نیازهای کردهای ترکیه نباید فقط از زاویه نگاه ترک‌ها بررسی شود
به گزارش کردپرس، سلجوق میزراکلی، شهردار پیشین دیاربکر، در گفت‌وگو با نشریه «آمارگی» تأکید کرد که کردها در ترکیه خواهان امتیاز یا بخشش نیستند، بلکه حقوقی را مطالبه می‌کنند که به‌عنوان انسان و یک ملت از آن برخوردارند. او گفت: «کردها انتظار لطف ندارند؛ آنها احقاق خواهان حقوق خود و آن چیزی هستند که شایسته آن هستند.» میزراکلی همچنین خواستار آن شد که کردهای ترکیه به‌عنوان شهروندانی برابر و آزاد به رسمیت شناخته شوند و رابطه ترکیه با کردهای کشورهای پیرامون نیز بر پایه دوستی و همکاری بنا شود.
میزراکلی که جراح و سیاستمدار است، در سال ۲۰۱۹ با کسب ۶۲.۹۳ درصد آرا به‌عنوان شهردار کلانشهر دیاربکر انتخاب شد، اما تنها پنج ماه بعد از مقام خود برکنار و بازداشت شد و نزدیک به هفت سال را در زندان گذراند. او ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ پس از پایان محکومیتش از زندان فوق امنیتی ادیرنه آزاد شد و پس از بازگشت به دیاربکر، بار دیگر بر ضرورت صلح اجتماعی و عدالت تأکید کرد. زندگی حرفه‌ای او از دانشکده پزشکی و فعالیت به‌عنوان پزشک در دیاربکر آغاز شد و بعدها با فعالیت‌های مدنی، نمایندگی در پارلمان، شهرداری و در نهایت سال‌های طولانی زندان ادامه یافت.
او درباره مسئله کردها گفت که در سال‌های اخیر، جامعه ترکیه بیش از گذشته با واقعیت منطقه‌ای حضور کردها روبه‌رو شده است. به گفته میزراکلی، مردم ترکیه اکنون حضور کردها در مناطق کردنشین سوریه، اقلیم کردستان عراق و جمعیت بزرگ کردها در ایران را بیشتر از گذشته می‌بینند و در نتیجه، حضور کردها در خاورمیانه به‌عنوان «یک واقعیت منطقه‌ای» آشکارتر شده است. او افزود که این حضور در سال‌های اخیر به اندازه و عمق بیشتری رسیده و به «یک بازیگر ژئوپلیتیکی» تبدیل شده است که می‌تواند در عرصه منطقه‌ای خود اثرگذار باشد.
میزراکلی بر این باور است که ترکیه نیز می‌داند مسئله کردها در سیاست خارجی این کشور به یک محدودیت تبدیل شده است. او گفت آنکارا در هر گامی که در عرصه بین‌المللی برمی‌دارد، با موانعی مواجه است که بخشی از آنها به مسئله کردها مربوط می‌شود، اما در مقابل، حرکت به سوی صلح، دوستی و آشتی می‌تواند «دامنه نفوذ ترکیه» را به شکل چشمگیری افزایش دهد. از نظر او، همزیستی کردها و ترک‌ها می‌تواند نیرویی ایجاد کند که قادر باشد موازنه‌های خاورمیانه را به میزان قابل توجهی تغییر دهد.
او در توضیح رویکرد مطلوب اردوغان به مسئله کردها گفت اگر رئیس‌جمهور ترکیه اعلام می‌کرد که قصد دارد نظمی ایجاد کند که کردهای این کشور خود را «شهروندانی برابر و آزاد» بدانند و در عین حال روابط ترکیه با کردهای منطقه را تقویت کند، چنین موضعی می‌توانست بسیاری از قالب‌ها و پیش‌فرض‌های موجود را درهم بشکند. به گفته او، نبود چنین چارچوب روشنی و منعکس نشدن نتایج داخلی روند صلح در عرصه خارجی، به‌ویژه از سوی عالی‌ترین مقام اجرایی، باعث شده است این روند بیشتر یک موضع تاکتیکی تلقی شود و اعتماد عمومی به آن شکل نگیرد.
میزراکلی بخش مهمی از این مصاحبه را به روند صلح و مسئله حاکمیت قانون اختصاص داد. او گفت هیچ رابطه یا توافقی که پشتوانه قانونی نداشته باشد، پایدار نیست و قانون را «پیچ تنظیم و فیوز دموکراسی» توصیف کرد. به گفته او، مهم‌ترین مسئله‌ای که طی ۱۰ تا ۱۲ سال گذشته سیاست ترکیه را تحت تأثیر قرار داده، فاصله گرفتن از قانون بوده است؛ وضعیتی که وقتی دولت نیز از قانون عبور می‌کند، به سیاست، اقتصاد، فرهنگ و زندگی روزمره شهروندان سرایت می‌کند.
