بینالی ییلدیریم و استانبول!/ محمد شریفی کرجان
شهر استانبول به عنوان بزرگترین و پرجمعیت ترین شهر ترکیه، همواره در انتخابات ادوار مختلف ترکیه مهم ترین شهر بوده و بسیاری از کارشناسان سیاسی ترکیه همواره تأکید می کنند «حزبی که استانبول را به دست آورد، ترکیه را به دست آورده است». اهمیت و حساسیت استانبول برای احزاب سیاسی به خصوص در انتخابات شهرداری ها بسیار بیشتر می شود و تمام احزاب سیاسی برای به دست آوردن کرسی شهرداری این شهر بزرگ تلاش می کنند.
با نزدیک شدن به انتخابات 2019 شهرداری های ترکیه، استانبول یک بار دیگر به محل رقابت فشرده حزب حاکم و احزاب اپوزیسیون تبدیل شده است. پس از آن که حزب جمهوری خواه خلق ترکیه (CHP) در شهر استانبول با حزب خوب ائتلاف کرد و چهرۀ جوان خود اکرم امام اوغلو را به عنوان نامزد شهرداری استانبول در انتخابات 31 مارس 2019 میلادی اعلام کرد؛ حزب عدالت و توسعه (AKP) نیز پس از ائتلاف با حزب حرکت ملی ترکیه (MHP)، بینالی یلدیریم، سیاستمدار کهنه کار و فعال خود را به عنوان نامزد این شهر معرفی کرد. نامزدی که پیروزیش از هم اکنون بر پایه های لرزان شک و تردید واقع شده است و AKP، برخلاف دوره های پیشین، از به دست آوردن شهرداری استانبول در این دوره از انتخابات خاطر جمع نیست. به همین خاطر است که نامزدی یلدیریم در حالی صورت می گیرد که وی حتی از سمت خود در ریاست پارلمان ترکیه استعفا نکرده است. عدم استعفای یلدیریم علاوه بر این که نقض ماده 94 قانون اساسی ترکیه به شمار می رود، این سؤال را مطرح می کند که آیا AKP ترس آن را دارد که بعد از سه دوره متوالی استانبول را از دست بدهد.
برای پاسخ دادن به این سؤال، بررسی موردی نتایج انتخابات در شهر استانبول در ادوار مختلف انتخاباتی از سال 2004 میلادی، یعنی اولین دوره حضور AKP در انتخابات شهرداری ها و پیروزی این حزب، ضروری به نظر می رسد، تا به این وسیله درباره روندی که در استانبول شکل گرفته درک صحیحی به دست آوریم.
AKP در انتخابات سال 2004 شهرداری های ترکیه در استانبول توانست با نامزدی قادر توپباش 45.3 درصد از آراء را به دست آورده و پیروز انتخابات شود. پس از آن نوبت به انتخابات نمایندگان پارلمان ترکیه رسید و این حزب این بار نیز در استانبول پیروز انتخابات بود و توانست با 45.2 درصد آراء، 39 کرسی پارلمان را از آن خود کرده و بالاتر از حزب CHP با 27 درصد آراء قرار گیرد. روند پیروزی های AKP در استانبول به اینجا ختم نشد و در انتخابات سال 2009 شهرداری ها نیز توانست برای دومین بار متوالی باز هم با قادر توپباش 44.7 درصد آراء را کسب کند و پیروز انتخابات شود. روند پیروزی های AKP در انتخابات نمایندگان پارلمان ترکیه در سال 2011 میلادی نیز ادامه یافت و این حزب توانست با افزایش قابل توجهی در آراء خود در استانبول 49.4 درصد از آراء و 46 کرسی پارلمان از شهر استانبول را به دست آورد. پس از این پیروزی ها بود که استانبول به عنوان قلعه مستحکم AKP شناخته شد و این حزب به پیروز بلامنازع استانبول در ادوار مختلف انتخابات تبدیل شد. انتخابات محلی سال 2014 میلادی ترکیه در استانبول بار دیگر با پیروزی 47.9 درصدی AKP رقم خورد، اما موضوعی که رفته رفته به نگرانی این حزب در استانبول تبدیل می شد نزدیک شدن CHP به AKP