جایزه بین المللی مستوره؛ روایتی تازه برای دیده شدن زنانی که اثر گذارند
به گزارش کرد پرس، در روزهایی که بسیاری از روایت های مربوط به زنان، یا در قاب چهره های مشهور خلاصه می شود یا در هیاهوی شبکه های اجتماعی گم می شود، پژوهشکده کردستان شناسی دانشگاه کردستان از شکل گیری رویدادی خبر داده است که می خواهد نگاه را به سوی زنانی برگرداند که شاید نامشان در تاریخ ثبت نشده باشد، اما در زندگی واقعی مردم اثر گذاشته اند.
در نشست خبری معرفی نخستین دوره جایزه بین المللی «مستوره»، مسئولان دانشگاه کردستان و اعضای شورای سیاست گذاری این جایزه درباره فلسفه شکل گیری، اهداف، شاخص های داوری، ساختار کمیته ها و اهمیت معرفی زنان کرد سخن گفتند؛ رویدادی که قرار است در اواخر اردیبهشت تا اوایل خردادماه سال ۱۴۰۶ برگزار شود و چهار حوزه علمی، فرهنگی، اجتماعی و مذهبی را پوشش دهد.
دانشگاهی که می خواهد از دیوارهای خود عبور کند
نخستین سخنان نشست از سوی دکتر بهمن بهرام نژاد، معاون پژوهش و نوآوری دانشگاه کردستان مطرح شد؛ سخنانی که بیش از آنکه صرفاً درباره یک جایزه باشد، به جایگاه دانشگاه در جامعه و نسبت آن با فرهنگ و مسائل پیرامونش می پرداخت.
بهرام نژاد با اعلام اینکه سال آینده نخستین دوره «جایزه بین المللی مستوره» برای تجلیل از زنان تأثیرگذار کُرد در عرصه های مختلف ادبی، اجتماعی، علمی، مذهبی و فرهنگی در دانشگاه کردستان برگزار خواهد شد، از وزارت علوم و استانداری کردستان به عنوان حامیان اصلی این جایزه قدردانی کرد.
او گفت این برنامه فرهنگی برای تجلیل از زنانی طراحی شده است که در حوزه ادب، تاریخ و آداب و رسوم منطقه خدمات بسیاری داشته اند.
معاون پژوهش و نوآوری دانشگاه کردستان در ادامه، نقش دانشگاه کردستان در حوزه فرهنگ و هنر را مورد توجه قرار داد و گفت این دانشگاه به عنوان یک دانشگاه نسل چهارم توانسته بسترهایی برای ارتباط مؤثر میان دانشگاه و جامعه ایجاد کند.
به گفته او، دانشگاه کردستان دیگر صرفاً محل آموزش و پژوهش نیست، بلکه به مرکزی برای تبادل آرا و حل مشکلات جامعه تبدیل شده است؛ تا جایی که حدود ۴۰ درصد از برنامه های دانشگاه در راستای پاسخگویی به نیازهای جامعه پیش می رود.
همین نگاه، به نوعی زمینه فکری شکل گیری جایزه مستوره را نیز توضیح می دهد؛ جایزه ای که قرار است دانشگاه را به بخشی از جامعه ای پیوند بزند که زنان آن، در بسیاری از مواقع، بیش از آنچه دیده شده اند، اثر گذاشته اند.
از مطالبه اجتماعی تا تولد «مستوره»
پس از او، دکتر یادگار کریمی، رئیس پژوهشکده کردستان شناسی دانشگاه کردستان، درباره مسیری سخن گفت که به شکل گیری جایزه مستوره انجامیده است.
کریمی ضمن خیرمقدم به خبرنگاران و روزنامه نگاران تأکید کرد که دانشگاه کردستان صرفاً محلی برای آموزش و پژوهش نیست و در چارچوب مفهوم «دانشگاه نسل چهارم» باید پاسخگوی نیازها و مسائل جامعه خود باشد.
او دانشگاه را کانون اصلی اندیشه در منطقه دانست و توضیح داد که دانشگاه نسل چهارم تنها در حصار آموزش، پژوهش و کارآفرینی باقی نمی ماند، بلکه تعهدی عمیق نسبت به حل مسائل و پاسخگویی به نیازهای زیست بوم بومی و محلی خود دارد.
