چه کسانی با شعار حفظ اقلیم کردستان، آن را به سوی چندپارگی میبرند؟/ مریوان وریا قانع
کردپرس
در شرایط کنونی اقلیم، گفتمانهای مختلفی مطرح و دنبال میشوند که در میان آنها، گفتمان مربوط به حفظ وحدت اقلیم، جلوگیری از چندپارگی و صیانت از یکپارچگی آن، از همه دروغینتر، فریبندهتر و ساختگیتر است. گفتمانی که از حفظ یکپارچگی اقلیم و جلوگیری از تقسیم کردستان سخن میگوید. ساختگی بودن این گفتمان نه به محتوایی مربوط است که از آن دفاع میکند، یعنی باقی ماندن اقلیم و مخالفت با تجزیه آن؛ بلکه به این دلیل است که با تمام رفتارها، سیاستها و تصمیمات بازیگران سیاسی حاکمی در تضاد است که طی سه دهه گذشته صاحبان قدرت و تصمیمگیرندگان اصلی اقلیم بودهاند.
هر کسی که برای گردشگری یا حتی عبور از اقلیم به این منطقه سفر کرده باشد، بهراحتی متوجه شده است که اقلیم، منطقهای تقسیمشده و چندپاره است. از زمان قیام سال ۱۹۹۱ تاکنون، هیچگاه اقلیمی یکپارچه و تقسیمنشده وجود نداشته است. این چندپارگی محصول چندپارگی سیاسی عمودی و عمیقی است که سیاست کردی دهههاست از آن رنج میبرد.
درست است که ملت ما در سطح فرهنگی، ملتی مشترک و دارای فرهنگی همسان است؛ احمد خانی، ملای جزیری، مولوی، نالی، حاجی قادر کویی، جگرخون، هێمن، پیرەمێرد، قانع، گوران و دیگران، برادران ادبی و فرهنگی یکدیگرند؛ اما نیروهای سیاسی کردستان هرگز از نظر زبان، فرهنگ و همدلی با یکدیگر همسو نبودهاند. آنها هیچگاه چارچوب سیاسی مشترکی نداشتهاند و اجازه ندادهاند چنین چارچوبی شکل بگیرد. جنگ این نیروها با یکدیگر، اتهامزنی و متهم کردن یکدیگر به خیانت و بیوفایی و توطئهچینیهای مستمر علیه یکدیگر، بسیار گستردهتر و سازمانیافتهتر از دورههای محدودی بوده که ناچار شدهاند حداقل همکاری را با یکدیگر داشته باشند.
از زمان قیام تاکنون، اقلیم در تمام سطوح تا مغز استخوان تقسیم و چندپاره بوده و حتی از حداقل یکپارچگی سیاسیِ قابل اعتماد، نهادینه و قانونی نیز برخوردار نبوده است. همه ساکنان اقلیم میدانند که تقریباً همهچیز در آن تقسیم شده است: دو نیروی پیشمرگه، دو دستگاه امنیتی، دو نظام قضایی، دو گمرک، دو نوع روابط منطقهای متفاوت، دو ساختار بوروکراتیک تحت کنترل و دو جاهطلبی غیرعقلانی که دو خانواده سلطنتی بر اساس خواست، منافع و جاهطلبیهای خود برای حفظ قدرت، آنها را اداره میکنند.
در این تقسیمبندی نیز سهم اصلی قدرت نصیب حزب دموکرات و خانواده سلطنتی حاکم درون این حزب شده است؛ چراکه طی چند دهه گذشته، آنها حاکمان اصلی اقلیم بوده و مراکز مهم قدرت را در اختیار داشتهاند.
در حقیقت، این اقلیم تنها تقسیمشده و چندپاره نیست، بلکه منطقهای کاملاً بیثبات نیز هست.
