تقابل و تعامل دو طیف متفاوت در همایش استاد هژار؛ سنت گرایان و نوگرایان

به گزارش خبرنگار کردپرس، در همایش ماموستا هژار دو طیف متفاوت فکری به هم رسیدند و سعی کردند تا دیالوگی نوین را در خوانش آثار این استاد برجسته ادبیات کردی شکل دهند. همایشی که به گفته جامعه شناس کرد، می تواند با همه کاستی هایش، گامی بدیع در خوانش مجدد آثار بزرگان ادبیات باشد.

ماموستا هژار شاعری اصول اندیش و گلی در جهنم

رسول کریمی متخلص به (سووتا) در حاشیه همایش منطقه ایی هژار به خبرنگار کردپرس می گوید: ماموستا هژار ستاره درخشانی در ادب کردی است که با توجه به شرایط زندگی، دشواری ها و سختی هایی که این استاد گرانقدر دیده اند باید گفت مانند گلی در جهنم بوده اند. امیدواریم ادب کردی در آینده نیز نمونه ماموستا هژار را به خود ببیند هرچند که بسیار مشکل است زیرا امروزه شرایط دشوار مادی اجازه فعالیت در عرصه ادب و هنر را کمتر در اختیار مردم قرار می دهد.

استاد کریمی تاکید می کند: این همایش ها نمی توانند جواب گوی زحمات استاد هژار باشند به عقیده من هرچند که این همایش که با تلاش افراد دلسوز به مدت دو روز برگزار شد، اما نقایصی دارد و هنوز به حد مطلوبی نرسیده است.

او با انتقاد از برخی از مقالات ارائه شده در همایش بیان می کند: کردها بخشنده هستند و صحیح نیست که نقاط تاریک در زندگی برخی از افراد در گذشته را دوباره بازگویی کرد. ماموستا هژار شاعری اصول اندیش بوده و این مورد باعث شده که عده‌ای خواهان و عده‌ای هم بدخواه او باشند.

در همایش هژار، دیالوگ بین سنت گرایان و نوگرایان ایجاد شد

"امجد غلامی" نویسنده و روزنامه‌نگار حوزه‌ ی روایت شناسی و جامعه شناسی ادبیات معتقد است؛ این قبیل همایش ها در نوع خود بدیع و تازه هستند و برگزاری آن دیدگاه های متفاوتی را در پی داشته است. دیدگاه اول که عقیده داشت این همایش می تواند آغازی باشد بر بررسی کلیت تاریخ ادبی به شیوه ایی مدرن و متفاوت و دیدگاه دوم که بیشتر طیف سنت گرا را شامل می شد و اینها عقیده داشتند که برگزاری چنین همایش هایی مرجعیت اساتید را زیر سوال می برد.

او به خبرنگار کردپرس می گوید: اما امسال فضای همایش به نسبت سال گذشته متفاوت بود و مشاهده شد که طیف سنت گرا نیز از این قبیل همایش ها استقبال کرده و فرصتی برای شکل گیری دیالوگ میان این دو دیدگاه شکل گرفت. در پانل ها نیز دیده شد که افرادی از اتوریته ماموستا هژار دفاع می کردند و عده ایی دیگر نیز سعی داشتند تا به شیوه ایی جدید به بررسی آثار و زندگی این استاد بپردازند. این دیالوگ دیالکتیکی نوین برای خوانش ما از تاریخ ادبی را شکل می دهد و می تواند دستاوردهای مطلوبی داشته باشد البته به شرطی که این دیالوگ مستدام باشد.

در مطالعه آثار اساتیدمان از سایر ملل عقب افتاده ایم

این نویسنده بیان می کند؛ در بررسی کاراکتری ویژه در ادبیات، از معیارهایی استفاده می شود که یکی از آن ها پیرامتنی است. در این حالت زندگینامه، آثار، شخصیت و خوانش دیگری بررسی می شود. در عین حال فیستیوال ها، همایش ها و روزنامه ها در مجموع پیرامتنی برای این شخصیت محسوب می شوند که بستری برای خوانش های متفاوت از او را شکل می دهند.

غلامی معتقد است که؛ ماموستا هژار همیشه خواستار این بوده که این فرصت خوانش در خصوص آثار وی نیز وجود داشته باشد. برای مثال در کتاب "چیشتی مجیور"، چنانکه از متن پیداست مخاطب را همراه می سازد و می خواهد تا به شیوه کنش و واکنش عمل کند.

او تاکید می کند؛ به نسبت سایر ملل ما این حرکت را در مطالعه آثار اساتیدمان بسیار دیرتر آغاز کرده ایم. چرا که آنها توانسته اند آزمون اساتید ادبی خود را به آیندگان انتقال دهند. مطابق تئوری دیالکتیک پیوند- گسست با در اختیار داشتن مجموعه ایی آیتم و مولفات باید بتوانیم در عین گذر به مرحله ایی جدید آنها را به مراحل قبلی نیز گره بزنیم. اما متاسفانه تاخیر در این روند و مجموعه ایی از آزمون های بریده بریده ما را از این اصل دور کرده است و نبودن جسارت لازم در میان خود جامعه، همانند یک هژمونی ادبی باعث شده که ما نتوانیم این مهم را به سرانجام برسانیم.