در میزان آراء در کلان شهر استانبول بود. CHP از سال 2004 جهش قابل توجهی در کلان شهر استانبول داشته و آراء خود را از 21 درصد در سال 2004 میلادی به بیش از 40 درصد در سال 2014 رسانده است. علاوه بر این، روندی که ترکیه بعد از سال 2015 میلادی آغاز کرد و سیاست های رادیکال را چه در داخل و چه در خارج از کشور در پیش گرفت، بر میزان آراء این حزب در تمامی کلان شهرهای ترکیه، و در صدر آنها استانبول، تأثیر گذاشت؛ تأثیری که در سال 2015 با کاهش بیش از 8 درصدی آراء این حزی نسبت به دوره قبل انتخابات پارلمانی ترکیه خود را نشان داد. انتخابات ژوئن 2015 میلادی ترکیه برای AKP نقاط عطف و هشدارهای بسیار زیادی به همراه داشت. این حزب بعد از سال ها پیروزی یک جانبه در انتخابات های مختلف، برای اولین بار در ژوئن 2015 از کسب حدنصاب برای تشکیل حکومت تک حزبی بازماند. اگرچه AKP در استانبول پیروز انتخابات بود، اما نسبت به انتخابات 2011 میلادی کاهش آراء بیش از 8 درصد را تجربه کرده و به 41.1 درصد رسید. این انتخابات جرقه ائتلاف این حزب با MHP و اقدامات جدی برای برچیدن سیستم پارلمانی در ترکیه را زد. روندی که بعد از این در ترکیه به وجود آمد ائتلاف AKP با حزب ملی گرای ترک MHP و دور شدن از سیاست های آشتی جویانه با کردها بود. این روند توأم با تدابیر امنیتی و نظامی، اگرچه پیروزی محسوسی را برای این حزب در انتخابات نوامبر 2015 به همراه داشت، اما باعث نشد تا برای اولین بار از شکست این حزب در استانبول آن هم در رفراندوم قانون اساسی جلوگیری کند. انتخابات نوامبر 2015 ترکیه در یک فضای شدیداً امنیتی و نظامی با حمایت MHP از AKP برگزار شد و این حزب توانست در استانبول بار دیگر به مرز 48 درصد دست پیدا کرده و پیروز انتخابات در استانبول باشد. رفراندوم 2017 میلادی برای اولین بار شکست AKP در استانبول را رقم زد. AKP و MHP که در جبهه "آری" قرار گرفته بودند در برابر جبهه "نه" اپوزیسیون به رهبری CHP و حزب دموکراتیک خلق ها (HDP) با کسب 48.6 در برابر 51.4 درصد در کلان شهر استانبول شکست خورد تا به نگرانی های روز افزون AKP در استانبول دامن بزند. انتخابات 2018 در حالی برگزار شد که AKP این بار در قالب ائتلاف در این انتخابات شرکت کرد و توانست با کمک MHP شکست خود در رفراندوم در شهر استانبول را جبران کرده و به 48.9 درصد آراء در این شهر دست پیدا کند.
اکنون در آستانه برگزاری انتخابات 2019 میلادی، AKP و یلدیریم روزهای دشواری پیش رو خواهند داشت. عدم استعفای یلدیریم از سمت ریاست پارلمان بعد از اعلام نامزدیش در انتخابات و تلاش های روز افزون AKP برای اقناع MHP برای ائتلاف در این شهر، بعد از اختلافات عمیقی که میان این دو حزب به وجود آمده است، گواه نگرانی های آک پارتی برای شهر استانبول است. آک پارتی به هیچ عنوان نمی خواهد قلعه مستحکم خود را از دست بدهد. شکست یلدیریم و حزبش در استانبول در این دوره از انتخابات به معنی آغاز افول کامل این حزب در عرصه سیاسی کشور ترکیه خواهد بود. رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه و رهبر AKP کاملاً به این موضوع واقف است، از همین رو دست به هیچ ریسکی نزده و قوی ترین مهره خود یعنی یلدیریم را برای استانبول در نظر گرفته است.
بیشتر بخوانید:
دیدگاه کاربران