در روایت کریمی، «مستوره» از دل همین نگاه متولد شده است؛ او با اشاره به تجربه موفق و بازخوردهای مثبت برگزاری «جایزه قلم ژور» گفت پس از آن رویداد، پژوهشکده با موجی از مطالبات سازنده از سوی سمن ها، انجمن های ادبی و نهادهای مدنی حوزه بانوان روبه رو شد؛ مطالباتی که وجه مشترک همه آنها، ضرورت ایجاد پلتفرمی تخصصی برای شناسایی، معرفی و تقدیر از بانوان اثرگذار کرد بود.
به گفته کریمی، پاسخ به همین مطالبه اجتماعی، سرانجام به تأسیس «جایزه مستوره» انجامید؛ جایزه ای که بر اساس یک اساسنامه دقیق و پس از جلسات و نشست های کارشناسی متعدد، در چهار محور اصلی علمی، فرهنگی، اجتماعی و مذهبی طراحی شده است. اما در پس این ساختار، یک دغدغه مهم تر نیز وجود دارد: چه کسی قرار است دیده شود؟
مسئله، فقط شهرت نیست
کریمی تأکید کرد که رویکرد کمیته علمی جایزه، پایش دقیق و انتخاب است؛ فرآیندی که قرار است با استفاده از خرد جمعی، ظرفیت نخبگان، روشنفکران و فعالان مدنی انجام شود.
بر اساس برنامه ریزی صورت گرفته، در نهایت چهار برگزیده ویژه و چهار شایسته تقدیر معرفی خواهند شد؛ انتخابی که برگزارکنندگان امیدوارند سهمی در برجسته سازی نقش زنان در توسعه پایدار داشته باشد.
با این حال، شاید مهم ترین بخش سخنان کریمی جایی بود که از دغدغه برگزارکنندگان برای پرهیز از نگاه های محدود و نخبه گرایانه سخن گفت.
او تأکید کرد معیارهای جایزه باید به گونه ای فراگیر تنظیم شوند که تنها بانوان شاخص و شناخته شده را دربر نگیرد، بلکه زنانی را نیز شامل شود که در جوامع کوچک محلی و حتی دوردست ترین روستاهای کردستان، با کنشگری خود منشأ اثر بوده اند.
در واقع، قرار نیست «مستوره» صرفاً فهرستی از زنان مشهور باشد، قرار است میان شهرت و تأثیرگذاری فاصله گذاشته شود و این تمایز در ادامه نشست نیز بارها مورد تأکید قرار گرفت؛ اینکه زنان نامدار، تا حدودی به واسطه نام و شهرتشان شناخته شده اند، اما مسئله اصلی جایزه، زنانی هستند که به واسطه کار، تلاش و کنشگری خود توانسته اند در جامعه تغییری ایجاد کنند و اثری مثبت بر جای بگذارند.
چرا «مستوره»؟
نام جایزه نیز بخشی از همین روایت است، دکتر بیان عزیزی، دبیر اجرایی جایزه بین المللی مستوره، با تشریح پیشینه و ویژگی های این رویداد گفت نام «مستوره» صرفاً یک اسم انتخابی نیست، بلکه پشتوانه ای غنی از فرهنگ و اجتماع را با خود حمل می کند.
«مستوره» اشاره ای است به مستوره اردلان؛ زنی که در روایت برگزارکنندگان، نماد زن اندیشمند کُرد و پیوندی میان میراث تاریخی و فرهنگی منطقه با نگاه امروز به جایگاه زنان است.
عزیزی نیز درباره چرایی بین المللی شدن جایزه توضیح داد که هدف از این کار، پیوند زدن ظرفیت های تاریخی، فرهنگی و هویتی مستوره اردلان با استانداردهای امروزی است.
از این منظر، «مستوره» فقط یک جایزه نیست؛ تلاشی است برای آنکه یک میراث تاریخی، به زبان امروز بازخوانی شود و نام یک زن اندیشمند کُرد، تبدیل به بستری برای شناسایی زنان دیگری شود که در زمانه خود اثرگذارند.
چهار مسیر برای شناسایی زنان اثرگذار
دبیر اجرایی جایزه در ادامه، چهار حوزه اصلی آن را تشریح کرد و گفت جایزه مستوره به صورت گزینشی طراحی شده و چهار حوزه را دربر می گیرد: دانش و علوم تخصصی؛ از جمله فیزیک، شیمی و علوم انسانی، امور اجتماعی و کارآفرینی، فرهنگ، ادبیات و هنر و همچنین عرفان و حوزه های مرتبط با زنان؛ با این حال، انتخاب برگزیدگان قرار نیست بر اساس یک معیار تک بعدی انجام شود.
