قتل یک سرباز کرد؛ جرقه بحرانی تازه در سوریه
به گزارش کردپرس، قتل سیپان حزنی، نیروی کردِ پیوسته به ارتش سوریه، و اعتراضهای گسترده پس از آن، در حالی به آتشسوزی مرگبار در زندان کوبانی و کشته شدن دستکم هشت زندانی منجر شده است که روند ادغام نیروهای سابق نیروهای دموکراتیک سوریه در ساختار دولت دمشق با یکی از جدیترین آزمونهای خود روبهرو شده است؛ بحرانی که اکنون پرسشهایی درباره امنیت، اعتماد عمومی، حاکمیت قانون و آینده روابط کردها با دولت جدید سوریه ایجاد کرده است.
تحولات دو روز گذشته پس از ربوده شدن و قتل سیپان حزنی، از حسکه آغاز شد و به سرعت به شهرهای کردنشین از جمله قامیشلو، حسکه، عامودا، دربسیه، گرکلگی، تربهسپی و دیرک گسترش یافت. در ادامه، کوبانی به کانون اصلی تنش تبدیل شد و اعتراضهای خیابانی در این شهر به بازداشت دهها نفر، ناآرامی در زندان و آتشسوزی مرگبار انجامید.
سیپان حزنی، با نام اصلی سامی شیخموس حسو، از نیروهای سابق نیروهای دموکراتیک سوریه بود که پس از توافق ادغام، به تیپ حسکه در وزارت دفاع سوریه پیوست. او روز ۱۰ سپتامبر پس از ربوده شدن در حسکه به منطقه روستایی سریکانی منتقل شد و جسدش بعداً در نزدیکی روستای حلو پیدا شد.
مقامهای امنیتی سوریه اعلام کردهاند که بر اساس تصاویر و اطلاعات جمعآوریشده، مظنون اصلی این قتل شناسایی شده و عملیات برای بازداشت او ادامه دارد. با این حال، درباره انگیزه قتل هنوز روایت مستقلی که بتواند همه ابعاد پرونده را روشن کند، وجود ندارد.
دیدهبان حقوق بشر سوریه مدعی شده است که قتل حزنی با یک درگیری انتقامی مرتبط بوده و او به دست داشتن در کشته شدن شماری از اعضای طایفه بو حسن از قبیله بگاره در حدود دو سال پیش متهم بوده است. خبرگزاری نورث پرس نیز تأکید کرده که این روایت تاکنون بهطور مستقل تأیید نشده است.
با این حال، اهمیت پرونده فراتر از انگیزه احتمالی قتل است. حزنی زمانی هدف حمله قرار گرفت که نیروهای سابق نیروهای دموکراتیک سوریه در چارچوب توافق ادغام، به ساختارهای نظامی دولت سوریه پیوستهاند. از همین رو، این حادثه بهسرعت به موضوعی مرتبط با امنیت نیروهای ادغامشده و میزان اعتماد کردها به ساختار جدید دولت تبدیل شد.
نهادهای حقوق بشری نیز خواستار تحقیق مستقل و شفاف درباره قتل شده و نسبت به حل پرونده از طریق سازوکارهای قبیلهای هشدار دادهاند. از نگاه این نهادها، نحوه رسیدگی به پرونده میتواند نشان دهد که دولت سوریه تا چه اندازه قادر است امنیت نیروهایی را که به ساختارهای رسمی آن پیوستهاند، تضمین کند.
در همین حال، سیپان حمو، معاون وزیر دفاع سوریه در امور مناطق شرقی، قتل حزنی را محکوم کرد و از بازداشت شماری از افراد مرتبط با پرونده خبر داد. او گفت تلاش برای شناسایی و بازداشت سایر مظنونان ادامه دارد و از مردم خواست اجازه ندهند ادبیات تحریکآمیز، حادثه را به درگیری گستردهتر تبدیل کند.
نورالدین احمد، استاندار حسکه، نیز دستور پیگیری عاملان و ارجاع آنان به دستگاه قضایی را صادر کرد و بر مسئولیت دولت در تأمین امنیت شهروندان تأکید کرد.
اعتراضها؛ از قامیشلو تا کوبانی
واکنش جامعه کردنشین به قتل حزنی به یک اعتراض محلی محدود نماند. هزاران نفر در قامیشلو و صدها نفر در حسکه به خیابان آمدند و خواستار شناسایی و مجازات عاملان قتل شدند. تجمعهایی نیز در عامودا، دربسیه، گرکلگی، تربهسپی و دیرک گزارش شد.
معترضان ضمن محکوم کردن قتل، بر حفظ وحدت کردها و جلوگیری از تبدیل حادثه به درگیری قومی تأکید کردند. در عین حال، در بیانیهای که در قامیشلو منتشر شد، برخی معترضان احتمال دادند نیروهایی که با روند ادغام و تثبیت حقوق کردها در ساختار جدید دولت سوریه مخالف هستند، در پس این حوادث قرار داشته باشند. این ادعا تاکنون در تحقیقات مستقل اثبات نشده است.
