ئایا هەرێمی کوردستان پشتیوانیی واشنتۆن لە دەست دەدات؟
بەپێی هەواڵی کوردپرێس، کشانەوەی بەتەواوێتی هێزە سەربازییەکانی ئەمریکا لە عێراق کە بڕیارە تا ۳۰ی سێپتەمبەری ۲۰۲۶ ئەنجام بدرێت، تەنیا بە مانای کۆتاییهاتنی بوونی سەربازیی واشنتۆن لەم وڵاتەدا نییە؛ بەڵکوو دەکرێت هاوسەنگیی سیاسی و ئاسایشی لە نێوان بەغدا، هەرێمی کوردستان و هێزە هەرێمییەکاندا تووشی گۆڕانکاری بکات. لەم نێوەندەدا، پرسیاری سەرەکی بۆ هەرێمی کوردستان ئەوەیە کە ئایا کشانەوەی هێزە ئەمریکییەکان هاوڕێ دەبێت لەگەڵ کەمبوونەوەی پابەندبوونی سیاسیی واشنتۆن بەرامبەر بە هەرێم، یاخود ئەمریکا بەردەوام دەبێت لە پشتیوانیکردنی پێگە و مافەکانی هەرێم لە پێکهاتەی سیاسیی عێراقدا؟
جێنگ ساغنیک، شرۆڤەکاری ژئۆپۆلیتیک و شارەزای پرسەکانی کورد و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ئەمریکا، لە نوێترین ئەڵقەی پادکستی «جئۆئەسپێس»ی بڵاوکراوەی نیوڕیجن، کشانەوەی ئەمریکا لە عێراق و لێکەوتەکانی بۆ داهاتووی ئەم وڵاتە و هەرێمی کوردستانی تاوتوێ کردووە.
بە وتەی ساغنیک، ئەو بۆشاییەی لە کشانەوەی ئەمریکا لە عێراق دروست دەبێت لە ئێستاوە ڕوویداوە و ئەکتەرە هەرێمییەکان تا ڕادەیەکی زۆر خەریکی پڕکردنەوەین. ئەو جەخت دەکاتەوە کە کێبڕکێ لە نێوان ئەم ئەکتەرانەدا بەردەوامە، بۆیە پرسی سەرەکی تەنیا کشانەوەی هێزە ئەمریکییەکان نییە، بەڵکوو شێوازی پابەندبوونی سیاسیی واشنتۆنە بۆ عێراق و بە تایبەتی هەرێمی کوردستان دوای ئەم کشانەوەیە.
ساغنیک یەکێک لە گرنگترین پرسیارەکان بەوە دەزانێت کە ئایا ئەمریکا دوای کشانەوەی هێزەکانی، سەرجەم مامەڵەکانی لەگەڵ لایەنە عێراقییەکاندا لە ڕێگەی نووسینگەی سەرۆکوەزیران لە بەغدا دەباتە پێشەوە، یان هێشتا کەناڵی سیاسیی ڕاستەوخۆ لەگەڵ هەرێمی کوردستاندا دەپارێزێت. ئەو ئەم ئەگەرە دەخاتە ڕوو کە ڕوانگەی نوێی واشنتۆن لە عێراق ببێتە شێوازێک هاوشێوەی سیاسەتەکەی لە سوریا؛ شێوازێک کە تێیدا پشتیوانیکردن لە پێکهاتەی دەسەڵاتی ناوەندی لە پێشتر دەبێت بەراورد بە پەیوەندیی ڕاستەوخۆ لەگەڵ ئەکتەرە ناوخۆییەکان.
لە ڕوانگەی ئەم شرۆڤەکارەوە، گرنگیی ئەم گۆڕانکارییە بۆ هەرێمی کوردستان زیاتر لەوەی سەربازی بێت، سیاسییە. ئەو پێی وایە ئەمریکا لە ساڵانی ڕابردووشدا ڕۆڵێکی سنوورداری هەبووە لە بەرگریکردنی ڕاستەوخۆ لە هەرێم لە بەرامبەر هێرشە ناوخۆیی و دەرەکییەکاندا. لە ڕاستیدا، گرنگترین داواکاریی هەرێم لە واشنتۆن هەمیشە بەکارهێنانی کاریگەریی سیاسیی ئەمریکا بووە بۆ خستنەپەستانی سەر بەغدا.
