مظلوم کوبانی در تدارک ایجاد ساختار سیاسی جدید برای کردهای سوریه

به گزارش کردپرس، مظلوم کوبانی، فرمانده کل نیروهای دموکراتیک سوریه، روز دوشنبه برای ادامه گفت‌وگوها با مقام‌های دولت سوریه وارد دمشق شد. این سفر در شرایطی انجام می‌شود که مذاکرات درباره آینده نیروهای کرد، وضعیت تسلیحات، ساختارهای اداری مناطق شمال و شرق سوریه و جایگاه سیاسی خود کوبانی به مرحله‌ای حساس رسیده است.

به گزارش المانیتور، کوبانی در این سفر با اسعد الشیبانی، وزیر امور خارجه سوریه و شماری دیگر از مقام‌های این کشور دیدار می‌کند. هنوز مشخص نیست که آیا او با احمد الشرع، رئیس‌جمهور سوریه، نیز دیدار خواهد داشت یا خیر. کوبانی چهارم اوت در دمشق با الشرع دیدار کرده بود و این بار الهام احمد، مسئول روابط خارجی نیروهای دموکراتیک سوریه، نیز او را همراهی می‌کند.

اهمیت سفر جدید کوبانی از آنجا ناشی می‌شود که تنها چند روز پیش از آن، او در مراسم صدمین سالگرد تأسیس قامیشلو اعلام کرده بود روند ادغام نهادهای امنیتی، نظامی و اداری اداره خودگردان تحت رهبری کردها با دولت مرکزی سوریه «کامل و تمام شده» و مرحله جدیدی آغاز شده است. با وجود این، کوبانی از اعلام انحلال رسمی نیروهای دموکراتیک سوریه خودداری کرد؛ اقدامی که یکی از مطالبات اصلی دمشق و آنکارا محسوب می‌شود.

احمد هلالی، معاون استاندار حسکه و سخنگوی تیم ریاست‌جمهوری سوریه برای نظارت بر اجرای توافق ۲۹ ژانویه، از اظهارات کوبانی استقبال کرد، اما واکنش رسمی دمشق به اعلام «تکمیل» روند ادغام محدود بود. این مسئله نشان می‌دهد که از دید دولت سوریه، ادغام نیروهای کرد هنوز به پایان نرسیده و مسائل مهمی همچنان باید حل‌وفصل شود.

مهم‌ترین اختلاف، سرنوشت هزاران نیروی نیروهای دموکراتیک سوریه و سلاح‌های آنهاست. بر اساس آمارهای ارائه‌شده از سوی مقام‌های SDF به روداو، حدود پنج هزار نیروی این گروه تاکنون در چهار تیپ جداگانه که بر اساس توافق ۲۹ ژانویه تشکیل شده‌اند، وارد ساختار ارتش سوریه شده‌اند. حدود هزار نیروی دیگر نیز به عفرین بازگشته‌اند تا احتمالاً تیپ دیگری در آنجا تشکیل شود و انتظار می‌رود حدود دو هزار نیروی دیگر نیز به این نیروها ملحق شوند.

با این حال، وضعیت دست‌کم ۱۰ هزار نیروی دیگر همچنان نامشخص است؛ از جمله اعضای یگان‌های مدافع زنان. مسئله فقط نحوه سازماندهی این نیروها نیست، بلکه موضوع پرداخت حقوق، فرماندهی، محل استقرار و وضعیت تسلیحات آنها نیز مطرح است. تا زمانی که این مسائل تعیین تکلیف نشود، کوبانی تمایل چندانی به اعلام رسمی پایان نیروهای دموکراتیک سوریه ندارد.

این موضوع برای احمد الشرع نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. رئیس‌جمهور سوریه در تلاش است با توافق با گروه‌های مسلح مختلف، از جمله گروه‌های مورد حمایت ترکیه، کنترل دولت مرکزی را بر سراسر کشور تثبیت کند. باقی ماندن یک ساختار نظامی مستقل در شمال و شرق سوریه می‌تواند این روند را با مشکل مواجه کند.

در همین حال، آینده سیاسی کوبانی نیز به یکی از موضوعات مهم و کمتر آشکار مذاکرات تبدیل شده است. منابع المانیتور می‌گویند او در حال بررسی تشکیل یک حزب سیاسی جدید و سکولار در شمال شرق سوریه است؛ حزبی که از نظر رویکرد سیاسی می‌تواند از حزب دموکراسی و برابری خلق‌ها در ترکیه الگوبرداری کند و بر ارزش‌های لیبرال، حقوق زنان و حقوق اقلیت‌هایی مانند مسیحیان و ایزدی‌ها تأکید داشته باشد. اعراب ساکن مناطق شمال شرق سوریه نیز می‌توانند بخشی از پایگاه اجتماعی چنین جریانی باشند.

بر اساس این گزارش، کوبانی از شماری از فعالان جامعه مدنی و کردهای تحصیل‌کرده و ساکن اروپا برای مشارکت در این پروژه دعوت کرده است. با این حال، او تاکنون تشکیل چنین حزبی را به صورت رسمی اعلام نکرده و همین موضوع نشان می‌دهد که احتمالاً گزینه فعالیت سیاسی همچنان بخشی از ابزار چانه‌زنی او با دمشق است.

