آینده کُردهای سوریه پس از خروج آمریکا

به گزارش کردپرس، نیروهای دموکراتیک سوریه، نیروی تحت حمایت آمریکا که هدایت آن توسط نیروهای عمدتا کرد یگان های مدافع خلق یا YPG است، در حال حاضر درگیر تقابل ژئوپلتیکال میان دو ابرقدرت جهانی یعنی آمریکا و روسیه است. نیروهای دموکرات سوریه سرنیزه حملات آمریکا علیه داعش در سوریه بوده است اما با توجه به فروکش کردن حملات داعش در سوریه، آینده این نیروها اکنون مورد پرسش قرار گرفته است. نیروهای دموکراتیک سوریه باید این مسئله را که چگونه خود را برای خروج آمریکا از سوریه، پیروزی احتمالی و نهایی بشار اسد در جنگ داخلی سوریه و ادامه مقابله با تهدید های ترکیه آماده کند، مد نظر قرار دهد. با وجود این که پاسخ به این سوالها هنوز معلوم نیست، حقیقت اصلی این است که نیروهای دموکراتیک سوریه که از سوی نیروهای متخاصم محاصره شده برای رسیدن به یک توافق یا سازش موقت با دولت بشار اسد تمایل نشان داده است.

رسیدن به توافق دشوار خواهد بود. نیروهای دموکراتیک سوریه یا SDF می خواهد که خودمختاری برقرار شده در مناطق کردنشین سوریه را که برای آن به شدت مبارزه کرده حفظ کند در حالی که دولت مرکزی دمشق قصد دارد کنترل دوباره دولت را بر تمام مناطق کشور اعمال کند. و نیروهای SDF که از نظر امنیتی تماما به آمریکا وابسته است، نمی تواند خطر کرده و با نیروهای دولت سوریه و یا متحدان آن از جمله روسیه وارد درگیری نظامی شوند. این نیرو به جای آن، از اهرم هایی که در اختیار دارد برای یافتن راه حلی قابل مذاکره می تواند استفاده کند.

در حال حاضر مسیر و گذرگاه جنگ در سوریه به نفع کردهای این کشور است. دولت سوریه و متحدان آن خود را برای باز پس گرفتن ادلب، تنها منطقه باقی مانده تحت کنترل مخالفان ان کشور آماده می کنند. این مسئله باعث می شود که نیروهای دموکراتیک سوریه از هر گونه تصمیم گیری عجولانه خودداری کنند زیرا در صورت جنگی طولانی و پرهزینه در ادلب، موقعیت مذاکره کردها تقویت خواهد شد. در این صورت آمریکا و متحدان کرد آن، در پایان جنگ ادلب که دولت سوریه تضعیف شده بیشترین اهرم را در اختیار خواهند داشت. اما همزمان که نیروهای دولت سوریه نیروی خود را باز می یابند اهرم های آمریکا و متحدان کرد آن رنگ می بازد. بنابر این کردهای سوریه می توانند از هر گونه ضعف دمشق پس از تهاجم به ادلب سود ببرند و برای یافتن نتجه دلخواه خود در مذاکرات سیاسی با دمشق تلاش کنند.

از دست رفتن زمان

کردهای سوریه از وضعیت شکننده خود اطلاع دارند. حملات جسته و گریخته داعش در مناطق تحت کنترل کردها در شمال سوریه همچنان به عنوان یک تهدید باقی خواهد ماند. بنابر این، از آنجایی که YPG یکی از اقمار نیروهای حزب کارگران کردستان ترکیه در سوریه محسوب می شود تهدید ترکیه را نیز باید به آن اضافه کرد. پ.ک.ک از سال 1984 با دولت ترکیه مقابله کرده است. تقابل میان ترکیه و پ.ک.ک از مرز ترکیه رد شده و بویژه در منطقه کردنشین عفرین در سوریه خود را نشان داد این منطقه یکی از پایگاه های مهم YPG در سوریه بود اما ترکیه در مارس 2018 آن را تصرف کرد. شکست YPG در عفرین در برابر یک ارتش حرفه ای تعجب برانگیز نبود اما لزوم استفاده کردها از موقعیت کنونی خود را شامل ائتلاف تاکتیکی با ایالات متحده آمریکا در جهت مدیریت چالش های امنیتی آنها را در آینده برجسته کرد.

نیروهای دموکراتیک سوریه ترکیبی از چندین عنصر منظم شبه نظامی است که در طی چندین سال مبارزه با داعش کارآزموده هم شده است. نیروهای کرد در کنار اینها، از حمایت فوق العاده آمریکا سود برده اند. جنگ ترکیه و ypg در عفرین نشان داد که آنها به تنهایی نمی توانند یک ارتش کلاسیک و بزرگ را شکست دهند. هم پ.ک.ک و هم ypg در گذشته نشان داده اند که با استفاده از تاکتیک های غیرمرسوم می توانند هزینه های زیادی را به ارتش های بزرگ تحمیل کنند. بنابراین، درست است که کردها نمی توانند مانع یک تهاجم مرسوم از سوی دولت سوریه شوند اما آنها می توانند نشان دهند که چنین تهاجمی برای دولت سوریه گران تمام شده و این دولت را از انجام چنین تهاجمی منصرف کنند.

