به گزارش کردپرس، در شمال و شرق سوریه، پروژه خودگردانی کُردها که بیش از یک دهه با نام «روژآوا» شناخته میشد، وارد مرحلهای جدید و پرتنش شده است. پس از سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴ و روی کار آمدن دولت احمد الشرع، حمایت ایالات متحده بهسرعت از نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) به سمت دولت مرکزی دمشق تغییر کرد. این تغییر موازنه، زمینه را برای درگیریهای ژانویه ۲۰۲۶ فراهم کرد که طی آن نیروهای دولتی سوریه با پشتیبانی جنگجویان قبایل عرب، ظرف کمتر از ۲۴ ساعت حدود ۸۰ درصد از قلمرو تحت کنترل کُردها را تصرف کردند.
توافق پایانی ژانویه ۲۰۲۶، برنامهای مرحلهای برای ادغام نهادهای امنیتی، نظامی و اداری منطقه در ساختار دولت سوریه پیشبینی کرد. با این حال، شش ماه پس از امضای این توافق، فرآیند ادغام همچنان ناقص، پرتنش و پر از چالشهای هویتی، نظامی و سیاسی است. این گزارش وضعیت فعلی مناطق سابق تحت کنترل کُردها را بر اساس مصاحبهها و مشاهدات میدانی بررسی میکند.
پیشینه تاریخی مناطق تحت کنترل کُردها
خودگردانی کُردها در سال ۲۰۱۲ پس از خروج نیروهای حکومت بشار اسد از مناطق کُردنشین شمال سوریه شکل گرفت. یگانهای مدافع خلق (YPG) کنترل منطقه را در دست گرفتند و متعهد شدند از آن در برابر تهدیدات مختلف محافظت کنند. نقطه عطف بینالمللی این پروژه، نبرد کوبانی در اوایل سال ۲۰۱۵ بود که طی آن نیروهای YPG با حمایت آمریکا، محاصره چهارماهه داعش را شکست دادند. این موفقیت، رابطه عمیقتری با واشنگتن ایجاد کرد و منجر به شکلگیری نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) شد که در نهایت داعش را از شمال و شرق سوریه بیرون راندند.
مدل حکمرانی کُردهای سوریه بر اساس ایدههای عبدالله اوجالان بنا شده بود: دموکراسی مستقیم از پایینترین سطح (کمونها)، سیستم دو ریاست (یک مرد و یک زن)، برابری جنسیتی و چندقومیتی. سه کانتون اصلی آن شامل کوبانی، عفرین و جزیره بود. با این حال، در عمل این مدل با انتقاداتی جدی روبهرو بود؛ بهویژه در مناطق عربنشین مانند رقه، گزارشهای متعددی از بازداشتهای خودسرانه، فساد و سوءاستفاده وجود داشت. به همین دلیل، ورود نیروهای دولتی در ژانویه ۲۰۲۶ در برخی مناطق عربنشین بهعنوان «آزادی» جشن گرفته شد.
درگیریهای ژانویه ۲۰۲۶ و توافق ادغام
پس از ده ماه مذاکرات بینتیجه، در ژانویه ۲۰۲۶ درگیریها آغاز شد. نیروهای ارتش سوریه با حمایت جنگجویان قبایل عرب، بخش وسیعی از قلمرو کُردها را تصرف کردند. در کوبانی، شهر بیش از یک ماه تحت محاصره قرار گرفت؛ اینترنت قطع و تردد مردم و سوخت محدود شد. هرچند کشتارها به مقیاس کشتارهای سواحل سوریه یا سویدا نبود، اما هر دو طرف مرتکب تخلفاتی شدند: هتک حرمت اجساد کُردها توسط سربازان دولتی، کشتار غیرنظامیان عرب توسط یکی از جنگجویان SDF، و غارت و حمله به روستاهای کُردنشین.
توافق پایان ژانویه، تعهد طرفین به عدم استقرار نیروهای نظامی در شهرها و ادغام تدریجی نهادها را شامل میشد. سیپان حمو (سمیر آسو)، فرمانده سابق SDF که اکنون بهعنوان اولین فرمانده کُرد به سمت معاون وزیر دفاع سوریه در منطقه شرقی منصوب شده، در مصاحبهای در پایگاه نظامی سابق آمریکا در حومه حسکه تأکید کرد:
«اگر آمریکا به موضع سیاسی خود پایبند میماند، حتی یک متر از زمین را از دست نمیدادیم. این که SDF ادغام را پذیرفت، تحت فشار بود و تنها راهحل ممکن برای دستیابی به صلح.»
وضعیت میدانی در شهرهای کلیدی
در ورودی شهر کوبانی، پرچم سهستارهای سوریه در باد به اهتزاز درآمده و در کنار آن تابلوی کهنه SDF دیده میشود. سربازان حاضر در ایست بازرسی هنوز نشان قرمز و زرد نیروهای انضباط نظامی SDF را بر یونیفرم خود دارند.