دولت سوریه ظاهراً ترجیح می‌دهد کوبانی در دمشق و در چارچوب ساختار سیاسی دولت فعالیت کند. پیش‌تر پیشنهاد ایفای نقش مشاور به او ارائه شده بود، اما منابع نزدیک به نیروهای دموکراتیک سوریه می‌گویند کوبانی این پیشنهاد را به دلیل مبهم بودن اختیارات و نداشتن قدرت واقعی نپذیرفت. آمریکا نیز در مقطعی پیشنهاد حضور او در شورای امنیت ملی سوریه را مطرح کرده بود، اما گفته می‌شود الشرع با این طرح مخالفت کرده است.

یکی از منابع در گفت‌وگو با المانیتور می‌گوید «نه دمشق و نه آنکارا نمی‌خواهند او قدرت واقعی داشته باشد». همین مسئله می‌تواند توضیح دهد که چرا کوبانی گزینه تشکیل یک جریان سیاسی مستقل را همچنان باز نگه داشته است. تغییر تدریجی چهره عمومی او نیز به این گمانه‌زنی‌ها دامن زده است؛ او در برخی مناسبت‌ها با لباس سنتی کردی و در برخی دیگر با پوشش رسمی ظاهر شده و نشانه‌هایی از گذار احتمالی از یک فرمانده نظامی به یک چهره سیاسی بروز داده است.

اما مسئله قدرت سیاسی بدون منابع اقتصادی قابل دوام نخواهد بود. نفت یکی از مهم‌ترین منابع درآمد اداره خودگردان تحت رهبری کردها بود، اما ارتش سوریه در ژانویه حدود ۸۰ درصد از سرزمین‌های تحت کنترل کردها، از جمله دیرالزور، را پس گرفت؛ منطقه‌ای که بخش قابل توجهی از منابع نفتی سوریه در آن قرار دارد.

در همین چارچوب، شرکت آمریکایی HKN اخیراً هشت میدان نفتی در نزدیکی رمیلان را که پیش‌تر تحت کنترل SDF بود، در اختیار گرفته است. شرکت Gulf Sands Petroleum نیز فعالیت خود در بلوک ۲۶، در نزدیکی مرزهای ترکیه و عراق، را پس از ۱۴ سال از سر گرفته است. این شرکت پیش‌تر نیروهای دموکراتیک سوریه را به «سرقت» نفت خود متهم کرده بود.

همزمان، تنش‌های عربی ـ کردی نیز روند مذاکرات را پیچیده کرده است. دولت سوریه تلاش دارد این تنش‌ها را کنترل کند، اما از ماه ژوئیه برخی قبایل عرب در حسکه بسیج شده و خواستار انحلال نیروهای دموکراتیک سوریه و اداره خودگردان تحت رهبری کردها و بازگشت کامل حاکمیت دولت سوریه شده‌اند.

رأس‌العین، که در کردی سرکانی نامیده می‌شود، یکی از نقاط حساس این تنش‌هاست. پس از بازگشت کاروانی متشکل از حدود ۴۰۰ کرد آواره‌شده از این شهر در جریان عملیات نظامی ترکیه در اکتبر ۲۰۱۹، افراد مسلح به این کاروان حمله کردند، خودروها را تخریب کردند و تیراندازی انجام دادند. خانواده‌های این افراد بعداً اسکان داده شدند، اما روند بازگشت آوارگان متوقف شد.

بازگشت ده‌ها هزار کرد آواره به مناطق محل سکونتشان و تضمین آموزش به زبان کردی نیز از مهم‌ترین مطالبات طرف کردی در مذاکرات با دمشق است. کوبانی آموزش به زبان کردی را یکی از خواسته‌های اصلی کردها دانسته است؛ موضوعی که می‌تواند در تعیین شکل رابطه آینده میان کردها و دولت مرکزی سوریه نقشی تعیین‌کننده داشته باشد.

در این شرایط، سفر مجدد کوبانی به دمشق فراتر از یک دیدار دیپلماتیک یا ادامه مذاکرات فنی درباره ادغام نیروهای دموکراتیک سوریه است. این سفر بخشی از چانه‌زنی گسترده‌تری درباره آینده ساختار نظامی کردها، جایگاه سیاسی کوبانی، حقوق کردها، منابع اقتصادی مناطق شمال و شرق سوریه و میزان اختیارات دولت مرکزی در این مناطق است.

از این منظر، تاکید کوبانی بر «کامل شدن» روند ادغام را نباید الزاماً به معنای پایان واقعی نیروهای دموکراتیک سوریه تلقی کرد. این موضع می‌تواند تلاشی برای خرید زمان و حفظ اهرم‌های مذاکره تا زمان تعیین تکلیف هزاران نیروی باقی‌مانده، سلاح‌ها، حقوق کردها و آینده سیاسی خود او باشد.

اکنون پرسش اصلی این است که آیا دمشق حاضر خواهد شد در برابر پایان رسمی ساختار نظامی نیروهای دموکراتیک سوریه، برای نیروهای این گروه و به‌ویژه شخص کوبانی جایگاهی واقعی و دارای اختیارات فراهم کند یا خیر. اگر چنین توافقی شکل نگیرد، احتمال دارد انتقال کوبانی از یک فرمانده نظامی به یک بازیگر سیاسی مستقل، خود به یکی از چالش‌های اصلی مرحله جدید سوریه تبدیل شود.