داهاتووی تەمومژاویی یەکینەکانی پاراستنی ژنان لە سووریا
بەپێی هەواڵی کوردپرێس، داهاتووی یەکینەکانی پاراستنی ژنان لە باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا، بووەتە یەکێک لە پرسە چارەسەرنەکراوەکان لە ڕەوتی تێکەڵکردنی هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) لە نێو پێکهاتەی دەوڵەتی نوێی ئەو وڵاتەدا. دیمەشق دژایەتیی پێشنیازی ئاوێتەبوونی سەربەخۆیانەی ئەم یەکینەیەی بۆ ناو سوپای سووریا کردووە و بژارەی تری وەک ئامادەیی هێزە ژنەکان لە ناو جەرگەی پۆلیس و دامەزراوە ئەمنییەکاندا خستووەتە ڕوو؛ بابەتێک کە گفتوگۆ و باسوخوازەکانی دەربارەی پێگەی ژنان لە پێکهاتەی سیاسی و سەربازیی سووریای نوێدا گەرمتر کردووە.
یەکینەکانی پاراستنی ژنان (یەپەژە) هێزێکی سەربازیی تەواو ژنانەی کوردییە کە لە ساڵی ۲۰۱۳دا، هاوکات لەگەڵ وەرچەرخانەکانی جەنگی ناوخۆیی سووریا و قاڵبوونی دەسەڵاتی هێزەکان بە ڕێبەریی کورد لە ناوچەکانی باکوور و ڕۆژهەڵاتی ئەو وڵاتەدا دامەزرا.
ئەم هێزە وەک لقی ژنانی یەکینەکانی پاراستنی گەل (یەپەگە) سەری هەڵدا و دواتر بووە یەکێک لە پێکهاتە سەرەکییە سەربازییەکانی هێزەکانی سووریای دیموکرات.
هێزەکانی یەپەژە بەتایبەتی لە کاتی نەبەردی کۆبانێ و بەربەرەکانێی هێرشەکانی داعشدا، بوونە هێمای بەشداریی ژنان لە خەباتی دژی ئەو گرووپەدا. ئەم هێزە هەروەها لە ئۆپەراسیۆنە سەربازییە پشتگیری‌کراوەکانی ئەمریکادا بۆ وەدەرنانی داعش لە ڕەقە و ناوچەکانی تری ژێر دەسەڵاتی ئەو گرووپە لە سووریادا بەشداریی بەرچاوی کرد.
یەکینەکانی پاراستنی ژنان جیا لە ڕۆڵی سەربازی، بەشێک بوون لە مۆدێلی فەرمانڕەوایی پشتبەستوو بە بەشداریی ژنان و یەکسانیی جێندەری لە باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریادا؛ مۆدێلێک کە لەسەر بنەمای ئەو، ژنان و پیاوان لە دامەزراوەکانی بەڕێوەبەریی خۆسەری باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریادا بەرپرسیاریەتیی سیاسی و جێبەجێکردنیان لەسەر شان بوو.
دژایەتیی دیمەشق بەرامبەر بە تێکەڵکردنی سەربەخۆیانەی یەپەژە لە سوپادا
لە کانوونی دووەمی ئەمساڵدا، هێزەکانی سووریای دیموکرات و دەوڵەتی سووریا گەیشتنە ڕێککەوتنێک بۆ ئاوێتەکردنی هێز و دامەزراوە وابەستەکانی ئەو هاوپەیمانییە لە نێو پێکهاتەی دەوڵەتی نوێدا. ئەم ڕێککەوتنە دوای مانگەکان لە ناکۆکی و دانوستانی چڕ و دوابەدوای وەرچەرخانە سەربازییەکان و بەرفراوانبوونی دەسەڵاتی دەوڵەت بەسەر بەشێک لە ناوچەکانی ژێر بەڕێوەبەریی هێزەکانی سووریای دیموکراتدا هاتە دی.