گورستان شهدا در کنار جاده اصلی، تصویری تلخ از تلفات اخیر ارائه میدهد. ردیفهای قبرهای قدیمی با عکس شهدا، در کنار بیش از صد قبر تازه که با بلوکهای سیمانی مشخص شدهاند، قرار دارند. بولدوزری در حال حفر گودالی بزرگ برای دفن مجدد اجساد جنگجویانی است که قبرهایشان در منبج تحت کنترل دولت تخریب شده بود.
پرچم زرد و آبی مدیریت خودگردان دموکراتیک شمال و شرق سوریه (DAANES) هنوز بر فراز برخی ساختمانهای دولتی به اهتزاز درآمده است.
فرهان حاج عیسی، ۶۶ ساله و رئیس مشترک شورای اجرایی کوبانی (از بنیانگذاران کانتون کوبانی)، میگوید تا نهایی شدن ادغام در سمت خود باقی میماند. او تأکید میکند:
«سوریه از رنگهای بسیاری تشکیل شده: علوی، دروزی، سنی و کُرد. اگر این رنگها پذیرفته نشوند، صلح واقعی وجود نخواهد داشت.»
الماز رومی، شهردار ۳۷ ساله کوبانی که در آوریل ۲۰۲۶ از میان شش نامزد پیشنهادی اداره کُردی توسط استاندار حلب انتخاب شد، خواستار تضمین حقوق کُردها در قانون اساسی است
زبان، هویت و فرهنگ کُردی
در ورودی حسکه، پرچمهای کردستان سوریه و جمهوری عربی سوریه در کنار هم دیده میشوند. نیروهای دولتی تنها چند کیلومتر به داخل شهر نفوذ کردهاند. در مرکز شهر، تابلوی «کاخ عدالت حسکه» فقط به زبان عربی نصب شده و در کنار آن پوستر بزرگ عبدالله اوجالان قرار دارد. دیوارها مملو از شعارهایی چون «PKK»، «روژآوا» و «روژآوا سقوط نمیکند» است.
در اواخر جولای ۲۰۲۶، تجمع مسلحانه قبایل عرب در حومه شهر تنشها را افزایش داد. این اعتراضات که ابتدا برای بهبود خدمات بود، به درخواست پایان دادن به مدیریت خودگردان و ورود نیروهای دولتی منجر شد. هیئتی از دمشق برای آرامسازی اوضاع وارد منطقه شده است.
پروین یوسف، ۴۰ ساله و رئیس مشترک حزب اتحاد دموکراتیک (PYD)، از مذاکرات ادغام سخن میگوید. حزب او خواستار تغییر نام کشور از «جمهوری عربی سوریه» به «جمهوری سوریه» است و انتخابات اخیر پارلمانی را به دلیل سهم اندک کُردها (فقط ۱۱ کرسی از ۲۱۰ کرسی، در حالی که کُردها حدود ۲۰ درصد جمعیت را تشکیل میدهند) تحریم کرده است.
یوسف با وجود چالشها، از فرصت جدید فعالیت رسمی حزب در دمشق بهعنوان دستاوردی نسبی یاد میکند و میگوید اکنون میتوانند خود را به جامعه سوری معرفی کنند؛ چیزی که در دوران اسد مطلقاً ممنوع بود.
وضعیت نظامی و ادغام نیروهای SDF
چهار تیپ سابق SDF شامل تیپهای حسکه، قامشلو، دیرک و کوبانی در ارتش سوریه ادغام شدهاند. تیپهای حسکه، قامشلو و دیرک تحت لشکر ۶۰ و تیپ کوبانی تحت لشکر ۷۲ در حلب فعالیت میکنند. هر تیپ حدود ۱۳۰۰ سرباز دارد بهعلاوه ۵۰۰ تا ۷۵۰ نیروی تخصصی (پهپاد و سامانههای دفاعی). این نیروها حدود سه ماه است که حقوق دریافت میکنند.
با این حال، از نیروی تقریبی ۶۰ هزار نفری سابق SDF، بیش از ۵۰ هزار نفر هنوز وضعیت نامشخصی دارند و آینده حقوق و جایگاه آنها حلنشده باقی مانده است.
موضوع یگانهای زنان (YPJ) یکی از حساسترین نقاط اختلاف است. دولت سوریه پذیرش زنان در ارتش را مغایر با اصول و باورهای خود میداند و پیشنهاد ادغام آنها در نیروهای امنیتی محلی را داده است. سیپان حمو این پیشنهاد را تنزل جایگاه میداند و تأکید میکند که YPJ نباید از موضع خود عقبنشینی کند.
نظر شما