وضعیت مبهم دانشگاه‌های مناطق کردنشین سوریه
به گزارش کردپرس، مرکز مطالعات کردی در گزارشی درباره وضعیت دانشگاه‌های روژاوا و کوبانی اعلام کرد که تصمیم‌های دولت سوریه برای ادغام این دو دانشگاه در ساختار دانشگاه‌های دولتی، بدون گفت‌وگوی کافی با مسئولان آنها اتخاذ شده است؛ روندی که به گفته مدیران و استادان این دانشگاه‌ها، علاوه بر سرنوشت مدارک تحصیلی دانشجویان، مسئله حفظ هویت نهادی، جایگاه زبان کردی و آینده نظام آموزشی در مناطق کردنشین سوریه را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
مرکز مطالعات کردی روز ۱۳ اکتبر در برنامه‌ای ویژه با حضور شروان مسلم، رئیس مشترک دانشگاه کوبانی، آوین احمد، معاون رئیس مشترک دانشگاه روژاوا در امور دانشجویی، و مسلم عبدالتلاس، استاد و پژوهشگر دانشگاه کوبانی، ابعاد مختلف طرح ادغام دانشگاه‌های مناطق کردنشین در نظام آموزش عالی سوریه را بررسی کرد.
محور اصلی بحث‌ها، اختلاف بر سر چگونگی ادغام دانشگاه‌هایی بود که طی حدود یک دهه گذشته در مناطق تحت اداره خودگردان شکل گرفته‌اند و اکنون دولت سوریه درصدد است آنها را در ساختار آموزش عالی متمرکز در دمشق سازمان‌دهی کند. مسئولان این دانشگاه‌ها ضمن اعلام آمادگی برای گفت‌وگو و دستیابی به راه‌حل، تأکید کردند که ادغام نباید به حذف هویت مستقل آنها، کنار گذاشتن بخشی از رشته‌های تحصیلی یا نادیده گرفتن تجربه آموزشی شکل‌گرفته در این مناطق منجر شود.
شروان مسلم، رئیس مشترک دانشگاه کوبانی، اعلام کرد که دانشگاه کوبانی و دانشگاه روژاوا از نظر نظام آموزشی با یکدیگر ارتباط دارند، اما روند ادغام آنها با دولت سوریه بدون مشورت مؤثر با مسئولان دانشگاه‌ها پیش رفته است. به گفته او، پس از آغاز بحث ادغام، پنج نفر از جمله خودش مأمور شدند وضعیت دانشگاه کوبانی را بررسی و پیشنهادهای خود را به وزارت آموزش عالی سوریه ارائه کنند. هیئت دولتی در این مذاکرات پیشنهاد داده بود که دانشگاه کوبانی به دانشکده‌ای وابسته به دانشگاه حلب تبدیل شود، اما مسئولان دانشگاه خواهان حفظ جایگاه مستقل آن و وابستگی مستقیم به وزارت آموزش عالی بودند.
مسلم گفت که مسئولان دانشگاه کوبانی پیشنهادهای خود را به‌صورت مکتوب برای وزارتخانه فرستادند، اما تنها چند ساعت بعد، تصمیم ادغام این دانشگاه در قالب دانشکده‌ها و گروه‌های وابسته به دانشگاه حلب اعلام شد. او این اقدام را تصمیمی شتاب‌زده و یک‌جانبه توصیف کرد و گفت که در چارچوب طرح اعلام‌شده، شماری از دانشکده‌های دانشگاه کوبانی نیز حذف شده‌اند. در واکنش به این تصمیم، مسئولان دانشگاه اعلام کردند که روند همکاری با طرح ادغام را تحریم می‌کنند؛ با این حال، به گفته مسلم، این اقدام به معنای قطع ارتباط با وزارت آموزش عالی سوریه نیست.
دانشگاه کوبانی که در سال ۲۰۱۷ و در شرایط دشوار تأسیس شد، اکنون هشت دانشکده و پنج مؤسسه آموزشی دارد و حدود چهار هزار دانشجو در آن تحصیل می‌کنند. تاکنون ۸۵۰ دانشجو از این دانشگاه فارغ‌التحصیل شده‌اند و مقدمات فارغ‌التحصیلی ۳۰۰ دانشجوی دیگر نیز در جریان است. این دانشگاه همچنین هشت برنامه تحصیلات تکمیلی را به‌صورت برخط و با مشارکت استادانی از کشورهای مختلف ارائه می‌کند و چهار برنامه دکتری نیز دارد که پذیرش دانشجو در آنها بر اساس معیارهای بین‌المللی انجام می‌شود.