در میان این اعتراضها، کوبانی به نقطه اصلی بحران تبدیل شد.
روز جمعه، هزاران نفر در این شهر در اعتراض به قتل حزنی تجمع کردند. بر اساس گزارشهای محلی، نیروهای امنیت عمومی برای متفرق کردن معترضان وارد عمل شدند و در جریان درگیریها از نارنجک صوتی، گاز اشکآور و تیراندازی هوایی استفاده شد. در جریان این ناآرامیها حدود ۲۶ تا ۲۷ جوان بازداشت و به زندان مرکزی کوبانی منتقل شدند.
انتقال بازداشتشدگان به زندان حلب، به عاملی تازه برای تشدید تنش تبدیل شد. گزارشهای محلی حاکی از آن است که نگرانی درباره انتقال زندانیان و نحوه برخورد با آنان در حلب، موجب بالا گرفتن اعتراض در داخل زندان شد و پس از آن در چند بخش زندان آتشسوزی رخ داد.
درباره شمار قربانیان نیز هنوز اختلاف در گزارشها وجود دارد. گزارشهای اولیه از کشته شدن 8 زندانی و زخمی شدن ۱۷ نفر حکایت داشت، اما خبرگزاری هاوار در گزارش بهروزشده شمار کشتهشدگان را ۹ نفر اعلام کرد. بنابراین، در حال حاضر میتوان با اطمینان از دستکم هشت کشته و ۱۷ زخمی سخن گفت.
همچنین اطلاعات مستقلی درباره هویت همه قربانیان منتشر نشده است و نمیتوان با قطعیت گفت که تمامی کشتهشدگان از شهروندان کرد بودهاند. منابع موجود عمدتاً از آنان با عنوان زندانی یا بازداشتشده یاد کردهاند.
علت آتشسوزی نیز هنوز بهطور قطعی مشخص نشده است. هاوار اعلام کرده که تحقیقات درباره حادثه ادامه دارد، در حالی که کردستان۲۴ گزارش داده است شماری از زندانیان در اعتراض به انتقال به حلب، پتو، تشک و وسایل داخل زندان را آتش زدهاند. این روایت نیز تا زمان اعلام نتایج رسمی تحقیقات باید با احتیاط مورد استناد قرار گیرد.
ورود مظلوم عبدی به کوبانی
گسترش بحران در کوبانی باعث شد مظلوم عبدی، فرمانده پیشین نیروهای دموکراتیک سوریه و مشاور رئیسجمهور سوریه در امور کردها، روز شنبه وارد این شهر شود.
همزمان با ورود عبدی، حضور نیروهای امنیتی در سطح شهر افزایش یافت و از ساکنان خواسته شد در خانههای خود بمانند. ورود عبدی از سوی منابع نزدیک به تحولات، تلاشی برای کاهش تنشها ارزیابی شده است؛ بهویژه آنکه او همچنان از نفوذ قابل توجهی در میان ساکنان کوبانی برخوردار است.
در حالی که اعتراضها در قامیشلو و حسکه عمدتاً مسالمتآمیز گزارش شده، کوبانی به اصلیترین کانون تنش تبدیل شده است. عدنان بوزان، رئیس شورای محلی کوبانی وابسته به شورای میهنی کردهای سوریه، ضمن محکوم کردن قتل حزنی، نسبت به اقدامات تلافیجویانه علیه نهادهای دولتی سوریه هشدار داده و خواستار برخورد با عاملان شده است.
بازتاب رسانهای و تحلیلها
رسانههای کردی و منطقهای، قتل حزنی را صرفاً یک پرونده جنایی تلقی نکردهاند و بخش مهمی از گزارشها بر ارتباط آن با روند ادغام نیروهای سابق نیروهای دموکراتیک سوریه متمرکز بوده است.
نشریه نیوریجن در گزارش خود از خشم گسترده در مناطق کردنشین پس از قتل حزنی خبر داده و این حادثه را در چارچوب نگرانیهای موجود درباره روند ادغام بررسی کرده است. این رسانه همچنین از تلاش مقامهای امنیتی برای شناسایی و بازداشت مظنون اصلی خبر داده است.
نشریه آمارجی نیز در گزارشی با عنوان «قتل سرباز کرد، آزمونی برای ادغام سوریه» بر پیامدهای این پرونده برای اعتماد نیروهای کرد و جامعه کردنشین به ساختار جدید دولت سوریه تمرکز کرده است.
روداو نیز با انتشار گفتوگویی با خواهر حزنی، جزئیاتی از ساعات پیش از ربوده شدن او منتشر کرده است. این رسانه همچنین یادآور شده که در هفتههای اخیر دو عضو دیگر تیپ قامیشلو، که از نیروهای سابق نیروهای دموکراتیک سوریه تشکیل شده است، در حمله افراد مسلح ناشناس کشته و دو نفر دیگر زخمی شدهاند؛ مسئلهای که حساسیتها درباره امنیت نیروهای ادغامشده را افزایش داده است.