وضعیتی که امروز شکل گرفته، پدیدهای تازه نیست. من و البته بسیاری از نویسندگان دیگر، سالها پیش بارها درباره این کابوس بزرگِ چندپارگی و آشفتگی سیاسیِ غیرمسئولانه و غیراخلاقی هشدار دادهایم.
برای نمونه، در مقالهای که ۱۲ سال پیش با عنوان «آیا چیزی به نام مسئله کرد باقی مانده است؟» منتشر کردم، نهتنها درباره چندپارگی و تجزیه چندجانبه و خصمانه اقلیم نوشتم، بلکه بر این واقعیت نیز تأکید کردم که در میان حاکمان اقلیم، حتی چیزی به نام «مسئله کرد» نیز دیگر باقی نمانده است.
در آن نوشته، اقلیم بهعنوان «یک کارتن تکهتکه و پارهپاره» توصیف شده بود که «بخشها و گوشههای مختلف آن با پیوندی سیاسی و بسیار ضعیف به یکدیگر متصل شدهاند» و هر یک از آنها نیز در آغوش یکی از قدرتهای منطقهای قرار دارند که با یکدیگر اختلاف دارند.
همچنین از این موضوع سخن گفته بودم که «اقلیم عملاً مجموعهای از جزایر اختصاصی خانوادگی تحت سلطه شماری از فئودالهای سیاسی است» که اندیشیدن به جایگاه، توانایی و منافع خود و نسلهای آیندهشان، جایی برای چیزی به نام «مسئله کرد» باقی نگذاشته است. آشفتگی سیاسی، اجتماعی و فرهنگی اقلیم، که اکنون حتی دشمنی میان شهرها را نیز به دنبال داشته، هویت اقلیم و هویت خانوادههای سلطنتی حاکم بر آن را مشخص میکند.
من و دهها نویسنده دیگر بارها این واقعیت را به خانوادههای حاکم گوشزد کردهایم که از این سوی اقلیم تا آن سوی آن و از شمال تا جنوب، حتی یک نهاد باقی نگذاشتهاند که از محدوده خواست، منافع، سلیقه و درک اختصاصی این حزب یا آن حزب و این یا آن شخصیت از خانوادههای سلطنتی حاکم فراتر رفته باشد. این وضعیت از بیارزش و بیاثر کردن پارلمان و تعطیل کردن آن گرفته تا فلج کردن تمام نهادهای دیگری را شامل میشود که قرار است مانع تبدیل شدن حکمرانی به بازیچه ذهنیت و روانشناسی چند فرد و صاحب قدرت محدود شوند.
ذهنیت تقسیمکردن عرصه سیاسی اقلیم، خود این عرصه را از درون ویران کرده است؛ بهگونهای که افراد را به مرجع، شخصیت سیاسی اول، شخصیت سیاسی دوم، دهم و بیستم تقسیم کرده است. کنترل قبیلهای و خانوادگی تمام روابط اقلیم با جهان خارج نیز این چندپارگی خطرناک را به خارج از کردستان منتقل کرده است. این وضعیت به حدی رسیده که حتی فردی مانند تام باراک نیز این قبیلهای و خانوادگی بودن را ویژگی اصلی نظام سیاسی اقلیم دانسته و آشکارا درباره آن سخن گفته است.
در حقیقت، این اقلیم تنها تقسیمشده و چندپاره نیست، بلکه منطقهای کاملاً بیثبات نیز هست. آنچه در این منطقه «ثبات» نامیده میشود، هرچه باشد، ثبات نیست. آنچه وجود دارد، معادلهای سیاسی مبتنی بر قدرت است که در آن خانواده بارزانی نیروی نخست کردستان محسوب میشود و دیگران همگی نیروهایی پس از آن هستند و باید برای همیشه در جایگاه پایینتر از آن باقی بمانند.
هرگونه برهم خوردن یا تغییر در این معادله، یا حتی هر احتمال تغییر آن، میتواند درها را به روی تمام سناریوهای نامطلوب، از جمله جنگ و حملات داخلی، باز کند. گره زدن ثبات یک اقلیم و یک ملت به جایگاه قدرت چند نفر از یک خانواده، هر نامی داشته باشد، نمیتواند «ثبات» نامیده شود.
