اقلیم کردستان از استقلال تا وابستگی منطقه ای

با توجه به مخالفت های مردمی، منطقه ای و بین المللی، رفراندوم نافرجام استقلال در اقلیم کردستان به عنوان اشتباه محاسباتی بزرگ رهبران کرد در کتاب های تاریخ ثبت خواهد شد. اگر منصفانه نگاه کنیم نباید فقط مسعود بارزانی رییس سابق اقلیم کردستان را به خاطر این اشتباه بزرگ مواخذه کرد. متحدان کرد وی از اتحادیه میهنی و اتحاد اسلامی و احزاب کوچک تر گرفته تا مشاوران محلی و بین المللی وی، اپوزیسیون، نویسندگان و روزنامه نگاران، حزب و احزاب سایه به درجات مختلف در شکست خوردن در این قمار سهیم هستند. مسئله مشخص و واضح بود اما احزاب کرد نخواستند آن را ببینند. این مصیبت در بدترین زمان ممکن برای کردها اتفاق افتاده است. تفرقه و اختلاف میان احزاب و در داخل آنها عمیق تر شده است. اقلیم کردستان عراق بر اثر بحران اقتصادی به مرحله ورشکستگی رسیده است. وقتی نیروهای عراقی کرکوک و دیگر مناطق را از اقلیم کردستان گرفتند این منطقه 50 درصد از قلمرو مورد مناقشه و نیمی از منابع نفتی را از دست داد. اما نمی بایست به این مرحله غمناک سقوط کند.

دستاوردهای سیاسی و اقتصادی قبل از رفراندوم

اقلیم کردستان عراق به خاطر عدم وجود مسئولیت پذیری و عدم شفافیت به ویژه در حوزه نفت شهرت دارد. این منطقه از برنامه ریزی اقتصادی بی بهره است و نقایص دموکراسی زیادی در آن به چشم می خورد. دولت اقلیم کردستان عراق از سال 2014 برنامه بودجه سالانه نداشته است و از ارائه گزارش سالانه به پارلمان در سالهای 2013، 2014، 2015، 2016 و 2017 خودداری کرده است. به همین دلیل، دستیابی به ایده صحیح و درست در ارتباط با منابع و هزینه های دولت اقلیم کردستان از سال 2014 به بعد غیرممکن است. با این وجود، باید اقلیم کردستان را در رسیدن به موفقیت نسبی بعد از سال 2003 در سیاست های دیپلماتیک و سرمایه گذاری معتبر توصیف کرد. در حال حاضر، 37 کشور خارجی به فرم های مختلف دارای ماموریت های سیاسی و دفتر در اقلیم کردستان عراق هستند. علیرغم مشکلات موجود، شرکت های چند ملیتی نفت و گاز سرمایه گذاری های عمده ای در میدان های بهره برداری نشده انجام داده اند. این تلاش ها در کنار مبارزه با داعش نقش اقلیم کردستان را در عراق برجسته تر کرد. اما این دستاوردهای دیپلماتیک به دلیل وجود قانون اساسی 2005 عراق با همه کاستی های آن و دیپلماسی پرانرژی اقلیم کردستان حاصل شده است.

واکنش ترکیه: شیر نفت را در کنترل داریم

مسعود بارزانی که خوانشی اشتباه از موضع رجب طیب اردوغان کرده بود با واکنش تند و علنی ترکیه با برگزاری رفراندوم روبه رو شد. شاید مسعود بارزانی فکر کرده بود که وابستگی اقتصادی ترکیه و اقلیم کردستان به هم ترکیه را ناچار خواهد کرد واقعیت جدید را بپذیرد. درست است که ترکیه خط لوله صادرات نفت و گذرگاه های مرزی را نبست با وجودی که اردوغان در روز رفراندوم گفت می تواند چنین کاری را انجام دهد اما ظهور یک کردستان مستقل در مرزهای جنوبی ترکیه قابل هضم نبود و ترکیه بارها این را به مسعود بارزانی گوشزد کرده بود.

پسارفراندوم و بازگشت به بغداد

اقلیم کردستان عراق که با بحران موجودیت ناشی از تدبیر خودکرده روبه رو شده بود چاره ای نداشت جز این که به ترمیم روابط خود با بغداد بپردازد. اقلیم کردستان عراق فرسنگ ها دور از فکر کردن به جدایی از عراق، اکنون روی متقاعد کردن دولت فدرال عراق به پرداخت حقوق کارمندان و بازکردن فرودگاه های اقلیم کردستان به روی پروازها خارجی متمرکز شده است. ماه گذشته بغداد و دولت اقلیم کردستان روی این دو موضوع توافق کردند؛ عراق بخشی از حقوق را پرداخت کرد و فرودگاه ها را به روی پروازهای خارجی باز کرد. با این حال، با توجه به برگزاری انتخابات جدید در عراق و عدم اطمینان از این که چه کسی دولت جدید را تشکیل می دهد و سیاست آن در قبال اقلیم کردستان چه خواهد بود، معلوم نیست این توافق تا چه وقت دوام خواهد داشت. مشکلات پیچیده تر توانایی دولت جدید عراق در حل مسائل معلق مانند مناطق مورد مناقشه، تقسیم قدرت و منابع طبیعی در عراق است. به نظر می رسد که آمریکا علاقه ای ندارد بغداد را تحت فشار قرار دهد تا مذاکرات جدی با دولت اقلیم کردستان درباره مسائل فوق انجام دهد و یا به خواسته های کردها در این باره تن دهد.

این مسئله در مورد همسایگان اقلیم کردستان هم صادق است. درست است که ترکیه شیر نفت را نبسته است اما به شدت مخالف استقلال اقلیم کردستان است. به همین دلیل، به نظر می رسد که اقلیم کردستان عراق استقلال نسبی را که با زحمت به دست آورده بود از دست داده است . این منطقه از همیشه ضعیف تر و متفرق تر شده است و برای بقای خود به ایران، ترکیه و عراق وابسته شده است. اقلیم کردستان چاره ای ندارد جز این که به داخل خانه نظم دهد، اصلاحات سیاسی و اقتصادی عقیم شده را به صورت کامل اجرا کند، به مبارزه با فساد از بالا دست بزند و به امید روی بنشیند که شاید با تغییر توازت قوا در منطقه و با استفاده از فرصت های تاریخی بهتر به استقلال دست پیدا کند.

منبع: مدرسه اقتصاد لندن

ترجمه: خبرگزاری کردپرس- سرویس جهان

کد خبرنگار: 40101