مسیر ناهموار آینده اقلیم کردستان

جدای از سوریه، ممکن است موفقیت های آمریکا در عراق هم معکوس شود. منطقه کوچک کردستان عراق تحت حاکمیت دولت اقلیم کردستان عراق به عنوان بهشتی برای تحمل اقلیت های مذهبی و پناهگاهی برای آوارگان توصیف شده است. حتی ترکیه نیز رابطه خود را با اقلیم کردستان عادی ساخته و اقلیم کردستان اکنون از بزرگترین شرکای تجاری آنکارا است. با این حال، اقلیم کردستان که خطر تجزیه آن را تهدید می کند اتحاد کردها در آن نیز در حال از هم پاشیدن است.

بغداد بعد از برگزاری رفراندوم فاجعه بار استقال اقلیم کردستان در سپتامبر 2017، در ماه اکتبر کرکوک را بازپس گرفت و حضور نیروهای خود را در مرزهای ترکیه و ایران بیشتر کرد. بخش بزرگی از جمعیت اقلیم کردستان در زمان کنترل دولت عراق بر اقلیم کردستان متحمل رنج بسیار شدند. اما جنگ مایه از هم گسیختگی اتحاد میان کردهای عراق نشده است بلکه این نفت است که اتحاد کردها را به خطر انداخته است.

نفت استخراج شده از کرکوک سهمی عمده در حمایت از اقتصاد اقلیم کردستان دارد. از دست دادن کرکوک به معنای از دست دادن چاه های نفت کرکوک و منابع مالی است. وقتی اقلیم کردستان در سال 2014 اقدام به تصرف چاه های نفت کرکوک کرد از توسعه چاه های نفت خود دست بر داشت و به این ترتیب اکنون اقلیم کردستان چیزی ندارد که به آن تکیه دهد.

نشانه ها را همه جا می توان دید. می توان مشاهده کرد که پروژه های حاصل از نفت در اربیل و کرکوک به دلیل محدود شدن نفت و از دست دادن نفت کرکوک نیمه کاره رها شده اند. تلاش های نیمه تمام برای متنوع سازی اقتصاد اقلیم کردستان و سپس رها کردن آن به دلیل تمام شدن پول نفت نیز مشاهده می شود. این مشکلات باعث عدم پرداخت حقوق به کارکنان در این منطقه شده که میزان بیکاری در آن بسیار بالاست. در نتیجه، بسیاری از رای دهندگان مسعود بارزانی رییس سابق اقلیم کردستان ناپدید شده اند. ریاست وی بر اقلیم کردستان به شدت تضعیف شد و در اول ماه نوامبر 2017 از مقام خود کناره گیری کرد.

عراق اعلام کرده است نفت کرکوک از طریق تانکر به ایران صادر می شود و روزانه 60000 بشکه نفت کرکوک از طریق تانکر به استان کرمانشاه در ایران صادر می شود. این میزان تقریبا نیمی از تولید نفت در کرکوک را شامل می شود. ایران از متحدان اقلیم کردستان محسوب می شود که سابقه همکاری آن به کردها حمایت از آنان از زمان حمله شیمایی صدام حسین به حلبچه در سال 1988 تا جنگ خلیج فارس در سال 1991 را در بر می گیرد.

اقدام بغداد به صدور نفت کرکوک از طریق استان سلیمانیه ضربه ای به بارزانی و حزب وی است. سلیمانیه که در بخش شرقی اقلیم کردستان واقع شده مهم ترین پایگاه حزب جنبش تغییر بزرگترین حزب اپوزیسیون کرد در عراق است. این حزب به شدت با برگزاری رفراندوم مخالفت کرد. تقویت اقتصاد سلیمانیه با نفت کرکوک پایگاه جدید رای دهندگانی می شود که رابطه دوستانه تری با بغداد دارند.

اما مخرب ترین اتفاق این است که از دست دادن کرکوک بر روابط کردها با ترکیه تاثیر خواهد گذاشت. از آنجایی که خط لوله کرکوک-جیحان خالی از نفت کرکوک می شود ترکیه از اقلیم کردستان دورتر می شود. ترکیه قبل از هر چیز خواهان حفظ یکپارچگی خاک عراق است و با توجه به این مسئله، روابط ترکیه با اقلیم کردستان عراق در بهترین حالت یک رابطه شکننده بر پایه قراردادهای تجاری است.

از آنجایی که شراکت در صنعت نف در نوسان است روابط این دو در آینده بر پایه مناقشه ترکیه بر سر حزب کارگران کردستان ترکیه یا پ.ک.ک خواهد بود. مهم ترین پایگاه های پ.ک.ک در منطقه کوهستانی قندیل در شمال شرق اقلیم کردسستان واقع شده است. بخشی از این منطقه در حوزه نفوذ حزب اتحادیه میهنی کردستان رقیب حزب دموکراتیک کردستان عراق قرار دارد. حزب مسعود بارزانی برای حفظ روابط نزدیک با آنکارا مجبور است علیرغم از دست دادن حمایت بخشی از کردها به ترکیه اجازه دهد نیروهای نظامی و اطلاعاتی این کشور در اقلیم کردستان حضور داشته باشند. این مسئله به ایجاد تفرقه بیشتر میان گروه های کُرد عراق منجر خواهد شد.

با تزلزل بیشتر اقلیم کردستان، آمریکا ممکن است از روابط خود با کردها، آنکارا و بغداد تاسف بخورد. به سرعت به زمان برگزاری انتخابات پارلمانی عراق نیز نزدیک می شویم. در صورت عدم حضور یکدست کردها در انتخابات عراق که کاندیدای طرفدار غرب را برای نخست وزیری حمایت کند، ممکن است آمریکا با دولت خیلی ضعیفی در بغداد روبه رو شود و یا این دولت اینقدر بدخواه باشد به تحقق اهداف امنیتی این کشور کمک نکند.

آمال کردها در جهت داشتن کشور مستقل کردی همچنان به تفرقه بیشتر در عراق منجر خواهد شد. فرماندهان کرد به اندازه ای قدرتمند هستند که بغداد توان کافی برای محدود کردن آنها را ندارد. قدرتمند تر شدن اقلیم کردستان که منجر به به وجود آمدن خشونت بیشتر فرقه ای می شود مورد استقبال قرار نخواهد گرفت. آمریکا نیز وارد تقابلی نمی شود که به جای تمرکز بر شکست داعش به تقابلات داخلی میان کردها ارتباط دارد.

از دست دادن نیروهای کرد سوریه برای آمریکا گران تمام می شود اما تضعیف هرچه بیشتر اقلیم کردستان اتفاق بدتری برای تحقق اهداف آمریکا در منطقه خواهد بود.

منبع: اندیشکده ASPI استرالیا

ترجمه: خبرگزاری کردپرس- سرویس جهان

کد خبرنگار: 40101