مشکل اینجاست که اکنون به وضعیتی رسیدهایم که منطقه زرد درصدد است منطقه سبز را نیز تحت سلطه خود درآورد.
آنچه در سطح اقتصادی و معیشت مردم اقلیم اتفاق میافتد نیز به هیچ عنوان در چارچوب «توسعه اقتصادی» قرار نمیگیرد. توسعه اقتصادی در وهله نخست به معنای افزایش ثروت، دارایی و سرمایه ملی در اقلیم و در مرحله دوم به معنای توزیع عادلانه این ثروت و سرمایه ملی میان ساکنان آن است. آنچه در اقلیم وجود دارد و بر آن حاکم شده، دقیقاً در نقطه مقابل این واقعیت ساده قرار دارد.
آنچه وجود دارد، اقتصادی انحصاری و آکنده از فساد است که اعضا و نزدیکان خانوادههای حاکم را به میلیونر و بخش بزرگی از جامعه را به بیکاران، افراد بیدرآمد و مردمی بدون آینده تبدیل میکند. آنچه در این سطح اتفاق میافتد، وابسته کردن اقتصاد اقلیم به این یا آن شرکت آمریکایی، اروپایی یا کشورهای حوزه خلیج فارس است؛ درحالیکه وظیفه واقعی، پیوند دادن این اقتصاد با نیازهای گسترده ساکنان اقلیم و توسعه ثروت و دارایی ملی است، نه افزایش ثروت خانوادگی، حزبی و خویشاوندی.
همه میدانیم آنچه طی سالهای گذشته در اقلیم تقویت شده و همچنان تقویت میشود، نهادها و دستگاههای حکمرانی و سازوکارهای نظارت بر قدرت نیست؛ همچنین تقویت سازوکارهای انتقال قدرت نیز نیست، بلکه گسترش غیرقانونی تأثیر خواست، اراده، سلیقه و برداشتهای شخصی این یا آن عضو خانوادههای سیاسی حاکم است.
اقلیم از دو منطقه سیاسی تشکیل شده است که هر یک بر اساس منطق انحصار تمام قدرتها فعالیت میکنند. مشکل اینجاست که اکنون به وضعیتی رسیدهایم که یکی از این مناطق، منظورم منطقه زرد است، درصدد است منطقه دیگری را نیز که برای خود شکل گرفته، تحت سلطه قرار دهد و تمام نیروهای سیاسی آن منطقه را نیز مانند نیروهای منطقه زرد، به نیروهایی درجه دوم، سوم، چهارم و حاشیهای تبدیل کند.
این رویکرد معادل تلاش برای «پارتیسازی» تمام اقلیم و «بارزانیسازی» تمام مراکز و ارکان قدرت در آن است. گفتمانی که از حفظ وحدت اقلیم و جلوگیری از تجزیه آن سخن میگوید یا مدعی جلوگیری از تقسیم کردستان است، بر چنین جاهطلبی خانوادگیای استوار شده است. این گفتمان هیچ ارتباطی با پایان دادن به چندمنطقهای بودن و چندپارگیهایی ندارد که از زمان قیام سال ۱۹۹۱ بهصورت روزمره بر اقلیم تحمیل شدهاند.
این پروژه پارتیسازی اقلیم، همزمان به معنای واگذاری سرنوشت تمام ساکنان این منطقه به چند نفر محدود است؛ افرادی که هیچ قانون، نهاد یا سازوکاری برای نظارت بر قدرت، پاسخگو کردن و کنترل اختیاراتشان وجود ندارد. اگر سیاستی وجود داشته باشد که سرنوشت اقلیم را بهعنوان یک اقلیم به خطر بیندازد، همین سیاست است.
دیدگاه کاربران