ساغنیک لە هەمان کاتدا بوونی سەربازانی ئەمریکی لە عێراق و هەرێمی کوردستان بە بێبایەخ نازانێت. بە وتەی ئەو، بوونی هێزە ئەمریکییەکان جۆرێک لە ڕێگریی ناڕاستەوخۆ دروست دەکات؛ چونکە هەر جۆرە هێرشێک بۆ سەر هەرێم مەترسیی زیانگەیشتن بە هێزە ئەمریکییەکانیشی لەگەڵدا دەبێت. بۆیە بە کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا، یەکێک لە تەپک و هۆکارەکانی ڕێگری لە بەرامبەر هێرشە ئەگەرییەکاندا کەم دەبێتەوە.
بەمهۆیەوە، ساغنیک جیاوازییەکی بنەڕەتی لە نێوان دۆخی هەرێمی کوردستانی عێراق و ناوچە کوردنشینەکانی باکوور و باکووری ڕۆژهەڵاتی سوریا دادەنێت. بە بڕوای ئەو، هەرێمی کوردستان بەهۆی هەبوونی پێگەی یاسایی و دەستووری لە پێکهاتەی عێراقدا، توانای ئابووری و هەروەها پێگەی جوگرافیی خۆی لە ڕێگە بازرگانییە لەسەرپێوەستاوەکانی نێوان خەلیج و ئەوروپا، دۆخێکی جیاوازی هەیە و سڕینەوە یان هەڵوەشاندنەوەی زۆر دژوارترە لە پێکهاتەی سیاسیی کوردەکان لە سوریا.
ئەو لەم بوارەدا ئاماژە بە جیاوازیی پێکهاتەی دەسەڵات لە بەغدا و دیمەشقیش دەکات و پێی وایە کۆنترۆڵی ئەحمەد ئەلشەرع بەسەر دیمەشقدا بەڕێژەیەکی بەرچاو بەهێزترە لەو کۆنترۆڵەی سەرۆکوەزیرانی عێراق بەسەر بەغدادا هەیەتی. لەم ڕوانگەیەوە، پێکهاتەی سیاسیی عێراق بەهۆی کێبڕکێی نێوان هێزە جیاوازەکان، حیزبەکان و گرووپە چەکدارەکان، لە کۆکردنەوەی کەمتری دەسەڵاتدا دەژێت و دەکرێت ئەم بابەتە بۆ هەرێمی کوردستان ببێتە هۆکارێکی گرنگ بۆ پاراستنی پێگە سیاسییەکەی.
بەبوونی ئەمەش، ساغنیک دەربارەی داهاتووی هەرێم هۆشداری دەدات. بە وتەی ئەو، هەوڵدان بۆ دروستکردنی دەسەڵاتێکی ناوەندیی بەهێزتر لە عێراق بەردەوام دەبێت و پەستان بۆ کۆکردنەوەی زیاتری دەسەڵات لە بەغدا ڕەوتێکی بەردەوام دەبێت. لەم ڕووەوە، هەرێمی کوردستان بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەم پەستانە دەبێت ڕۆڵی خۆی لە دروستکردنی سەقامگیریدا، نەەک تەنیا لە ناوخۆی عێراق بەڵکوو لە ژینگەی دەوروبەریدا، دیار و بەرچاو بکات.