او گفت یکی از اصلی‌ترین نشانه‌های واقعی بودن روند صلح باید بازگشت به حاکمیت قانون بر اساس معیارهای مدرن، جهانی و بین‌المللی باشد. از نظر میزراکلی، تصمیم‌های دادگاه قانون اساسی ترکیه و احکام دادگاه اروپایی حقوق بشر باید اجرا شوند و مواردی مانند انتصاب سرپرستان، بازداشت‌ها، محدودیت حقوق و آزادی‌های اساسی و مسائل مربوط به حقوق مالکیت باید در چارچوب قانون حل شوند. او تأکید کرد که اجرای احکام دادگاه‌ها باید بدون استثنا صورت گیرد.
میزراکلی همچنین درباره ادامه بازداشت صلاح‌الدین دمیرتاش و دیگر چهره‌های سیاسی کرد گفت دلیل اصلی ادامه این وضعیت «بی‌قانونی» است. او معتقد است دستگاه قضایی در مواردی به ابزار سیاسی تبدیل شده است تا برخی سیاستمداران از عرصه سیاست دموکراتیک کنار گذاشته شوند. به گفته او، حتی تصویب قانون چارچوب برای روند صلح نیز به‌تنهایی کافی نیست و نمی‌توان تصور کرد دمیرتاش و دیگر زندانیان سیاسی صرفاً از طریق این قانون آزاد خواهند شد، زیرا پیش از این نیز احکام الزام‌آور دادگاه اروپایی حقوق بشر و دادگاه قانون اساسی صادر شده است.
او درباره اعتماد عمومی به روند صلح گفت حمایت از یک روند با اعتماد به آن تفاوت دارد. به گفته میزراکلی، خودش از روند صلح حمایت می‌کند، اما برای اعتماد کردن به آن به «نتایج روشن، مشخص و ملموس» نیاز دارد. او افزود پس از تصویب قانون چارچوب، برای حدود یک هفته یا ۱۰ روز موجی از امید و هیجان ایجاد شد، اما این هیجان به دلیل وجود برخی ابهام‌ها و بندهای مسئله‌ساز در متن قانون فروکش کرد. او تأکید کرد که اعتماد باید از یک سو، از طریق اقدامات طرف‌های درگیر در روند و از سوی دیگر، از طریق توضیح صریح و قانع‌کننده آن برای جامعه ایجاد شود.
میزراکلی نسبت به کندی روند نیز هشدار داد. او گفت نام‌گذاری روند اهمیت زیادی دارد و اگر آن را «روند خلع سلاح» بنامند، جامعه بهتر می‌تواند ماهیت آن را درک کند، اما وقتی از عنوان «روند صلح و جامعه دموکراتیک» استفاده می‌شود، این پرسش مطرح می‌شود که چه دستاوردهایی برای صلح و جامعه دموکراتیک حاصل شده است. او معتقد است برخی اقدام‌های مثبت، از جمله نبود انتصاب سرپرست جدید در شهرداری‌ها طی حدود دو سال، نباید به‌عنوان دستاورد نهایی تلقی شود، زیرا همزمان عملیات قضایی علیه بسیاری از نیروهای سیاسی در شهرهای مختلف ادامه داشته است.
او در ارزیابی نقش دولت ترکیه در این روند گفت هرچند درباره اینکه چه کسی روند جدید را آغاز کرده است، بحث وجود دارد، اما در عمل این دولت باغچلی بوده که بیش از اردوغان برای پیشبرد روند تلاش کرده، فضای لازم را فراهم کرده و برخی قالب‌های پیشین را شکسته است. میزراکلی افزود اردوغان در گذشته گفته بود مسئله کردها را «در یخچال» گذاشته و بعدها نیز بیشتر از مفاهیمی مانند برادری ترک، کرد و عرب سخن گفته، بدون آنکه چشم‌انداز روشنی برای حل مسئله ارائه کند.
میزراکلی برای تبدیل روند فعلی به یک تحول پایدار، خواستار تغییر همزمان در قوانین، ساختار بوروکراسی و کلیشه‌ها و پیش‌داوری‌های اجتماعی شد. او گفت حل مسئله کردها با راه‌حل‌های موقت امکان‌پذیر نیست و باید رویکردی جدید و پایدار شکل بگیرد. به باور او، به رسمیت شناختن، حق نمایندگی و تقویت حضور کردها به‌عنوان یکی از عناصر بنیادین تشکیل‌دهنده جمهوری ترکیه و به‌عنوان شهروندانی برابر و آزاد، در همه عرصه‌های زندگی اهمیت دارد.
او همچنین خواهان بازنگری در حوزه آموزش و فرهنگ شد و گفت گفت‌وگوهای دموکراتیک باید از مدارس و دانشگاه‌ها تا برنامه‌های درسی گسترش یابد. وی پیشنهاد کرد موضوعاتی مانند عملکرد انجمن تاریخ ترکیه و فرهنگستان زبان ترکیه نیز از این منظر بررسی شود و حتی تشکیل نهادهایی مانند «انجمن زبان کردی» یا «انجمن تاریخ کردی» در آینده، موضوعی قابل بررسی باشد. میزراکلی تأکید کرد که کردها چیزی را به‌عنوان لطف مطالبه نمی‌کنند و آنچه می‌خواهند، حقوقی است که از آن برخوردارند.