به گفته شروان مسلم، زبان کردی مبنای اصلی آموزش در دانشگاه کوبانی است و در کنار آن، زبان‌های عربی و انگلیسی نیز آموزش داده می‌شوند. مسئولان دانشگاه برای مواجهه با روند ادغام، پنج کمیته تشکیل داده بودند که یکی از آنها قوانین دانشگاهی سوریه را بررسی و پیشنهادهای حقوقی لازم را تدوین کرده بود. با این حال، مسلم معتقد است تصمیم‌های دولت دمشق بیش از آنکه بر ملاحظات دانشگاهی استوار باشند، از رویکردی سیاسی ناشی شده‌اند.
او با اشاره به اینکه در سطح بین‌المللی تلاش‌هایی برای ارزیابی دانشگاه کوبانی و فراهم کردن زمینه تبدیل آن به دانشگاهی با اعتبار بین‌المللی در جریان است، گفت که دانشگاه با اصل ادغام مخالفتی ندارد، اما خواهان حفظ نام و هویت خود است. به گفته مسلم، مسئولان دانشگاه دو راهکار را پیشنهاد کرده‌اند: تبدیل شدن به دانشگاهی دولتی با جایگاه مستقل یا قرار گرفتن در ساختار رسمی آموزش عالی به‌گونه‌ای که هویت دانشگاه حفظ شود. او تأکید کرد که نام دانشگاه کوبانی باید باقی بماند و ابراز امیدواری کرد که در آینده نزدیک راه‌حلی مورد توافق دو طرف پیدا شود.
مسلم عبدالتلاس، استاد و پژوهشگر دانشگاه کوبانی، نیز تأکید کرد که ادغام می‌تواند فرصتی برای به‌رسمیت‌شناختن مدارک دانشگاه‌های مناطق کردنشین سوریه فراهم کند، اما چنین فرایندی نباید به حذف میراث نهادی و آموزشی شکل‌گرفته در این مناطق بینجامد. به گفته او، ادغام واقعی به معنای یکی شدن دو مجموعه است، نه انحلال یکی از آنها یا از میان بردن هویت مستقل آن.
عبدالتلاس مسئله اصلی را به‌رسمیت‌شناختن مدارک دانشجویان و حفظ تجربه آموزشی این دانشگاه‌ها طی حدود ده سال گذشته دانست و خواستار آن شد که دولت سوریه در کنار به‌رسمیت‌شناختن این نهادها، برای بازسازی اعتماد سیاسی نیز اقدام کند. او همچنین از جامعه خواست از دانشگاه‌های کوبانی و روژاوا دفاع کند و تأکید کرد که حفظ این مراکز آموزشی صرفاً مسئولیت مدیران دانشگاه‌ها نیست.
این استاد دانشگاه با اشاره به نقش زبان در نظام آموزشی سوریه، گفت دانشجویان باید امکان یادگیری زبان‌های کردی، عربی و انگلیسی را داشته باشند و توسعه کشور مستلزم رویکردی باز و چندزبانه است. او همچنین تأکید کرد که ادغام دانشگاه‌ها فرایندی طولانی است و نمی‌توان انتظار داشت چنین تغییری ظرف چند ماه به نتیجه برسد. به گفته عبدالتلاس، بررسی قانون دانشگاه‌های سوریه نشان می‌دهد که منع قانونی مشخصی برای فعالیت دو دانشگاه در یک منطقه وجود ندارد؛ بنابراین، استدلال درباره ضرورت حذف یا ادغام یکی از دانشگاه‌ها باید از نظر حقوقی و آموزشی بررسی شود.
او در ادامه تأکید کرد که مطالبات کردها به حوزه سیاست محدود نیست و حقوق آموزشی، زبانی و فرهنگی را نیز دربرمی‌گیرد. از نظر او، رسیدگی به پرونده دانشگاه‌ها نباید تنها به تشکیل کمیته حقوقی محدود بماند، بلکه تشکیل کمیته‌های مشورتی و نهادهای مکمل نیز برای دستیابی به راه‌حلی پایدار ضرورت دارد.
