میراث فرهنگی، میراثی جامانده از فرهنگ/ ناصر کریمی

کردپرس- اولین ذهنیتی که با شنیدن کلمه میراث فرهنگی در اذهان اکثریت جامعه کنونی تراوش می شود، زیرخاکی و پولدار شدن استTمیراثی که انگار در تفکر همگان زیر خروارها خاک خوابیده است و میبایستی خارج و به حراج گذاشته شود.

با کمترین زحمت و تلاش،می توان فهمید که ایران و علی الخصوص استان کوردستان، در تاریخ نام و نشان دارند، نام و نشان هایی که بیشتر از آنکه مورد توجه خودمان باشد برای دیگران مهم است.دیگرانی که خود فاقد این میراث هستند.

در هر کجای از این سرزمین که قدم بگذارید نشانه های واضحی از تاریخ را خواهید دید، بازار تاریخی، آثار و اشیای تاریخی، مساجد تاریخی، سازه های تاریخی، و....اما متاسفانه گویا کمتر کسی به این آثار توجه و برای کمتر کسی هم ارزش و وجاهتی دارد.

خارج از مقوله اشیا و دست درست شده هایی که امکان خرید و فروش آن میسر است، اماکن تاریخی با قدمت چند صد ساله و گاها چند هزار ساله، برای متولی آن که سازمان میراث فرهنگی باشد نیز ارزشی آنچنانی ندارد:

تخت جمشيد، محوطه باستانی بيستون، محوطه باستانی دوره عيلامی در شوش، معبد باستانی چغازنبيل مجمسه جمشيد جم و غار آدم، دشت باستانی مغان و محوطه اولتان قالاسی، محوطه باستانی جيرفت،توس و مقبره فردوسی، شهر تاريخی ماسوله، چهارباغ و ميدان نقش جهان اصفهان و در کوردستان آثاری همچون: تپه باستاني زيويه مربوط به مربوط به اقوام ماد و مانايي در حدود 700 سال پيش از ميلاد، مسجد دارالاحسان سنندج ( مسجد جامع ) ساخته شده در سال 1227 ه . ق، مسجد دارالامان ( مسجد والي)ساخته شده در دوره قاجاريه، پل قشلاق که ساختمان اصلي پل به دوران صفويه ياز مي گردد، مسجد 2 مناره سقز که تاريخ دقيق بناي مسجد مشخص نيست اما ساكنين منطقه ساخت مسجد را به شيخ حسن مولان آباد نسبت داده اند و از اين رو احتمال دارد در اواخر دوره افشاريه و اوايل دوره زنديه ساخته شده باشد، قلعه 6 هزار ساله کانی نیاز سقز، قلعه کوشکله سقز و....

تمام آثاری که شاید نمونه هایی از هزاران میراث باقی مانده باشد که در طول تاریخ علیرغم اینکه دستخوش تغییرات، ناملایمات و بی توجهی هایی از دولت ها و مردم شده است باقی مانده اند، اما در حال حاضر نیز وضعیت مناسبی ندارند و بی توجهی ها نسبت به احیا و حفاظت از این آثار ادامه دارد.

لزوم توجه به میراث فرهنگی از دوران کودکی:

در حال حاضر اگر به نیازهای یک خانواده به عنوان سبد نیازمندی (اعم از فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی ، .....) نگاه کنیم، در بخش فرهنگی هیچ نوع درخواست و بسته ای به نام آشنایی و حراست از میراث گذشتگان وجود ندارد و به همین دلیل به این نیاز که می بایستی هر فرد به میزان کافی از آن مطلع باشد توجهی نشده است، این ایراد در بزرگسالان نیز به همین میزان وجود دارد و در نتیجه شرایط انتقال آن نیز به کودکان امکان پذیر نخواهد بود.

پس نقش آموزش و پرورش در این رابطه باید پررنگ تر باشد و در کتاب های درسی فقط به معرفی میراث گذشتگان در چند سطر اکتفا ننموده، بلکه آموزش های موثر داده شود و حتی می توان اردوهای علمی و آموزشی در این رابطه و با همکاری خانواده را برگزار نمود.

میراث فرهنگی، گمشده در معادلات سیاسی حکومت ها

میراث فرهنگی خارج از مقوله سیاست است و جایگاه آن ازرشمندتر از آن است که با تغییرات و تصمیمات فردی، گروهی و جناحی مورد تعرض یا بی مهری قرار گیرد.

در طول تاریخ همیشه جنگ هایی داخلی و خارجی بوقوع پیوسته و آثار جراحات ناشی از آن نیز بر پیکره کشورها تا سال های بعد خود نمایی می کند. ایران و کوردستان نیز از این امر مستثنی نیست و بسیاری از آثار فرهنگی و ملی در طول تاریخ نابود و یا به غارت رفته است.

با تغییرات سیاسی در کشور و منطقه نیز این تغییرات در نحوه نگهداری و حفاظت از آثار باستانی دستخوش تغییرات شده و گاها تخریب های غیرقانونی به بهانه هایی همچون انتصاب اثر به حکومت های قبل، تعمیر، قرار گرفتن در طرح هایی همچون جاده و خیابان، واگذاری به اشخاصی که مدعی مالکیت آثار را دارند، حفاری های غیر اصولی و غیرمجاز و ... تاکنون خسارت های فراوانی را به میراث فرهنگی وارد نموده است.

اما آنچه مشخص است میراث فرهنگی و تاریخی بخشی از قدرت فرهنگی و سیاسی کشورها محسوب می شود که در هویت بخشی و معرفی فرهنگ و تمدن کشورها نقشی اساسی داشته و در ایجاد فرصت های گردشگری و اقتصادی موثر هستند.

موزه های تاریخی و باستان شناسی

ایجاد موزه یکی از بهترین راه های نگهداری آثار و اشیای باستانی و در عین حال معرفی ادوار گذشته به مردم است.

آثاری که در کاوش های باستان شناسی و یا حفاری ها بدست آمده اند و بیانگر تمدن یک ملت یا قوم است، نیاز به نگهداری و معرفی دارند لذا موزه ها بهترین مکان برای نگهداری و حراست از میراث گذشتگان است که متاسفانه در ایران کمتر بهایی به این مکان با ارزش داده می شود و اکثرا موزه ها در شهرهایی دایر می شوند که یکی از مهمترین دلیل آن تراکم جمعیت بالاست و در استان کوردستان یک موزه تاریخی در سنندج وجود دارد و سایر شهرها همچون سقز از این امر بی بهره اند.

در پایان می توان گفت با وجود فرهنگ غنی و تاریخ بیش از 7 هزار ساله در کوردستان خصوصاً شهرستان سقز، ارزش واقعی آن هنوز درک نشده و چاره اندیشی در مورد آن نیز می بایستی از طریق دولت و مسئولان مرتبط شهری و فرهنگی انجام گیرد که در طول سالیان گذشته رغبت آنچنانی در حفظ و حراست و نگهداری از میراث فرهنگی انجام نگرفته و همت خاصی در این موضوع دیده نمی شود.

اینچنین است که شهرستان سقز مظلوم و غریب مانده و از شهرستان های با قدمت چندصد ساله در داشتن موزه عقب مانده است. براستی چه کسی باید پاسخگوی مردم و این کم کاری ها باشد؟