تاوان اشتباه بارزانی برای اردوغان چه می تواند باشد؟ / مراد یتکین

روز 26 سپتامبر رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه با اشاره به همه پرسی استقلال اقلیم کردستان عراق که با تصمیم مسعود بارزانی رهبر اقلیم برای جدایی کردستان از عراق برگزار شد، گفت: «ما هرگز فکر نمی کردیم بارزانی مرتکب چنین اشتباه بزرگی شود. ظاهراً ما اشتباه می کردیم.»

اردوغان همچنین از بارانی و مردم کردستان عراق، که سال ها در مسائل مختلف از ترکیه درخواست کمک و هم فکری کرده بودند، گلایه کرد که دربارۀ طرح همه پرسی استقلال یک کلمه با ترکیه در میان نگذاشته اند، در حالی که این امر ترکیه را با جمعیت زیاد کردهایی که دارد عمیقاً تحت نأثیر قرار خواهد داد. اردوغان گفت: «این تصمیم که بدون هیچ مشورت یا گفتگویی با ترکیه اتخاذ شد، خیانت به کشور ما است.»

وی همچنین اذعان کرد که خودش و حزب عدالت و توسعه اشتباه کرده اند که تصمیم بارزانی برای برگزاری رفراندوم را جدی نگرفته اند، با این امید که اعتماد بارزانی به کمک های ترکیه قوی تر از هدف وی برای استقلال کردستان عراق است.

این اعتراف اندکی از اظهارات سال گذشتۀ اردوغان متفاوت است که گفت قادر نبوده است انگیزه های پنهان فتح الله گولن متحد پیشین خود و واعظ اسلامی ساکن ایالات متحده را که متهم به برنامه ریزی و هدایت کودتای نافرجام 15 جولای 2016 است، به درستی تشخیص دهد. در آن مورد اردوغان تقصیر ها را متوجه نیت پلید گولن و گولنیست ها کرد.اما اردوغان در مورد بارزانی گفت «ما اشتباه کردیم»، که معنای آن یک اشتباه جمعی از سوی آنکارا است.

در واقع نمی توان فرض کرد رئیس جمهور همۀ کارهای اطلاعاتی و دیپلماتیک ترکیه را هدایت می کند تا از آنها به یک ارزیابی سیاسی دست یابد. مشخص است که هاکان فیدان رئیس سازمان اطلاعاتر ملی ترکیه (میت)، مولود چاوش اوغلو وزیر امور خارجه، سلیمان سویلو وزیر کشور و هولوسی آکار رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، همه مسئولند و در انتقاد اردوغان سهمی دارند.

علی رغم شرکت نیروهای ویژۀ عراق در رزمایش نظامی ترکیه در امتداد مرزهای عراق، و علی رغم اظهارات اردوغان در مورد اینکه گزینۀ نظامی هنوز روی میز است، اما چندان محتمل نیست که ترکیه در یک اقدام نظامی گسترده علیه بارزانی و حکومت اقلیم کردستان شرکت کند. شاید تنها چیزی که اتفاق می افتد چند عملیات محدود علیه حزب کارگران کردستان (PKK) باشد، که برای حمایت از همه پرسی رقابت خود را با بارزانی کنار گذاشته است.

در خواست اردوغان از بارزانی مبنی بر اینکه «از این اشتباه منصرف شوید» و «ابزار دست قدرت های بیگانه به منطقه نشوید»، چیزی بیش از لفاظی سیاسی است. اما اگر بارزانی سخنان قبلی خود را تکرار کند که گفت «ما قصد نداریم یک شبه استقلال کردستان را اعلام کنیم»، می تواند در سیاسیت داخلی به اردوغان کمک کند.

در مقابل تهدیدهای اردوغان در روز 26 سپتامبر مبنی بر متوقف کردن ارسال کامیون های ترکیه به اقلیم کردستان و گفتن اینکه «آنها چیزی برای خوردن پیدا نخواهند کرد»، احتمالاً خطرهای سیاسی بین المللی و داخلی به همراه خواهد داشت.

پیش از هر چیز چنین تهدید هایی در راستای مواضع انسان دوستانه ای که ترکیه در قبال پناه جویان سوری از ابتدای جنگ داخلی این کشور اتخاذ کرده نیستند. این تهدیدها همچنین با مواضع انسان دوستانۀ ترکیه هنگام پذیرش کردهای عراق که پس از فاجعۀ حلبچه در سال 1988 یا پس از آن در سال 1991 در جریان جنگ خلیج از دست صدام حسین فرار کرده بودند، مغایرت دارد. علاوه بر این میلیون ها کرد در عراق و ترکیه زندگی می کنند که خویشاوند یکدیگرند، در نتیجه چنین تهدیدهایی به همۀ آنها آسیب می زند. سرانجام، حزب عدالت و توسعه در انتخابات های ترکیه آرای زیادی از کردها دریافت می کند، حتی گاهی بیش از حزب کردی دموکراتیک خلق ها (HDP)، و این دست کم تا حدی مرهون کردهای محافظه کاری است که بخش اعظم آنها هوادار بارزانی هستند.

حضور سه میلیون پناه جوی سوری در ترکیه و انتشار اخباری دربارۀ احتمال تبدیل شدن آنها به شهروندان دائمی این کشور یک ریسک سیاسی برای اردوغان است، چرا که باعث نارضایتی مردم مناطق مرزی –عمدتاً کرد نشین و عرب نشین- شده که سوری های نیازمند کمک را به عنوان مهمان پذیرفته اند. اگر تهدید به محروم کردن کردهای اقلیم کردستان از مواد غذایی ادامه یابد، می تواند حامیان کرد اردوغان را مأیوس و پراکنده کند.

بنابراین، موضع گیری اردوغان در روز 26 سپتامبر نه تنها بحث برانگیز است، بلکه باعث ایجاد یک ریسک سیاسی بالقوه برای وی می شود.

منبع: حریت

ترجمه: خبرگزاری کردپرس – سرویس ترکیه