لە درێژەی ئەم ڕەوتەدا، مەزڵووم عبدی، فەرماندەی گشتیی هێزەکانی سووریای دیموکرات، لە مانگی ئابدا هەڵوەشاندنەوەی پێکهاتەی پێشووی ئەو هاوپەیمانییە و ئاوێتەبوونی هێزەکانی بۆ ناو یەکینەکانی سوپای سووریا ڕاگەیاند. هەروەها ڕەوتی تێکەڵکردنی هێزەکانی ئاسایش —وەک هێزی ئاسایشی ناوخۆیی بە ڕێبەریی کورد— لە نێو پێکهاتەی پۆلیسی وەزارەتی ناوخۆی سووریادا دەستی پێ کرد؛ پرۆسەیەک کە ژنانیش تێیدا ئامادەییان هەیە.
بەم حاڵەشەوە، دۆخی یەکینەکانی پاراستنی ژنان هێشتا یەکلا نەبووەتەوە. فەرماندەییی ئەم هێزە ڕایگەیاندووە کە لە دانوستانەکاندا لەگەڵ دیمەشق، پاراستنی پێگەی یەپەژە وەک ڕێکخستنێکی سەربەخۆ و تایبەت خراوەتە بەر باس و گفتوگۆکان دەربارەی شێوازی بەشداریی لە پێکهاتەی نوێدا بەردەوامن.
پێشنیازی یەکینەکانی پاراستنی ژنان ئەوە بوو کە هێزەکانی لە چوارچێوەی کەتیبە یان فەوجێکی سەربەخۆی ژنانەدا تەڤلی سوپای سووریا ببن و لە هەمان کاتدا، فەرماندەیی، پێکهاتەی ڕێکخراوەیی و سیستەمی ڕاهێنانی تایبەت بە خۆیان بپارێزن.
بەڵام نەورۆز ئەحمەد، فەرماندەی یەکینەکانی پاراستنی ژنان، لە مانگی ئەیلوولدا ڕایگەیاند کە وەزارەتی بەرگریی سووریا دژایەتیی ئەم پێشنیازەی کردووە. بە وتەی ئەو، سوپای نوێی سووریا ئامادەییی ژنان لە پێگەی هێزی سەربازی و جەنگاوەردا پەسەند ناکات و یەکێک لە هۆکارەکانی ئەم هەڵوێستە، نەبوونی ڕەزامەندیی کۆمەڵایەتی بۆ بوونی ژنان لەم جۆرە پێگانەدا ناو بڕاوە.
پێشنیازی گواستنەوەی یەپەژە بۆ نێو پێکهاتەی پۆلیس
دوای دژایەتیی وەزارەتی بەرگریی سووریا، دانوستانەکان دەربارەی داهاتووی یەکینەکانی پاراستنی ژنان ڕاگوێزران بۆ وەزارەتی ناوخۆ. لەم قۆناغەدا، چەند بژارەیەک بۆ بەشداریی هێزەکانی ئەم یەکینەیە لە پێکهاتەی پۆلیس و دەزگا ئەمنییەکاندا خرانە ڕوو، بەڵام هێشتا بڕیاری کۆتایی ڕانەگەیەندراوە.
ڕوکن جەمال، وتەبێژی یەکینەکانی پاراستنی ژنان، لە گفتوگۆیەکدا لەگەڵ کەناڵی ڕووداو ڕایگەیاند کە ئەم هێزە داوای بوون لە نێو پێکهاتەی ئەمنیی نوێدا دەکات وەک هێزێکی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر لە باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریادا.
بە وتەی ئەو، ئەزموونی جەنگاوەریی یەپەژە لە نەبەردی دژی داعشدا، ئەم هێزەی بۆ گێڕانی ڕۆڵێکی لەم شێوەیە ئامادە کردووە؛ بەم حاڵەشەوە، دیمەشق لەگەڵ ئەم پێشنیازەدا هاوڕا نەبووە.
بەپێی ڕاپۆرتە بڵاوکراوەکان، ئەگەرچی ئەم پێشنیازە لە کاتێکدا لەلایەن هەندێک لە بەرپرسانی دەوڵەتی سووریاوە پەسەند کرابوو، بەڵام بە هۆکاری ناڕوون نەگەیشتە قۆناغی جێبەجێکردن.
لە هەمان کاتدا، مێدیاکانی سووریا بژارەی دیکەی وەک چالاکی لە پۆلیسی گەشتیاری، دابینکردنی ئاسایشی فرۆکەخانەکان و ئەرکی پۆلیسی لە فەرمانگەکانی پاسپۆرتدا وەک بوارە ئەگەرییەکانی ئامادەییی هێزە ژنەکان خستووەتە ڕوو.
