همه پرسی اقلیم کردستان: بدعتی خطرناک با عواقبی خطرناک / ابراهیم کالین

تصمیم حکومت اقلیم کردستان برای برگزاری همه پرسی استقلال در روز 25 سپتامبر بحران بزرگی در منطقه و جهان ایجاد کرده است. انتظار می رود در روزهای آنیده شاهد پس لرزه های آن نیز باشیم. کردهای عراق خطر منزوی شدن و از دست دادن دستاوردهای سال های گذشته را پذیرفتند. در این مرحله دیگر اینکه اربیل برای اعلام استقلال تصمیم به برگزاری همه پرسی گرفت یا برای اینکه در مقابل بغداد دست پرتری داشته باشد، مطرح نیست. این اقدام عواقب جدی به دنبال دارد که در سطوح مختلف احساس خواهند شد.

روز 22 سپتامبر شورای امنیت ملی ترکیه با بیانیه ای به کار خود پایان داد که بر اساس آن همه پرسی استقلال اقلیم کردستان «غیر قانونی و غیر قابل قبول است.» دولت ترامپ همه این همه پرسی را «تحریک آمیز و بی ثبات کننده» خواند. شورای امنیت سازمان ملل نیز هشدار مشابهی داد و از اربیل خواست همه پرسی را لغو کند یا به تعویق بیندازد. کشورهای اروپایی و کشورهای خلیج نیز چنین درخواست هایی مطرح کردند.

هیچ کشوری از تجزیۀ عراق حمایت نکرد. تنها استثنا اسرائیل است که نتانیاهو نخست وزیر این کشور آشکارا از تشکیل یک کردستان مستقل حمایت کرد – یک حمایت به شدت مشکوک که با توجه به واقعیت ها منطقه باید کردها را نگران کند نه سپاسگزار.

بغداد برای پاسخ به برگزاری همه پرسی استقلال گام هایی برداشته است. ایران حریم هوایی خود را به روی اربیل و سلیمانیه بسته است. ترکیه نیز دارد روی تدابیر مختلف کار می کند. کشورهای دیگر نیز دارند همراهی می کنند.

تردیدی نیست که کردهای عراق به اندازۀ عرب ها، ترکمن ها و دیگر گروه هایی که جامعۀ عراق را تشکیل می دهند، حق دارند صلح، امنیت و رفاه داشته باشند. آنها نیز به اندازۀ جوامع شیعه و سنی از دست حاکمان ظالم پیشین رنج کشیده اند. آنها دین خود را به انحاء مختلف به جامعۀ عراق ادا کرده اند.

مخالفت اصلی کردها با بغداد بر مبنای دغدغه های قانونی است. این یک حقیقت است که بغداد در انجام وظایف کلیدی امنیتی و سیاسی خود، نه تنها نسبت به کردها بلکه نسبت به عرب های سنی و ترکمن ها نیز، کوتاهی کرده است. رویکرد فرقه گرایانه ای که در دو دولت مالکی اتخاذ شده بود، بخش اعظم امید و اعتمادی را که برای حفظ جامعۀ عراق در کنار هم لازم بود، از میان برد. کردها از این سیاست غیر مسئولانه و پر هزینه آسیب دیدند، اما عرب های سنی و ترکمن ها نیز آسیب دیده اند.

روی همه رفته کردهای عراق در درگیری ها و تنش های پس از اشغال این کشور در سال 2003 نقشی نداشته اند. اما حکومت اقلیم کردستان علی رغم هرج و مرجی که عراق بیش از یک دهه است با آن دست و پنجه نرم می کند، دستاوردهای بسیاری داشته است. حکومت اقلیم کردستان اینک یک واحد فدرال است با پارلمان، پرچم و نیروی امنیتی خود، کنترل گمرک هایش را دارد و از همه مهمتر پول دارد. هیچ گروه دیگری در عراق از این امتیازات برخوردار نیست. همه پرسی این دستاوردهای را به خطر انداخت.

این ادعا که هر گروه قومی باید دولت ملی خود را داشته باشدبه شدت قابل تردید و خطرناک است. روندی است که هیچ پایانی برای آن متصور نیست. با این منطق باید در اروپا، ایالات متحده، آفریقا و آسیا ده ها دولت دیگر داشته باشیم. زمانی که وحدت عمیق اجتماعی، سیاسی و اقتصادی و اتحادهای منطقه ای بهتر به منافع ملت ها خدمت می کند، تلاش برای تقسیم کشورها قابل درک نیست.

باید در چارچوب تمامیت ارضی و وحدت سیاسی عراق به دغدغه های مشروع کردهای عراق پرداخت. تقسیم عراق بدعت خطرناکی را در این منطقه بنیان می نهد، منطقه ای که هم اکنون با چالش های امنیتی متعددی رو به رو است. این همه پرسی که مغایر قانون اساسی عراق است توسط هیچ کشور یا سازمان بین المللی به رسمیت شناخته نخواهد شد.

باید خاطرنشان کرد که مخالفت با استقلال به معنی مخالفت با کردهای عراق نیست. ترکیه از لحاظ سیاسی و اقتصادی در بدترین شرایط در کنار کردهای عراق بوده است. با وجود این رهبری کردها در اربیل با حرکت به سمت جدایی از عراق و فاصله گرفتن از ترکیه که نزدیک ترین متحد آنها است، دارد منافع سیاسی و اقتصادی مردم خود را به خطر می اندازد.

در حالی که همه پرسی خود غیرقانونی و مسأله دار است، برگزاری آن در کرکوک که یکی از مناطق مورد مناقشه است و در چارچوب جغرافیایی اقلیم کردستان قرار ندارد، به خاطر عرب ها و ترکمن هایی که در کرکوک زندگی می کنند، به مراتب بدتر است. ترکیه به حق نگران کرکوک است چرا که روابط ویژه ای با ترکمن های عراق دارد. تلاش برای تغییر ساختار قومی کرکوک سیاست خطرناکی است. برگزاری همه پرسی در کرکوک باعث ایجاد تنش و درگیری قومی در این شهر تاریخی می شود – سیاستی که تنها به زیان حکومت اقلیم کردستان و مشروعیت آن خواهد بود.

علی رغم هشدارهای متعدد، رهبری اقلیم کردستان همه پرسی را برگزار کرد. پیامدهای منفی آن در راهند. تنها راه این است که آن را باطل اعلام کنند و به میز مذاکره با بغداد در چارچوب تمامیت ارضی و یکپارچگی عراق باز گردند. این ممکن است انتخاب سختی باشد اما این انتخاب بارها بهتر از پافشاری بر سیاستی است که اربیل را منزوی تر، ضعیف تر و آسیب پذیرتر می کند.

منبع: دیلی صباح

ترجمه: خبرگزاری کردپرس / سرویس ترکیه