەکان، بەڵگەنامەکان و دراوەی پڕۆژەکان لە پێناو پێشکەشکردنی خزمەتگوزارییەکان پرۆسێس دەکرێن و بەکارهێنەر دەتوانێت دراوەکان بسڕێتەوە و دەریانبهێنێت (Export). ئەم کۆمپانیایە هەروەها دەڵێت دابینکەرانی خزمەتگوزارییەکانی چات، وەرگێڕان و پرۆسێسکردنی زمانی، ناوەڕۆکی بەکارهێنەران بۆ ڕاهێنانی مۆدێلەکانی خۆیان بەکار ناهێنن؛ بەڵام لەبارەی نموونە دەنگییە بەکارهێنراوەکان لە تایبەتمەندییە دەنگییە فرەزمانەکان یان دروستکردنی دەنگی تایبەتدا، گواستنەوەی دراوە بۆ دابینکەری پەیوەندیدار و بەکارهێنانی بۆ باشترکردنی مۆدێلی دەنگی ڕوون کراوەتەوە. لەبەر ئەوە، بۆ بەڵگەنامە نهێنییەکان، ئەرشیڤە بڵاونەکراوەکان، زانیارییە کەسییەکان یان چاوپێکەوتنە هەستیارەکان، باشترە پێش بارکردنیان مەرجەکانی پاراستنی نهێنیی خزمەتگوزارییەکە بە وردی بپشکنرێت.

گرنگیی ڕاستەقینەی مەزدەک بۆ کۆمەڵگەی کورد دەکرێت لە ڕستەیەکدا کورت بکرێتەوە: ئەم پلاتفۆرمە هەوڵ دەدات کوردی لە زمانێکی بەکاربەری تەکنەلۆژیاوە، نزیک بکاتەوە لە زمانێکی بەرهەمهێنەری تەکنەلۆژیا.

ئەگەر چیرۆکێکی فۆلکلۆریی کوردی تەنیا بە شێوەی فایلی دەنگی لای خێزانێک بمێنێتەوە، لە مەترسیی لەناوچووندایە. بەڵام ئەگەر هەمان چیرۆک بکرێتە دەق، دەستکاری بکرێت، بۆ چەند زمانێک وەربگێڕدرێت، وەشانی دەنگیی بۆ ساز بکرێت و بچێتە ناو ئەرشیڤێکی دیجیتاڵییەوە، ڕەوشەکە بە تەواوی جیاواز دەبێت. هەر ئەم پڕۆسەیە بۆ بیرەوەرییەکانی نەوە کۆنەکان، چاوپێکەوتن لەگەڵ نووسەران و هونەرمەندان، بەڵگەنامە مێژووییەکان، کتێبە دەگمەنەکان، کلتووری زارەکی و تەنانەت ناوەڕۆکی پەروەردەییش بەهەمان شێوەیە.

لەم ڕوانگەیەوە، بەهای مەزدەک تەنیا لە وەڵامدانەوەی پرسیارێک یان وەرگێڕانی ڕستەیەکدا نییە، بەڵکوو بەهای سەرەکییەکەی لەوەدایە کە ڕێگەیەکی کرداری بۆ ئامادەییەکی بەرچاوتر بۆ زمانی کوردی لە جیهانی ژیریی دەستکرددا دەکاتەوە؛ ڕێگەیەک کە تێیدا بەکارهێنەرێکی ئاسایی، بەبێ زانینی بەرنامەسازی، بتوانێت بە زمانی کوردی لەگەڵ ژیریی دەستکرددا گفتوگۆ بکات، دەنگی خۆی بکاتە دەق، لە نێوان شێوەزارە جیاوازەکانی کوردی و زمانەکانی جیهاندا وەرگێڕان ئەنجام بدات، بەڵگەنامە کۆنەکان بەدیجیتاڵی بکات و ناوەڕۆکە کلتوورییەکەی خۆی بگەیەنێتە دەست نەوە و بینەری نوێ. ئەمەش ئەو خاڵەیە کە «مەزدەک» بۆ کۆمەڵگەی کورد لە ئامرازێکی ژیریی دەستکردەوە، دەگۆڕێت بۆ ژێرخانێکی زمانی و کلتووری.

داگرتن و بەکارهێنانی مەزدەک:

* لاپەڕەی فەرمی بۆ داگرتنی وەشانە جیاوازەکان: mazdek.ai/download — Android، iOS و Web

* هەروەها وەشانی وێبی مەزدەک دەتوانرێت لە Chrome، Edge یان Safariـدا وەک ئەپڵیکەیشنێکی سەربەخۆ لەسەر شاشەی سەرەکیی کۆمپیوتەر یان مۆبایل دابمەزرێنرێت و هەمان هەژماری بەکارهێنەر لە وەشانەکانی وێب، ئەندرۆید و iOSـدا بەکار بهێنرێتەوە.