واکنشها در شبکه اجتماعی ایکس
در شبکه اجتماعی ایکس نیز واکنشها عمدتاً بر پیامدهای امنیتی و سیاسی قتل حزنی و ارتباط آن با آینده روند ادغام متمرکز بوده است.
هاوژین عزیز، پژوهشگر و تحلیلگر مسائل کردها، با اشاره به قتل حزنی در حساب خود در ایکس نوشت که همانگونه که پیشتر هشدار داده شده بود، پس از انحلال نیروهای دموکراتیک سوریه، خشونت علیه کردها در سوریه در حال افزایش است. این موضع، بازتاب دیدگاهی است که حادثه را بخشی از روند گستردهتری علیه کردها ارزیابی میکند، هرچند چنین برداشتی هنوز با شواهد مستقل اثبات نشده است.
در مقابل، مقامهایی مانند سیپان حمو و نورالدین احمد تلاش کردهاند پرونده را در چارچوب قضایی مدیریت کنند و از تبدیل آن به یک درگیری قومی جلوگیری کنند. تأکید آنان بر بازداشت مظنونان و ارجاع پرونده به دستگاه قضایی نشان میدهد که دولت سوریه نیز نسبت به پیامدهای سیاسی و اجتماعی این حادثه حساس است.
در میان فعالان سیاسی و کاربران ایکس، دو روایت اصلی شکل گرفته است. گروهی قتل حزنی را نشانهای از ضعف تضمینهای امنیتی پس از انحلال نیروهای دموکراتیک سوریه و ادغام نیروهای سابق این تشکیلات میدانند. در مقابل، گروهی دیگر بر احتمال وجود انگیزه انتقامی و سابقه درگیریهای قبیلهای تأکید دارند.
برخی فعالان کرد نیز استدلال کردهاند که حتی اگر انگیزه اولیه قتل قبیلهای بوده باشد، تقلیل پرونده به یک حادثه جنایی یا حل آن از طریق سازوکارهای قبیلهای، میتواند ابعاد سیاسی و اجتماعی آن را نادیده بگیرد. این دیدگاهها نیز در حال حاضر در سطح تحلیل و موضعگیری سیاسی قرار دارند و نمیتوان آنها را نتیجه تحقیقات قطعی دانست.
آزمون واقعی ادغام
آنچه این سلسله حوادث را از یک پرونده جنایی معمولی متمایز میکند، زمان وقوع آنهاست. نیروهای دموکراتیک سوریه ساختار نظامی مستقل خود را منحل کردهاند و نیروهای سابق این تشکیلات اکنون در قالب واحدهایی از وزارت دفاع سوریه فعالیت میکنند. در چنین شرایطی، قتل یکی از این نیروها این پرسش اساسی را مطرح میکند که آیا دولت جدید سوریه قادر است از افرادی که به ساختارهای آن پیوستهاند، حفاظت کند یا خیر.
آتشسوزی زندان کوبانی نیز بحران را وارد مرحلهای تازه کرده است. حادثهای که پس از اعتراض به قتل یک نیروی کرد آغاز شد، به بازداشت دهها جوان، ناآرامی در زندان، کشته شدن دستکم هشت زندانی و استقرار گسترده نیروهای امنیتی در شهر انجامید.
از این منظر، مسئله دیگر تنها اجرای توافق ادغام نیست. نحوه اعمال اقتدار دولت، تضمین امنیت نیروهای ادغامشده، رعایت حقوق شهروندان و ایجاد اعتماد در جامعه کردنشین، اکنون به همان اندازه اهمیت پیدا کرده است.
اگر تحقیقات درباره قتل حزنی شفاف، مستقل و قضایی پیش برود و عاملان آن بدون توجه به وابستگی قبیلهای یا سیاسی محاکمه و مجازات شوند، دولت دمشق میتواند از این پرونده برای نشان دادن جدیت خود در اجرای حاکمیت قانون استفاده کند. اما اگر پرونده به سمت مصالحه قبیلهای، برخورد گزینشی یا رسیدگی غیرشفاف سوق پیدا کند، احتمالاً بر بیاعتمادی موجود در مناطق کردنشین نسبت به روند ادغام خواهد افزود.
ورود مظلوم عبدی به کوبانی، تلاش مقامهای محلی برای کنترل اوضاع و وعدههای مقامهای امنیتی برای پیگیری قتل حزنی، نشانههایی از تلاش برای مهار بحران است. با این حال، دامنه اعتراضها و حساسیت افکار عمومی کردها نشان میدهد که نحوه مدیریت قتل سیپان حزنی و آتشسوزی زندان کوبانی میتواند فراتر از دو پرونده امنیتی اثر بگذارد.
این حوادث اکنون به یکی از نخستین آزمونهای جدی نظم جدید سوریه در قبال جامعه کرد تبدیل شده است؛ آزمونی که نتیجه آن میتواند بر میزان اعتماد کردها به دولت دمشق و آینده روند ادغام ساختارهای کردی در دولت سوریه تأثیر بگذارد.
دیدگاه کاربران