به گفته بیان عزیزی، معیارهای ارزیابی، ابعاد گوناگون شخصیت، کارنامه و اقدامات افراد را در نظر خواهد گرفت.
این رویکرد از آن جهت اهمیت دارد که ممکن است یک زن، نه به دلیل حضور رسانه ای یا شهرت عمومی، بلکه در یک جامعه کوچک، یک روستا، یک محیط علمی، فرهنگی یا اجتماعی، تأثیری عمیق و ماندگار ایجاد کرده باشد.
در چنین چارچوبی، «مستوره» می خواهد نگاه خود را از «چه کسی مشهورتر است؟» به این پرسش تغییر دهد که «چه کسی بیشتر اثر گذاشته است»؟
یک کمیته برای روایت کردن
یکی از تفاوت های مهم این جایزه، تنها به مرحله انتخاب محدود نمی شود. برگزارکنندگان اعلام کردند که کمیته رسانه ای ویژه ای برای این رویداد پیش بینی شده است تا نقش و دستاوردهای زنان منتخب را از طریق ابزارهای خبری بیش از پیش به جامعه معرفی کند.
به این ترتیب، قرار نیست انتخاب زنان اثرگذار به یک مراسم و اهدای لوح یا جایزه ختم شود. هدف این است که روایت زندگی و فعالیت آنان نیز به جامعه منتقل شود. در این نگاه، معرفی، بخشی از خود جایزه است.
چهار برگزیده ویژه و چهار شایسته تقدیر
دکتر بیان کریمی، دبیر علمی جایزه بین المللی مستوره، بخش دیگری از سازوکار انتخاب برگزیدگان را تشریح کرد و گفت زنان برجسته در سطح بین المللی، با همراهی شورای بین المللی مشورتی جایزه و پس از طی فرآیند داوری انتخاب خواهند شد و در مراسم پایانی مورد تجلیل قرار می گیرند.
به گفته او، تلاش شده فرآیند انتخاب برگزیدگان با استفاده از ظرفیت های علمی و مشورتی و بر اساس معیارهای مشخص انجام شود تا زنان شایسته و اثرگذار در سطح بین المللی معرفی و مورد تقدیر قرار گیرند.
در اینجا نیز تأکید اصلی بر یک نکته بود که معرفی زنان کرد نباید فقط به شخصیت های تاریخی یا چهره های مشهور محدود شود.
از تاریخ تا «خانه خودمان»
در ادامه نشست، سخن از زنانی به میان آمد که شاید در کتاب های تاریخ نامی از آنان نباشد، اما در زندگی روزمره مردم حضور و اثر واقعی دارند.
تأکید شد که زنان کرد، با وجود تمامی موانع، توانمندی ها و ویژگی های منحصربه فردی دارند و معرفی آنان وظیفه همه فعالان عرصه تاریخ و فرهنگ کردی است.
یکی از نکات مطرح شده نیز به فضای شبکه های اجتماعی بازمی گشت؛ اینکه در میان هیاهوی این شبکه ها، شاید لازم باشد نگاه دوباره به درون جامعه و به تعبیر مطرح شده در نشست، «خانه خودمان» معطوف شود؛ به کسانی که نه لزوماً با عنوان و شهرت، بلکه در متن زندگی روزمره مردم، تغییر ایجاد می کنند.
اساسنامه جایزه نیز، بنا بر توضیحات ارائه شده، حاصل نشست ها و جلسات کارشناسی متعدد است و در این نشست از شورای سیاست گذاری برای تدوین سریع یک اساسنامه جامع قدردانی شد.
مستوره قرار است ادامه پیدا کند
داستان «مستوره» اما قرار نیست با یک دوره و یک مراسم پایان یابد. در چارچوب اساسنامه، برگزاری برنامه های مختلف و همچنین تأسیس «تالار مشاهیر» برای زنان کرد پیش بینی شده است.
این بخش، چشم انداز بلندمدت جایزه را روشن تر می کند: هدف اولیه، معرفی زنان تأثیرگذار کرد است، اما هدف نهایی آن است که تلاش ها و دستاوردهای این زنان به منبع الهامی برای نسل جدید تبدیل شود.
یعنی زنانی که امروز معرفی می شوند، قرار است بخشی از حافظه فرهنگی و اجتماعی فردا باشند.
مستوره اردلان؛ نامی که از تاریخ عبور می کند
در ادامه نشست، جمال احمدی آیین، عضو شورای سیاست گذاری جایزه بین المللی مستوره، درباره شخصیت تاریخی ای سخن گفت که نام جایزه از او گرفته شده است.