در کوتاه مدت، بیشتر بازیگران شامل دولت سوریه، و متحدان ایرانی و روسی آن و نیز ترکیه روی نبرد قریب الوقوع در ادلب تمرکز خواهند داشت. ادلب که یک منطقه عمدتا عرب نشین در شمال سوریه بوده و آخرین پایگاه مستقل ضد دولتی سوریه در کشور است و در حال حاضر محل سکونت میلیونها نفر از مردم عادی و محل تجمع هزاران تن از شبه نظامیانی است که با گروههای مختلف اپوزیسیون در منطقه مقابله می کنند. هم دولت سوریه و هم روسیه نشان داده اند که کمپین نظامی برای بازپس گیری ادلب قریب الوقوع است و ممکن است در اوایل سپتامبر آغاز شود. شکی در نتیجه این نبرد در ادلب نیست و دولت سوریه و روسیه می توانند به تدریج و از طریق بمباران ها و قدرت آتش بیشتر مناطق این استان را بازپس بگیرند. با اینحال، جنگ برای بازپس گیری ادلب پرهزینه خواهد بود و تلاش زیادی لازم است تا پس از اتمام جنگ در ادلب، صلح در آن بر قرار شود.

نیروهای ypg و دموکراتیک سوریه از آغاز جنگ داخلی در سوریه از برخورد با دولت سوریه خودداری کرده اند و به جای آن با بشار اسد توافق کردند تا دولت با گروههایی مبارزه کند که موجودیت آن را به خطر انداخته اند و کردها نیز روی مبارزه با داعش متمرکز شوند. این امر با وجودی که کردها اقدام به ایجاد نهادهای سیاسی و اداری متفاوت با دولت مرکزی کرده اند، آنها را از تهاجم مستقیم دولت سوریه دور نگاه داشته است. در همین زمینه، نبرد ادلب به این معنی است که کردها می توانند همچنان برای مدتی به بازی ادامه دهند اما در نهایت باید به یک توافق دست پیدا کنند. هدف بشار اسد کنترل دوباره بر تمام مناطق سوریه است و وقتی تهدید کاملا رفع شود دولت تلاش خواهد کرد نیروهای SDF را مجبور کند بازگشت مناطق تحت کنترل آنها به دامان دولت مرکزی را بپذیرند.

هنر توافق کردن

این پارامترها اساس گفتگوهای حال و آینده میان کردها و مقامات دمشق خواهد بود. نمایندگان شورای دموکراتیک سوریه وابسته به YPG در ماه جولای با مقامات دمشق دیدار کردند تا برای مذاکرات درباره اینده سیاسی مناطق شمال شرق سوریه آماده شوند. کردهای سوریه از همان آغاز از حداکثر ظرفیت موقعیت خود برای ایجاد تمرکززدایی در قدرت دولت سوریه استفاده خواهند کرد که به این معنی است که مناطق مختلف قدرت اداره مستقل خود را بدون دخالت دولت خواهند داشت. کردها به عنوان امتیاز، به دولت سوریه اجازه خواهند داد با صورت رسمی کنترل مناطق مرزی با ترکیه و عراق را در اختیار داشته باشند که در این صورت زمینه بازگشت آرام نهادهای دولتی سوریه به مناطق شمال شرق را فراهم خواهد کرد. در واقع، به عنوان بخشی از توافق، هم اکنون هم دولت سوریه کنترل گذرگاه مرزی قامیشلو و فرودگاه نزدیک آن را در اختیار گرفته است. این مسئله زمینه کنترل بیشتر دولت بر دیگر گذرگاه های مرزی را فراهم خواهد کرد و به دولت اجازه می کرد به جمع آوری هرچه بیشتر منابع مالی بپردازد و نیز از عدم قاچاق اسلحه در مرزها و بیشتر شدن تهاجات اطمینان حاصل خواهد کرد. دولت سوریه همچنین با اعمال موقعیت خود خواستار مسترد کردن ساختار مدیریت مناطق کردنشین به دولت مرکزی و ملغی کردن نیروی کردی و یا ادغام آنها در ارتش سوریه خواهد شد. دولت بشار اسد ممکن است به رسمیت شناختن خودمختاری فرهنگی را پیشنهاد کند و امتیازاتی از جمله در مورد حقوق فرهنگی و زبان کردی برای کردها قائل شود.

