توجه به مسئولیت های اجتماعی در همه سطوح، لازمه مدیریت پدیده های اجتماعی/ شاهین فکور

در چنین جامعه ای سطوح مربوط به مسئولیت های اجتماعی از فرد آغاز شده و به سطح بزرگ تر جامعه یعنی دولت می رسد. نخستین سطح مسئولیت اجتماعی در جامعه مدنی، مسئولیت اجتماعیِ فردی است. که شامل تعهدات هر فرد در اجتماعی است که در آن زندگی می کند. که از منظر دیگر، واژه شهروندی را در ذهن متبادر می سازد. که همانا پیوند میان فرد، جامعه و دولت را در قالب تکالیف، مسئولیت ها و حقوق منعکس می سازد و در نگاه کاربردی تر همان رابطه شهروندی است که تکالیف فرد و حقوق وی را در برابر دولت منعکس می سازد.

دومین سطح مسئولیت اجتماعی در جامعه مسئولیت اجتماعی سازمانی یا تشکیلاتی است. در کشورهای توسعه یافته شرکت ها و سازمان هایی که به مسئولیت اجتماعی خود بیشتر پرداخته اند، از موفقیت بیشتری هم برخوردارند.

اما سومین سطح مسئولیت اجتماعی در جامعه، مسئولیت اجتماعی دولتی و سیاسی است. که به نوعی طرف دوم رابطه شهروندی است که همان ادای حقوق شهروندان از سوی دولت می باشد. سیاست گذاری ها و اجرای برنامه های مختلف در حوزه های بهداشت، آموزش، شغل، رفاه اجتماعی، مسکن و ارتقا درآمدهای ملی از تعهدات دولت در برابر تکالیف و مسئولیت های اجتماعی فردی است. هرچه پیوند این دو، یعنی مسئولیت اجتماعی فردی و مسئولیت اجتماعی دولتی از توازن و عینیت بیشتری برخوردار باشد، توسعه پایدار در ابعاد مختلف، بیشتر محقق خواهد شد.

از مصادیقی که در آن پیوند مسئولیت های اجتماعی در سطوح مختلف ضروری می باشد، زمان رخ داد برخی پدیده های اجتماعی مقطعی و کوتاه مدت، اما فراگیر است. که می تواند سرمایه اجتماعی و اقتصادی هر کشوری را تحت تأثیر قرار دهد. مثالی از این پدیده اجتماعی، پدیده اجتماعی سلامت است. که امروزه آن را نه تنها پدیده اجتماعی بلکه پدیده جهانی برمی شمرند. زیرا تهدید آن، می تواند علاوه بر مرزهای جغرافیایی حتی مرزهای دیپلماسی و سیاسی هر کشوری را درنوردد و از دیدگاه علم اپیدمیولوژی حتی پاندمیک یا جهانی شود. مهمترین تهدید پدیده اجتماعی سلامت در طی 2 ماه اخیر در سطح جهانی، شیوع بیماری ویروسی کرونا است. که می توان با احتیاط، شیوع در حد پاندمی را برای آن استفاده کرد. در کشور ما نیز مدتی است که شاهد آن هستیم و در ایران نیز توازن لازم در لایه ها و سطوح مختلف مسئولیت های اجتماعی، که پیش تر ذکر شد، لازمه اصلی مبارزه با این تهدید سلامت است. در این میان جامعه پزشکی و سلامت کشور که در هر سه سطح مسئولیت اجتماعیِ فردی، سازمانی و دولتی تعریف می گردد، در نهایتِ مسئولیت پذیری و فداکاری ایفا نقش نموده است که یادآور ایثار و نقش آفرینی رزمندگان در خط مقدم هشت سال دفاع مقدس می باشند. آحاد جامعه نیز در جایگاه مسئولیت اجتماعی فردی، آنچه را در توان و حوزه فردی داشته اند، متعهدانه ایفا نقش نموده اند. از تعطیلی کسب و کار دستفروشان، رستوران ها، هتل ها، مسافربری ها، سینماها، فعالیت های هنری، اماکن گردشگری، باشگاههای ورزشی، تأثیر پذیری اصناف مختلف، تعطیلی مدارس و دانشگاهها، خانه نشین شدن بسیاری از مردم تا رعایت موارد بهداشتی و پیشگیری از انتقال بیماری، همه از تکالیف و مسئولیت پذیری شهروندی در مواجهه با تهدید اجتماعی سلامت است. بدون تردید در سوی دیگر، مسئولیت اجتماعی دولتی همگام با مسئولیت های اجتماعی فردی در کوتاه کردن عمر این تهدید بسیار می تواند کارساز باشد. در ذیل به برخی از مسئولیت های اجتماعی مورد انتظار در سطح دولت، اشاره شده است:

• به کارگیری مدیرانی آشنا به اصل غافلگیری و محدودیت زمان در مدیریت، با رویکردی اقتضایی، ابتکاری و هوشمندانه.
• تعریف صحیح مراحل تولید، توزیع و عرضه کالاهای اضطراری و نظارت بر اجرای آن.
• حمایت از بخش تولید داخلی در صنایع مرتبط با این بیماری، به گونه ای که توان تولید در حد تقاضای فعلی را داشته باشند.
• سرعت عمل بیشتر در تشکیل ستادهای ملی مبارزه با بیماری با توجه به ظهور پیش نشانگرها، به گونه ای که کمی پس از آگاهی از میزان بروز و سرعت شیوع بیماری در چین، مقدمات تشکیل ستاد ملی فراهم می گردید. در حالیکه حتی کمیته های ذیل این ستاد از جمله کمیته گردشگری و فضاهای ورزشی درستاد ملی مدیریت بیماری کرونا، نخستین جلسه را در تاریخ 10 اسفند تشکیل داد.
• حمایت مراکز فناوری و شرکت های دانش بنیان در اجرای ایده های نوآورانه برای مبارزه و درمان این بیماری.
• فعالیت شایسته متولیان امر فرهنگ سازی و آشناسازی مردم با مختصات بیماری، به گونه ای که هم از عادی سازی بیماری و هم از اضطراب و نگرانی غیرمتعارف اجتناب گردد.
• ارائه برخی تسهیلات و فرصت ها از سوی مراکز دولتی به دلیل اجتناب از حضور جمعی مردم در برخی ادارات: تمدید زمان گواهینامه رانندگی، تمدید انواع بیمه نامه ها از جمله خدمات درمانی و...
• و یکی از تدابیر مهم که می تواند از سوی مراکز دولتی در توازن و همگام با مسئولیت اجتماعی فردی لحاظ گردد، اتخاذ تدابیر جبرانی برای آسیب ها و زیان های اقتصادی و مادی مترتب بر تعطیلی مراکز و کاهش رونق کسب و کار است. به ویژه که این تهدیدِ پدیده اجتماعیِ سلامت، مقارن با روزهای آخر سال یا به تعبیر دیگر شب عید است. ارائه مهلت در اقساط بانکی اسفند ماه، مهلت در پرداخت صندوق های بیمه ای، هزینه های خدمات عمومی ازقبیل حاملین انرژی، تعریف بسته های حمایتی نقدی و یا ارزاق برای اقشار آسیب پذیر با مشاغل غیردولتی و یا هر طرح دیگری که نمایندگان در مجلس شورای اسلامی بر آن اتفاق نظر داشته باشند. البته اگر مجلس دستخوش تعطیلی کرونایی نگردد. مانند برنامه دورهمی مهران مدیری که برای خوب شدن حال مردم، با رعایت موارد ایمنی و بهداشتی ، فعالیت اش را ادامه داد.

*استاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج