مام جلال / ایلنور چویک

جلال طالبانی، که کردها وی را با نام «مام جلال» می شناسند، صدای خردورزی، عقل سلیم، میانه روی و سازش در خاورمیانه بود، جایی که فریب، فتنه و نفاق بر سیاست آن حکم فرما است.

من افتخار داشتم که در سه دهۀ گذشته دوست نزدیک او بودم. وی دولتمردی جهانی بود، سرزنده و اهل عمل، و در عین حال سیاستمداری زیرک بود.

در سایۀ نبوغ وی کردهای عراق در دو دهۀ گذشته دستاوردهای بزرگی کسب کردند؛ دستاوردهایی که تناسبی با قدرت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی آنها نداشت.

طالبانی در سال 2004 با کمک ایالات متحده توانست قانون اساسی عراق را مهندسی کرده و خواست کردها را بر اعراب شیعه و سنی، که آن زمان با هم هماهنگ نبودند، تحمیل کند. وی توانست در دهوک، اربیل و سلیمانیه بهشت امنی برای کردهای عراق ایجاد کند. و او همان مرد بسیار عمل گرایی بود که احساس کرد باید با کرکوک به شیوه ای خاص برخورد کرد، به شیوه ای که کردها، عرب ها و ترکمن ها آن را اداره کنند.

وی به عنوان نخستین رئیس جمهور عراق پس از صدام حسین توانست با رهبران شیعۀ عراق به تفاهم برسد و سرانجام اعراب سنی را وارد پروسۀ سیاسی عراق کند و علی رغم تلاش کوته بینانۀ برخی سیاستمداران شیعه، مانع طرد آنان شود. وی توانست به رغم مانع تراشی برخی مقامات شیعه بودجۀ مناطق کردنشین را تضمین کند. طالبانی توانست ایالات متحده را متقاعد کند زیان های وارد شده به اعراب سنی را جبران کند و کمک کرد آنها روابطشان را با القاعده محدود کنند. وی کشتی را از غرق شدن نجات داد.

این همۀ آن چیزی بود که دولتمرد ما انجام داد.

سپس وی برای نخستین بار دچار سکتۀ مغزی شد. این رویداد کل عراق را به لرزه در آورد، چرا که مردم دیدند اگر طالبانی نباشد چه روی خواهد داد. اما وی بهبود یافت و به کارهای خوب خود ادامه داد.

اما سکتۀ مغزی دوم وی را از کار انداخت و او تعادل خود را از دست داد. حزب وی، اتحادیۀ میهنی کردستان، به ایفای نقش خود در سیاست کردها ادامه داد، اما عراق بدون او درمانده شده بود.

عرب های شیعه با هدایت نوری المالکی نخست وزیر پیشین عراق، عرب های سنی را طرد کرده و آنها را به سوی داعش راندند و کردها را واداشتند با مسعود بارزانی رهبر اقلیم کردستان عراق، که هیچ گاه هم تراز طالبانی نبوده است، در پی چاره اندیشی باشند.

اگر طالبانی در جای خودش بود اجازه نمی داد عراق دستخوش هیچ گونه نا هماهنگی شود و اجازه نمی داد بارزانی دست به اقدام جنون آمیز برگزاری همه پرسی استقلال بزند.

جای تأسف است که نه حزب طالبانی و نه گوران [حزب تغییر] نتوانستند در مقابل بارزانی بایستند و مانع برگزاری این همه پرسی شوند، که بالقوه می تواند همۀ دستاوردهایی را که طالبانی طی این سال ها برای کردها کسب کرد، نابود کند.

طالبانی دوست ترکیه بود. او عاشق استانبول بود و آنکارا را دوست داشت. وی رجب طیب اردوغان [رئیس جمهور ترکیه] را تحسین می کرد و هر کاری در قدرتش بود برای پیشرفت سیاسی وی انجام می داد. وی دوست صمیمی تورگوت اوزال و سلیمان دمیرل رؤسای جمهور اسبق ترکیه بود. در مقابل اردوغان، اوزال، دمیرل و نجم الدین اربکان نخست وزیر اسبق ترکیه نیز در حد توان خود به او کمک کردند. طالبانی پیوندهای هوشمندانه ای با PKK [حزب کارگران کردستان] داشت و گاه از این روابط به نفع ترکیه استفاده می کرد.

طالبانی یکی از دوستان نزدیک روزنامۀ قبلی من، Turkish Daily News نخستین روزنامۀ انگلیسی زبان ترکیه، بود. دفتر روزنامه نخستین مقصد او در آنکارا بود و آنجا با خانوادۀ چویک که بزرگ آنها ایلهان چویک ناشر بود، دیدار می کرد. وی در سال 1991 همراه با دوست عزیزمان حسین سنجاری به آنکارا گریخت و هنگا مرگ مادرم در مراسم تدفین او شرکت کرد.

مام جلال به عنوان دوستی گرانمایه، دولتمردی بزرگ و یک انسان بی نظیر در یاد خواهد ماند. روحش شاد و قرین آرامش باد.

منبع: دیلی صباح

ترجمه: خبرگزاری کردپرس / سرویس ترکیه