ئاژانسی فەرمیی دەنگوباسی سووریا (سانا) ڕاپۆرتی دا کە وەزارەتی ناوخۆی ئەو وڵاتە لە ۲۲ی ئەیلوولدا ڕێوڕەسمی دەرچوونی ۱۵۰ ژنی لە ئاکادیمیایەکی نوێی پۆلیس لە نزیک دیمەشق بەڕێوە بردووە. کەناڵی کوردیی «الیوم تی‌وی»یش ڕاپۆرتی دا کە نوێنەرانی یەکینەکانی پاراستنی ژنان لەو ڕێوڕەسمەدا ئامادەییان هەبووە.
بەڕێوەبەری ئەم ئاکادیمیایە ڕایگەیاندووە کە ڕێکارەکان بۆ ئاوێتەکردنی هێزەکانی یەپەژە لە نێو پێکهاتەی وەزارەتی ناوخۆدا بەردەوامن؛ بەم حاڵەشەوە، وردەکاری و چوارچێوەی جێبەجێکردنی ئەم پرۆسەیە هێشتا ڕوون نەکراوەتەوە.
پێگەی ژنان لە پێکهاتەی سیاسی و کۆمەڵایەتیی سووریای نوێدا
داهاتووی یەکینەکانی پاراستنی ژنان لە سەروبەندێکدا کەوتووەتە بەر باس کە پێگەی ژنان لە پێکهاتەی سیاسی و فەرمانڕەوایی سووریادا دوای ڕووخانی دەسەڵاتی بەشار ئەسەد، ڕووبەڕووی کۆمەڵێک پرسیار بووەتەوە.
بەرپرسانی نوێی سووریا هەوڵیان داوە بە دوورکەوتنەوە لە ڕابردووی جیهادیی خۆیان، وێنەیەکی بەرفراوانتر لە دەوڵەتی نوێ نیشان بدەن و ڕەوتی داڕشتنەوەی دامەزراوە حکومییەکان ببەنە پێشەوە. بەم حاڵەشەوە، ئامادەییی ژنان لە ئاستە بەرزەکانی دەسەڵاتدا هێشتا سنووردارە.
هند قەبوات، وەزیری کاروباری کۆمەڵایەتیی سووریا، تاقە ژنی ئەندامی کابینەی دەوڵەتی نوێ دەژمێردرێت و ژنان نزیکەی دەیەکی کورسییەکانی پەرلەمانی نوێی ئەو وڵاتەیان بەدەستەوەیە.
لە هەمان کاتدا، هەندێک وەرچەرخانی کلتوری و کۆمەڵایەتی نیشانە لە نەرمیی زیاتر لە گۆڕەپانی گشتیدا دەدەن. بۆ نموونە، بەرپرسانی سووریا لە مانگی ئەیلوولدا پشتیوانییان لە بەڕێوەچوونی کۆنسێرتی ئەساڵە، گۆرانیبێژی دیاری ژن کرد؛ هەرچەندە ئەم بەرنامەیە کەوتە بەر دژایەتیی هەندێک لە مامۆستایانی ئایینیی پارێزگار.
لە بەرامبەردا، پەرچەکردارە جێندەرییە نەرێنییەکان بەرامبەر ڕێوڕەسمی دەرچوونی هێزەکانی پۆلیسی ژن لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا دەریانخست کە بوونی ژنان لە دامەزراوە ئەمنییەکاندا هێشتا ڕووبەڕووی دژایەتی لە بەشێک لە کۆمەڵگەی سووریادا دەبێتەوە.
بۆ فەرماندەکانی یەکینەکانی پاراستنی ژنان، بابەتەکە تەنیا دۆزینەوەی هەلی کاری نوێ بۆ نزیکەی هەزار و ۵۰۰ شەڕڤانی ئەم یەکینەیە نیست؛ بەڵکوو پاراستنی یەپەژە وەک ڕێکخستنێکی ڕێکخراو لەژێر فەرماندەییی ژناندا بۆ پاراستنی دەستکەوتەکانی ژنان لە سەردەمی بەڕێوەبەریی خۆسەری باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریادا بە پێویستییەکی حاشاهەڵنەگر دەزانن.