به گفته او، یکی از کاستی‌های اصلی بحث درباره روند صلح این دانست که نیازها و حساسیت‌های کردها کمتر مورد پرسش قرار می‌گیرد و مسائل عمدتاً از زاویه نگاه ترک‌ها بررسی می‌شود. میزراکلی گفت باید پرسید کردها چه حساسیت‌ها، دیدگاه‌ها و راه‌حل‌هایی دارند و طرفین باید با همدلی و حساسیت متقابل به یکدیگر نزدیک شوند. از نظر او، برای رسیدن به راه‌حل، هر دو طرف باید خود را جای طرف مقابل بگذارند و برای تضمین آینده، به دنبال راهکارهای دائمی باشند.
میزراکلی در بخش دیگری از مصاحبه با رد رویکرد «صبر و انتظار» گفت این رویکرد منفعلانه است و جامعه نباید صرفاً نظاره‌گر روندی باشد که در فضایی مبهم پیش می‌رود. او معتقد است اگر ابهام در مرحله ابتدایی قابل درک باشد، در ادامه باید جای خود را به شفافیت و پاسخگویی در برابر جامعه بدهد. به گفته او، جامعه باید مطالبه کند که مسئله از راه‌های صلح‌آمیز و دموکراتیک و بدون خونریزی و رنج بیشتر حل شود و برای اثرگذاری بر روند، فشار اجتماعی سازمان‌یافته‌تری ایجاد کند.
او همچنین درباره وضعیت دیاربکر پس از آزادی گفت در مدت کوتاهی که از بازگشتش گذشته، با حدود پنج تا شش هزار نفر دیدار کرده و برداشت اولیه‌اش این است که میزان نارضایتی در جامعه افزایش یافته است. به گفته او، پیش‌تر شکایت‌ها معمولاً با ارائه راه‌حل همراه بود، اما اکنون روحیه گلایه در بخش‌های گسترده‌تری از جامعه گسترش یافته است. میزراکلی این وضعیت را نشانه ضعف سیاست‌ورزی دانست و گفت سیاستمداران نباید تنها به انتقاد بپردازند، بلکه باید مشکلات، انتظارات و خواسته‌های آینده را دقیق تحلیل کنند و همراه با جامعه به راه‌حل برسند.
او درباره وضعیت کنونی شهرداری دیاربکر نیز گفت که انگار این نهاد عملاً به مدت ۹ سال در زندان بوده است و به اعتقاد او، واژه «سرپرست» برای توصیف این دوره کافی نیست. میزراکلی تأکید کرد مدیریت محلی تنها زمانی معنا دارد که بر اراده مردم استوار باشد و وجود ساختمان شهرداری یا استفاده از کارکنان آن توسط منصوبان دولت، به معنای وجود واقعی اداره محلی نیست. او خواستار ایجاد رابطه‌ای صادقانه‌تر میان مدیریت جدید و مردم برای توضیح شرایطی شد که پس از ۹ سال به آن بازگشته‌اند.
میزراکلی در بخش شخصی مصاحبه، سال‌های زندان را نیز تشریح کرد. او گفت برای تبدیل هفت سال زندان به فرصتی برای رشد فردی، تلاش کرده است هم از نظر فکری و هم از نظر اجتماعی خود را حفظ کند. دو سال از این دوره را در بونیان و پنج سال را در ادیرنه گذراند و بخش مهمی از این مدت را در کنار صلاح‌الدین دمیرتاش سپری کرد. او دمیرتاش را سیاستمدار، نویسنده، هنرمند، متفکر، پدر و همسری توصیف کرد که در عین حال «دوستی بسیار خوب» است و گفت آنها در زندان یکدیگر را مانند «زنبور و گرده» تکمیل می‌کردند تا حاصل این همکاری به «عسل» تبدیل شود.
او گفت زندان نتوانست این سال‌ها را به «هفت سال تاریک» تبدیل کند و آنها تلاش کردند ارتباط اجتماعی و روانی خود را حفظ کنند. میزراکلی همچنین گفت در دوران حبس، تلاش کرده است از نظر پزشکی نیز به زندانیان بیمار کمک کند و نتایج آزمایش‌ها و مشکلات سلامتی آنها را بررسی کند. او پس از آزادی قصد دارد به حرفه پزشکی بازگردد و معتقد است مهارت‌های پزشکی، هرچند پس از سال‌ها وقفه به تمرین دوباره نیاز دارند، از ذهن پزشک محو نمی‌شوند.
در پایان، میزراکلی گفت انتظار دارد «روند صلح و جامعه دموکراتیک» در مسیری واقع‌بینانه ادامه پیدا کند. او معتقد است دستاوردهایی که تاکنون به دست آمده باید به رسمیت شناخته شوند، اما سرعت پایین پیشرفت، روند را در معرض خطر قرار می‌دهد و به همین دلیل لازم است این روند با شتاب بیشتری پیش برود.
دیدگاه کاربران