درنبود میدان ادبی، پیوند میان آزمون های ادبی ما مشخص نیست

غلامی با اشاره به نبود میدان ادبی در ادب کردی می گوید؛ کاراکترهای برجسته زیادی در ادبیات کردی وجود دارد اما هیچوقت میدان ادبی وجود نداشته و پیوند میان آزمون های ما مشخص نبوده برای مثال آزمون میان ماموستا گوران با هیمن و هژار و... پیدا نیست. این سیستم شبکه مانند، در ادبیات کردی به دلیل عدم خوانش به صورت ناقص باقی مانده است که در مقایسه با ادب فارسی بسیار متفاوت است. در ادب فارسی میدان ادبی به شیوه ایی سیستماتیک و آکادمیک وجود دارد و محقق می تواند از نیما تا شاعران وضعیت دیگر نظری بیافکند چرا که تمامی اینها در حال رد و بدل کردن آزمون ها با یک دیگرند.

جامعه شناس کرد معتقد است؛ این همایش به تنهایی نمی تواند رسالت ارزیابی ماموستا هژار و آثارش را به سرانجام برساند، اما در نوع خود گامی کوچک است که سعی دارد تا این پیرامتنیت را شکل دهد و تبادل آزمونی میان ماموستا هژار با نسل های بعدی را بسازد تا در تاریخ محدود نشود.

این روزنامه نگار منتقد در خصوص مقالات همایش تصریح کرد؛ چنانکه اعلام شده مقالات را در دو مرحله داوری کرده اند هر چند در روزهای اخیر عده ایی از عزیزان گلایه هایی در راستای عدم پذیرش مقاله شان عنوان کرده اند اما این گلایه ها گاها به خودشان بازمی گردند. ماموستا هژار شخصیتی نیست که تنها در یک همایش یادش گرامی داشته شود. بعد از 28 سال از فوت ایشان که نیم سده در جهان ادبیات فعالیت داشته اند، اگر به تحقیقات و بررسی های گذشته نگاه کنیم متوجه می شویم که اقدامی در راستای معرفی و بررسی اساتیدمان انجام نداده ایم و کسانی هم که امروزه گلایه مندند نیز در این خصوص کاری انجام نداده اند، تا امروزه روز به مرجعی برای تحقیقات تازه تبدیل بشوند و این مورد در مقالات ارائه شده امروز مشاهده شد که هیچکدام پیشینه ایی نداشتند هرچند به شیوه تازه گری و آکادمیک تهیه شده بودند. این موارد در داوری بی تاثیر نبوده اینکه فرد تا چه حد متد و روشی علمی را اتخاذ کرده است.

اتوریته ماموستا هژار باعث شده ترس در چهره مقالات همایش دیده شود

او با نگاهی انتقادی اما خوشبینانه به مقالات ارائه شده در همایش می گوید؛ ما با 3 سیستم در مورد هژار روبه رو هستیم؛ میکروسیستم، میانی و ماگزیمم. که در این 3 بخش تنها سطح سوم در مورد هژار بررسی شده است سطح گسترده ایی که اجازه انتقاد را به محقق نمی دهد. به گفته ژیژک هر ایدئولوژی در جامع ترین حالت درزی برای نفوذ دارد. اما در بین مقالات ارائه شده همایش هنوز می شود ترس را در چهره آنها دید و این جسارت در آن ها دیده نمی شود که با رویکردی انتقادی با متون و آثار هژار روبه رو شوند. اما در مقالات این همایش تا حدی گامی بدیع و دیدگاههای متفاوت از قبل دیده می شد.

این نویسنده ادامه می دهد؛ در اتوریته نویسندگی، نویسنده جهانی را خلق می کند که گاها از سوی مخاطبانش، این جهان مقدس شمرده می شود و این تقدس به شیوه هژمونیک، هاله ایی از تقدس پیرامون آثار آن نویسنده ایجاد می کند که گاهی این هاله از خود اثر به خود نویسنده انتقال می یابد و در جهانی که انتقاد وجود نداشته باشد شخصیت هایی با اتوریته ویژه می سازد. بدون شک ماموستا هژار بر اساس آزمون بزرگشان در مبارزات کردی و ابداعاتی در عصر خودشان همانند تالیف فرهنگ کردی، ترجمه متون ایدئولوژیک و شرکت در زمینه های مطرح سیاست کردی از جمهوری مهاباد تا مبارزات بارزانی ها، گاها به جای آنکه آثارش بیشتر برجسته شود شخصیت ایشان نمود می یابد و این اتوریته همانند هاله پیرامون هژار گاها این ترس را برای منتقدان شکل می دهد که با واکنش هایی در جامعه روبه رو شود.

او با طرح این سوال که "ما چه امکاناتی برای ورود به این مسئله داریم؟" اضافه می کند؛ متاسفانه بخش زیادی از ادبیات ما مخفی مانده و حتی ماموستا هژار نیز خود در گفته هایش به این نکته اذعان می دارد که بسیاری از مطالب گمشده اند و یا او آنها را رد می کند و با توجه به اینکه خودش این فرصت را به مخاطبش می دهد و می گوید که در من نیز کاستی ها و اشتباهاتی وجود دارد اما به دلیل قدسیتی که جامعه برای او ساخته است همین جامعه درها را برروی منتقدان می بندد و حتی متونی را که می تواند زمینه انتقاد از هژار را فراهم کند از ساحت جامعه حذف می شود.

غلامی در پایان می گوید؛ با این وجود باز هم مطالبی که ماموستا هژار در کتاب زندگینامه خود به نام "چیشتی مجیور" بیان می کند می تواند در شخصیت ایشان زمینه نقد را فراهم کند که بخش اعظم این مطالب در دسترس نیستند و تلاشی جهت یافتن آن ها انجام نمی شود. بنابراین چنین همایش هایی این فرصت را شکل می دهد تا محققان دریابند که تا چه حد این سیمای شناخته شده از مشاهیر ما با آن ها تطابق دارد.

گزارش از تانیا شعفی