اوین احمد، معاون رئیس مشترک دانشگاه روژاوا در امور دانشجویی نیز اعلام کرد که مسئولان این دانشگاه از آغاز روند ادغام با رویکردی مثبت وارد گفت‌وگوها شده و اسناد و پیشنهادهای خود را برای یافتن راه‌حل آماده کرده‌اند، اما حفظ هویت مستقل دانشگاه همچنان هدف اصلی آنهاست.
دانشگاه روژاوا حدود هشت هزار دانشجوی مقطع کارشناسی دارد و طی نزدیک به ده سال گذشته سه تا چهار هزار دانشجو از آن فارغ‌التحصیل شده‌اند. این دانشگاه ۱۳ دانشکده، سه مؤسسه و ۳۵ گروه آموزشی دارد. دانشگاه روژاوا همچنین با همکاری دانشگاه کوبانی برنامه‌های کارشناسی ارشد را ارائه می‌کند که حدود ۳۵۰ دانشجو در آنها مشغول تحصیل هستند. برنامه‌های دکتری در رشته‌هایی مانند ادبیات، پتروشیمی و کشاورزی نیز در این دانشگاه شکل گرفته‌اند، هرچند کمبود استادان دارای مدرک دکتری از جمله چالش‌های آن به شمار می‌رود.
به گفته اوین احمد، بخش عمده آموزش در دانشگاه روژاوا به زبان کردی انجام می‌شود و بیشتر دانشجویان آن کرد هستند، هرچند شماری از دانشجویان عرب نیز در این مرکز تحصیل می‌کنند. او تأکید کرد که ادغام دانشگاه‌ها در تجربه جهانی فرایندی زمان‌بر است و نمی‌توان آن را با تصمیم‌های اداری کوتاه‌مدت به سرانجام رساند.
احمد همچنین به ماده ۱۳ توافق ۲۹ ژانویه اشاره کرد که به گفته او، برای مناطق کردنشین جایگاهی مشخص با تأکید بر زبان و فرهنگ کردی در نظر گرفته است. او این پرسش را مطرح کرد که چرا با وجود اتخاذ تصمیم‌هایی درباره دانشگاه‌های دیگر سوریه بدون ارجاع به پارلمان این کشور، ادغام دانشگاه‌های روژاوا و کوبانی باید به پارلمان ارجاع داده شود. به گفته او، دانشگاه روژاوا نیز بدون گفت‌وگوی کافی با مسئولانش به دانشگاه فرات وابسته شده است.
معاون رئیس مشترک دانشگاه روژاوا در امور دانشجویی همچنین گفت شماری از دانشگاه‌هایی که با دانشگاه روژاوا توافق‌نامه همکاری دارند، از حفظ هویت مستقل این مرکز حمایت می‌کنند. استادان بین‌المللی فعال در دانشگاه روژاوا نیز در حمایت از این دانشگاه نامه‌ای مشترک خطاب به وزیر آموزش عالی سوریه نوشته‌اند.
مجموع دیدگاه‌های مطرح‌شده در این برنامه نشان می‌دهد که مناقشه بر سر دانشگاه‌های کوبانی و روژاوا فراتر از تعیین وابستگی اداری آنهاست. مسئله اصلی، چگونگی ادغام نهادهای آموزشی شکل‌گرفته در مناطق کردنشین در ساختار دولتی سوریه، بدون از میان بردن هویت سازمانی، تجربه آموزشی و جایگاه زبان کردی در آنها است. در حالی که دولت دمشق به سمت تمرکز بیشتر در نظام آموزش عالی حرکت می‌کند، مسئولان این دانشگاه‌ها بر ضرورت گفت‌وگو، به‌رسمیت‌شناختن مدارک تحصیلی و حفظ نقش زبان و فرهنگ کردی تأکید دارند؛ مسائلی که حل‌وفصل آنها می‌تواند بر اعتماد میان دولت مرکزی و جامعه کرد سوریه نیز تأثیر بگذارد.
دیدگاه کاربران