به گزارش کردپرس، پرونده بازگشت ترکیه به پروژه جنگنده‌های رادارگریز F-35 بار دیگر در روابط آنکارا و واشنگتن مطرح شده است. این موضوع پس از آن جدی‌تر شد که جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در گفت‌وگو با خبرگزاری رویترز اعلام کرد دولت ترامپ در حال بررسی راهی است که امکان فروش جنگنده‌های F-35 به ترکیه را فراهم کند. ونس در این گفت‌وگو تأکید کرد این بررسی به دستور رئیس‌جمهور آمریکا انجام می‌شود و افزود که هرگونه تصمیم در این زمینه باید با قوانین آمریکا، به‌ویژه محدودیت‌های مرتبط با خرید سامانه S-400 از سوی ترکیه، همخوانی داشته باشد.

این اظهارات در فضای رسانه‌ای و سیاسی ترکیه به‌عنوان نشانه‌ای از باز شدن دوباره پرونده F-35 تفسیر شد؛ با این حال، ارزیابی غالب این است که واشنگتن هنوز تصمیم نهایی نگرفته و صرفاً مسیرهای حقوقی و سیاسی ممکن را بررسی می‌کند. از همین رو، هرچند طرح دوباره این موضوع می‌تواند نشانه‌ای از تمایل دو طرف به احیای گفت‌وگوهای دفاعی باشد، اما تا زمانی که اختلاف بر سر سامانه S-400 و محدودیت‌های کنگره آمریکا برطرف نشود، نمی‌توان آن را به معنای بازگشت قطعی ترکیه به برنامه F-35 دانست.

ترکیه در سال ۲۰۱۹، پس از خرید سامانه دفاع هوایی روسی S-400، از برنامه تولید و خرید جنگنده‌های F-35 کنار گذاشته شد. واشنگتن در آن زمان اعلام کرد حضور همزمان سامانه S-400 و جنگنده F-35 می‌تواند امنیت فناوری‌های حساس این هواپیما را به خطر بیندازد.

با وجود لحن مثبت‌تر دولت ترامپ، هنوز تصمیم نهایی درباره بازگشت ترکیه به برنامه F-35 گرفته نشده است. بر اساس گزارش رویترز، قوانین آمریکا همچنان فروش این جنگنده‌ها به ترکیه را تا زمانی که مسئله S-400 حل‌وفصل نشود، محدود می‌کند و کنگره نیز در این زمینه نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.

در همین حال، موضوع اطلاع‌رسانی دولت ترامپ به کنگره درباره فروش موتورهای جنگنده برای پروژه ملی «کاآن» نیز در رسانه‌های ترکیه بازتاب یافت. رسانه خبرترک با استناد به گزارش رویترز، از این اقدام به عنوان یک گام مهم در همکاری‌های دفاعی واشنگتن و آنکارا یاد کرد و نوشت که این موتورها قرار است جنگنده بومی «کاآن» را به حرکت درآورند. با این حال، در این گزارش نیز تأکید شده است که این تصمیم به معنای حل اختلافات بر سر برنامه F-35 نیست و پرونده سامانه S-400 همچنان مهم‌ترین مانع در مسیر عادی‌سازی کامل همکاری‌های دفاعی دو کشور به شمار می‌رود.

آنچه این روزها از واشنگتن شنیده می‌شود، دست‌کم در مقطع کنونی، بیش از آنکه از تغییری اساسی در سیاست آمریکا خبر بدهد، تلاشی برای مدیریت روابط با آنکارا به نظر می‌رسد. این موضوع نخستین بار در گزارش خبرگزاری رویترز مطرح شد؛ جایی که جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، از بررسی راه‌هایی برای فراهم شدن امکان فروش جنگنده‌های F-35 به ترکیه خبر داد. با این حال، لحن همین گزارش نیز نشان می‌دهد که هنوز صحبت از یک تصمیم قطعی نیست. آنچه فعلاً دیده می‌شود، ارسال پیام‌هایی است که از یک سو می‌تواند نشانه‌ای از آمادگی برای گفت‌وگو باشد و از سوی دیگر، اهرم فشار واشنگتن بر آنکارا را همچنان حفظ کند. از همین منظر، مطرح شدن دوباره پرونده F-35 را می‌توان بیشتر تلاشی برای باز نگه داشتن مسیر مذاکره دانست تا اعلام یک تصمیم نهایی.

در مقابل، مهم‌ترین مانع همچنان همان موضوعی است که از سال ۲۰۱۹ تاکنون تغییری نکرده است؛ سامانه دفاع هوایی S-400 روسیه. از نگاه نهادهای امنیتی و قانون‌گذاران آمریکایی، این پرونده صرفاً یک اختلاف سیاسی نیست، بلکه مستقیماً با نگرانی‌های فنی و امنیتی درباره حفاظت از فناوری‌های حساس F-35 ارتباط دارد. به همین دلیل، حتی اگر کاخ سفید رویکردی منعطف‌تر در پیش بگیرد، تا زمانی که مسئله S-400 حل نشود، عبور از موانع حقوقی و جلب موافقت کنگره برای بازگشت ترکیه به پروژه F-35 همچنان دشوار خواهد بود.

از سوی دیگر، نحوه بازتعریف جایگاه ژئوپلیتیکی ترکیه در نگاه واشنگتن نیز در این معادله بی‌تأثیر نیست. اندیشکده صندوق مارشال آلمان (German Marshall Fund) در تحلیلی درباره راهبرد جدید امنیت ملی آمریکا نوشته است که در این سند، نام ترکیه تنها یک‌بار آمده و همان اشاره نیز در چارچوب خاورمیانه صورت گرفته است؛ موضوعی که از فاصله گرفتن نسبی واشنگتن از نگاه سنتی به ترکیه به‌عنوان یک شریک صرفاً اروپایی-ناتویی حکایت دارد. همزمان، اندیشکده بروکینگز (Brookings Institution) نیز در تحلیل‌های خود تأکید کرده است که جایگاه سنتی ترکیه در نظم ترانس‌آتلانتیک دیگر مانند گذشته روشن و ثابت نیست و واشنگتن همچنان میان نگاه به ترکیه به‌عنوان متحد ناتویی، بازیگر منطقه‌ای و شریک امنیتی در خاورمیانه در نوسان است. در چنین چارچوبی، بازگشت کامل ترکیه به پروژه‌ای پیشرفته و حساس مانند F-35، که در قلب معماری امنیتی ناتو قرار دارد، نه‌تنها به حل پرونده S-400، بلکه به نوع بازتعریف جایگاه ترکیه در راهبرد کلان آمریکا نیز گره خورده است.

آنچه امروز دیده می‌شود، بیش از آنکه نشانه یک چرخش راهبردی در سیاست آمریکا باشد، تلاشی برای باز نگه داشتن مسیر گفت‌وگو با آنکارا است. احتمالا پرونده F-35 دوباره روی میز قرار بگیرد، اما معلوم نیست که به نتیجه برسد. تا زمانی که مسئله S-400 و محدودیت‌های قانونی ناشی از آن پابرجا باشد، احتمال بازگشت ترکیه به این پروژه همچنان به تصمیم‌های سیاسی دو کشور و روند روابط دوجانبه، همچنین وضعیت نابسامان خاورمیانه (و حومه آن) گره خورده است.

شقایق کمالی - کردپرس