همطرازی میان نیروهای دموکراتیک سوریه و ارتش بشار اسد به این معنی است که هرچه که نزاع داخلی در سوریه به پایان خود نزدیک می شود کردها به لطف و کمک آمریکا وابستگی بیشتری پیدا می کنند. دولت آمریکا با هدایت دونالد ترامپ سیاست سوریه خود را به تقابل گسترده تر خود با ایران و ائتلاف ایرانی-سوری به عنوان تهدیدی برای منافع آمریکا در خاورمیانه گره زده است. آمریکا برای مقابله با این تهدید اعلام کرده است تا زمان رفع این تهدید در سوریه خواهد ماند. با این حال، این استراتژی با خواسته ترامپ که بارها بر لزوم خروج هرچه سریعتر آمریکا از سوریه تاکید کرده در تناقض است. بدون شک عدم اطمینان نیروهای دموکراتیک سوریه از تعهد آمریکا نسبت به این نیروها باعث تعجیل در مذاکره میان کردها و دمشق می شود و اهرم های کردها را تحت تاثیر قرار می دهد.

در مقابل، دولت بشار اسد به دنبال اجرای برنامه هایی برای سوریه پس از بحران است. بنابراین، ممکن است دولت سوریه منتظر بماند و پس از خروج آمریکا از سوریه کردهای این کشور را مجبور کند به خواسته های حداکثری دمشق گردن بنهند. با این حال، کردها از همان ابتدا می دانستند که آمریکا در نهایت سوریه را ترک خواهد کرد. بنابراین، کردها در مذاکره با دولت مرکزی سوریه را بازگذاشته بودند و تغییر رژیم در اولویت خواسته های آنها نبوده است و در عوض، خواهان نتیجه ای بودند که قابل دستیابی بوده و به تمرکززدایی در قدرت در این کشور منجر شود.

ممکن است کلید بازکردن این قفل در سوریه در دست دیگر ابرقدرت حاضر در سوریه یعنی روسیه باشد. سناریویی که آینده کردهای تحت نفوذ آمریکا را در منطقه کردنشین تضمین کند با منافع مسکو در تضاد است. با این حال، روسیه رابطه خوبی را با کردهای سوریه حفظ کرده و ارتباط طولانی مدتی با پ.ک.ک داشته و هر وقت نیز که لازم بوده با کردهای سوریه همکاری کرده است. منافع اولیه روسیه در حفظ بشار اسد است که در این راه و نیز متقاعد کردن آمریکا به خروج از سوریه تا حد زیادی موفق عمل کرده است. بنابراین، با وجود در تضاد بودن منافع آمریکا و روسیه در سوریه، ممکن است فضایی برای توافق بر سر آینده کردهای سوریه وجود داشته باشد که در آن آمریکا توافق کند که نیروهای خود را از سوریه خارج کند و در مقابل امنیت کردهای سوریه از سوی روسیه با تحت فشار قرار دادن سوریه فراهم شود. می توان در این مورد محدود مسکو را به معامله ای مانند دادن امتیازات محدود به کردها در مسائلی مانند اعطای خودگردانی محلی در مقابل دادن تضمین از سوی آمریکا درباره امنیت بشار اسد توجه داد. این نتیجه ناقض منافع روسیه در سوریه نیست و زمینه لازم را برای بازگشت آرام دولت سوریه به تمام مناطق این کشور فراهم کند.

دوست نیازمند

یک نسل کامل از جوانان کرد و عرب سوریه در جنگ با داعش جان خود را از دست داده اند. سیاست آمریکا مبنی بر پذیرش پیروزی دولت سوریه و کنترل دوباره بشار اسد بر قلمرو این کشور شاید نتیجه دلخواه واشنگتن برای جنگ داخلی در سوریه نباشد. برای آمریکا ضرورت این است که این واقعیت را بپذیرد و به این بیندیشد که چگونه بهترین راه حل را برای مسئله نیروهای متحد خود در سوریه به دست آورد. آمریکا و روسیه که دو رقیب و متخاصم در برابر هم هستند منافع محدود و مشترکی هم در توافق سیاسی برای آینده اداره مناطق شمال سوریه دارند.

اما مذاکره بر سر چنین امری آسان نخواهد بود: بشار اسد و کردهای سوریه از اساس تفکرات متفاوتی درباره ساختار سوریه پس از جنگ دارند. کردها پس از نبرد ادلب که سوریه به دنبال تسلط بر تمام مناطق کشور است بیشترین اهرم را خواهند داشت. همزمان که دولت بشار اسد به دنبال سازماندهی مجدد پس از نبرد ادلب خواهد بود اهرم های کردها به تدریج رنگ خواهند باخت و موقعیت و موضع آنها در مذاکره با دمشق تضعیف خواهد شد. اگر ایالات متحده آمریکا سیاست و استراتژی دقیق منطبق با واقعیت های جنگ داخلی در سوریه و تمرکز بر حمایت از نیروهای کرد-عرب سوریه را در پیش بگیرد، می تواند از تضعیف موقعیت کردها در مذاکره جلوگیری کند. در غیر این صورت کردها مجبور خواهند شد در صورتی که آمریکا از سوریه خارج شود کنترل دولت را بر مناطق تحت کنترل خود بپذیرند.

منبع: مجله فارن افرز

نویسنده: آرون استین

ترجمه: خبرگزاری کردپرس- سرویس جهان

کد خبرنگار: 40101