لە چوارچێوەیەدا، پێگەی جوگرافیی هەرێم و ڕۆڵی لە ڕێگە بازرگانییە هەرێمییەکاندا دەکرێت ببێتە ئامرازێکی سیاسی. هەرێم، لە حاڵەتی بەهێزکردنی پەیوەندییە ئابوورییەکان و بوون بە بەشێک لە تۆڕەکانی پەیوەندی لە نێوان خەلیج، عێراق، تورکیا و ئەوروپا، دەتوانێت گرنگیی ژئۆپۆلیتیکیی خۆی بۆ بەغدا و هێزە دەرەکییەکان زیاد بکات؛ بابەتێک کە بە وتەی ساغنیک دەتوانێت یارمهتیدەر بێت بۆ پاراستنی پێگەی هەرێم لە بەرامبەر ڕەوتە دەسەڵاتکۆکەرەوەکاندا.
لە لایەکی ترەوە، ساغنیک دەربارەی ڕۆڵی تورکیا دوای کەمبوونەوەی بوونی ئەمریکا پێی وایە ئەنقەرە ئەگەری هەیە کاریگەریی سیاسیی خۆی لە عێراق و هەرێمی کوردستان زیاد بکات. بەڵام ئەو چاوەڕێ ناکات بوونی سەربازیی تورکیا لە ناوچە شاخاوییەکانەوە بۆ ناوچە قووڵەکانی هەرێم و بەشەکانی تری عێراق پەرە بسێنێت. بە وتەی ئەو، بوونی سەربازیی تورکیا زیاتر لە ناوچە شاخاوییەکان و دوور لە ناوەندە ئاوەدانەکان دەمێنێتەوە، بەڵام کاریگەریی سیاسیی ئەنقەرە دەکرێت زیاد بکات.
لە بارودۆخێکی وەهادا، کشانەوەی ئەمریکا دەتوانێت هەرێمی کوردستان بباتە قۆناغێکەوە کە تێیدا پشتبەستن بە پشتیوانیی دەرەکی تەنیا لە ڕێگەی بوونی سەربازیی ئەمریکاوە ئیمکانی نییە. هەرێم ناچار دەبێت بە شێوازی هاوکات سێ ڕێگە بگرێتە بەر: پاراستنی پەیوەندیی سیاسی لەگەڵ واشنتۆن، بەڕێوەبردنی پەیوەندییەکان لەگەڵ بەغدا و دروستکردنی هاوسەنگی لە نێوان کاریگەریی ڕوو لە زیادی تورکیا و ئێران.
لەم ڕوانگەیەوە، گرنگترین لێکەوتەی کشانەوەی ئەمریکا بۆ هەرێمی کوردستان، کۆتاییهاتنی پشتیوانیی ئەمریکا نییە، بەڵکوو گۆڕانی شێوازی ئەم پشتیوانییەیە. ئەگەر واشنتۆن دوای کشانەوەی سەربازی هێشتا لە مافە دەستوورییەکانی هەرێم و ڕۆڵە سیاسییەکەی لە عێراقدا پشتیوانی بکات، هەرێم دەتوانێت بەشێکی گرنگ لە پێگەی خۆی بپارێزێت. بەڵام ئەگەر کشانەوەی هێزەکان هاوڕێ بێت لەگەڵ کەمبوونەوەی بوونی سیاسیی ئەمریکا و کۆبوونهوەی تەواوی پەیوەندییەکانی واشنتۆن لەسەر بەغدا، هەرێم بەرامبەر بە کەمبوونەوەی یەکێک لە گرنگترین کارتە دەرەکییەکانی لە بەرامبەر دەوڵەتی ناوەندیدا ڕووبەڕوو دەبێتەوە.
بەم شێوەیە، دوای ۳۰ی سێپتەمبەر، پرسی سەرەکی بۆ هەرێمی کوردستان ئیتر ئەوە نابێت کە چەند سەربازی ئەمریکی لە عێراقدا دەمێننەوە، بەڵکوو ئەوە دەبێت کە واشنتۆن دوای کشانەوەی سەربازی، تا چەند هەرێم لە هاوکێشە سیاسی و ئاسایشییەکانی خۆیدا دەپارێزێت.
بۆچوونی بەکارهێنەران