ڕەنگدانەوەی ناکۆکییەکان دەربارەی داهاتووی یەپەژە لە مێدیاکانی سووریادا
داهاتووی یەکینەکانی پاراستنی ژنان لە هەفتەکانی ڕابردوودا بووەتە یەکێک لە بابەتە سەرەکییەکانی گفتوگۆ لە مێدیاکانی سووریادا. هەندێک لە مێدیاکان ئەم پرسە بە یەکێک لە کۆتا پەڕگە چارەسەرنەکراوەکان لە ڕەوتی ئاوێتەکردنی هێزەکانی سووریای دیموکرات لە نێو پێکهاتەی دەوڵەتی نوێدا دەزانن.
کەناڵی دەوڵەتیی سووریاش لە بەرنامە جیاوازەکانی خۆیدا ئاوڕی لەم بابەتە داوەتەوە و ڕوانگەی جیاوازی دەربارەی شێوازی یەکلاییکردنەوەی دۆخی ئەم هێزە خستووەتە ڕوو.
یەکێک لە ڕۆژنامەنووسە بەشدارەکانی ئەم بەرنامانە ئاماژەی بەوە کردووە کە کێشە سەرەکییەکە دژایەتیکردنی بوونی ژنان لە دامەزراوە ئەمنییەکاندا نیست، بەڵکوو نیگەرانییە لە پاراستنی هێزێک بە فەرماندەییی سەربەخۆ و گۆڕانی بۆ پێکهاتەیەکی هاوتەریب بەرامبەر دەوڵەتی ناوەندی.
لە بەرامبەردا، هەندێکی تر داوای گەیشتن بە ڕێگەچارەیەکی ناوەندی دەکەن کە هاوشانی بەڕەسمیناسینی ئەزموونی سەربازیی یەکینەکانی پاراستنی ژنان، زەمینەی بوونی ئەندامانی لە نێو پێکهاتە ئەمنییە نوێیەکاندا بڕەخسێنێت.
شیکارێکی سیاسی لە گفتوگۆیەکدا لەگەڵ ماڵپەڕی هەواڵیی «ئۆڵترا سووریا» دیاری کردووە کە هەڵوەشاندنەوەی یەکینەکانی پاراستنی ژنان ڕەنگە لە تێڕوانینی کوردەکانەوە بە مانای سڕینەوەی بەشێک لە کەلەپووری سیاسی و ئەزموونی خۆبەڕێوەبەری لە باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا و لاوازکردنی پێگەی ژنان لەم ئەزموونەدا سەیر بکرێت.
لە هەمان کاتدا، مێدیا کوردییەکان چارەنووسی یەپەژەیان بە داهاتووی بەشداریی سیاسی و کۆمەڵایەتیی ژنان لە سووریادا بەستووەتەوە.
یەکێک لە بەرپرسانیش لە گفتوگۆیەکدا لەگەڵ ئاژانسی هەواڵیی هاوار —کە لە هێزەکانی سووریای دیموکراتەوە نزیکە— جەختی کردووەتەوە کە پێوەری ڕاستەقینەی ئاوێتەبوونی ژنان لە بونیادە حکومییەکاندا تەنیا ئامادەییی فیزیکییان لە دامەزراوە دەوڵەتییەکاندا نیست، بەڵکوو بەهرەمەندبوونیانە لە دەسەڵات و ڕۆڵی کاریگەر لە پرۆسەی بڕیارداندا.
لەسەر ئەم بنەمایە، چارەنووسی یەکینەکانی پاراستنی ژنان تەنیا کورت نابێتەوە لە شێوازی ئاوێتەکردنی هێزێکی سەربازی لە نێو پێکهاتەی سوپا یان پۆلیسی سووریادا، بەڵکوو بووەتە یەکێک لە پرسە گرنگەکان لە دیاریکردنی پێگەی ژنان، ئاستی چڕبوونەوەی دەسەڵات لە دەوڵەتی نوێدا و شێوازی هەڵسوکەوتی دیمەشق بەرامبەر پێکهاتە سیاسی و سەربازییە دروستبووەکانی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا.
سەرچاوە: بی‌بی‌سی
بۆچوونی بەکارهێنەران