او مستوره اردلان را از زنانی دانست که در عصر خود از دانش و تحصیلات برخوردار بود و توانست در ابعاد گوناگون بدرخشد.
احمدی آیین تأکید کرد که مستوره تنها یک «وقایع نگار» ساده نبود، بلکه به عنوان تاریخ نگار شناخته می شود؛ زنی که تاریخ پیش از روزگار خود را به نگارش درآورد و در پایان برخی نوشته هایش، رویدادهای معاصر و مشهود زمان خود را نیز ثبت کرد.
به گفته او، مستوره اردلان بر زبان های عربی و فارسی تسلط داشت و می توانست منابع عربی را مطالعه کند. تأثیر مستقیم او بر زنان هم عصرش نیز از دیگر نکات برجسته ای بود که در این نشست مورد توجه قرار گرفت.
احمدی آیین با بیان اینکه «جامعه ما به زنان مدیون است»، برگزاری چنین جایزه ای را یکی از کوچک ترین اقداماتی دانست که می توان برای پاسداشت جایگاه و نقش زنان انجام داد.
او همچنین تأکید کرد بهترین اقدام این است که خود بانوان نیز در برگزاری چنین مراسمی نقش آفرین باشند و در معرفی و تجلیل از زنان اثرگذار مشارکت کنند.
زنی فراتر از یک نام تاریخی
احمدی آیین در ادامه بار دیگر به ویژگی های مستوره اردلان پرداخت و گفت او از معدود زنانی بود که در دوره خود به علوم رسمی دسترسی پیدا کرد و در عرصه های مختلف فرهنگی و علمی حضور داشت و توانست توانمندی های خود را به جامعه نشان دهد.
به گفته او، مستوره اردلان در شعر و ادب نیز جایگاه برجسته ای داشت و از جمله زنان شاعر بزرگ دوران خود به شمار می رفت.
او همچنین از فعالیت ها و مطالعات مستوره در حوزه علوم اسلامی سخن گفت و او را یکی از زنان صاحب اثر در این عرصه دانست؛ زنی که در مواجهه با مسائل و مشکلات زمان خود نیز نقش آفرینی کرده است.
عضو شورای سیاست گذاری جایزه بین المللی مستوره در پایان از انتشار کتابی با عنوان «ماه اردلان» خبر داد و گفت این اثر حاصل پژوهش درباره زندگی، آثار و اشعار مستوره اردلان است و به زودی منتشر خواهد شد.
یک جایزه برای همه زنان کرد
پرسش خبرنگار کرد پرس در این نشست، درباره مفهوم «بین المللی بودن» جایزه بود. پاسخ برگزارکنندگان، دامنه این رویداد را فراتر از مرزهای جغرافیایی کردستان ایران تعریف کرد. بر اساس توضیحات ارائه شده، جایزه مستوره تمامی زنان کرد را با هر گویش، دین، باور و در هر نقطه ای از جهان شامل می شود.
به این ترتیب، «کرد بودن» در این جایزه محدود به یک منطقه جغرافیایی یا یک گویش خاص نیست و برگزارکنندگان تلاش کرده اند دامنه آن را به جامعه کرد در سراسر جهان گسترش دهند. در پاسخ به پرسش دیگری نیز تجربه جایزه «قلم هژار» مورد اشاره قرار گرفت و مسئولان تأکید کردند که نقاط قوت و ضعف تجربه آن جایزه در روند طراحی «مستوره» مورد توجه قرار گرفته است.
اردیبهشت و خرداد ۱۴۰۶؛ موعد یک روایت تازه
در پایان نشست، تصویر روشن تری از آینده این رویداد ارائه شد. طبق برنامه ریزی های صورت گرفته، با تکیه بر خرد جمعی و همکاری تمامی نهادهای دخیل، جشنواره اصلی و مراسم اهدای جوایز در اواخر اردیبهشت تا اوایل خردادماه سال ۱۴۰۶ برگزار خواهد شد.
برگزارکنندگان امیدوارند جایزه مستوره بتواند به نهادی پویا برای بازنمایی دقیق جایگاه زن در جامعه کُردی تبدیل شود؛ نهادی که نه فقط نام زنان شناخته شده، بلکه روایت زنانی را ثبت و بازتاب دهد که شاید در سکوت و دور از توجه عمومی، سال ها منشأ تغییر و اثرگذاری بوده اند.
شاید مهم ترین پیام این جایزه همین باشد: تاریخ فقط با نام های مشهور ساخته نمی شود.
دیدگاه کاربران