همراه شدن اقلیم کردستان با واقعیت‌های جدید
به گزارش کردپرس، اعلام تکمیل روند یکپارچه‌سازی نیروهای پیشمرگه از سوی اقلیم کردستان، در شرایطی انجام شده است که خروج نیروهای ائتلاف به رهبری آمریکا از عراق، تلاش بغداد برای بازتعریف ساختار امنیتی کشور و فشار برای مهار گروه‌های مسلح، محیط امنیتی جدیدی را در عراق ایجاد کرده است. این تحول می‌تواند اقلیم کردستان را ناگزیر کند که ساختار امنیتی خود را از وابستگی حزبی فاصله دهد و با الزامات مرحله جدید عراق هماهنگ کند.
حکومت اقلیم کردستان اعلام کرده است که روند یکپارچه‌سازی نیروهای پیشمرگه تکمیل شده و تمامی یگان‌ها زیر نظر وزارت امور پیشمرگه قرار گرفته‌اند. مهم‌ترین بخش این روند، ادغام یگان‌های ۷۰ و ۸۰ بوده است که پیش‌تر به ترتیب تحت نفوذ اتحادیه میهنی کردستان و حزب دموکرات کردستان قرار داشتند و در مجموع نزدیک به ۱۰۰ هزار نیرو را دربرمی‌گرفتند.
این تحول پس از سال‌ها تلاش برای پایان دادن به ساختار دوگانه نیروهای پیشمرگه اعلام شده است؛ ساختاری که یکی از مهم‌ترین موانع شکل‌گیری یک نیروی امنیتی یکپارچه در اقلیم کردستان محسوب می‌شد. با این حال، اهمیت این اقدام تنها به اصلاح ساختار نظامی اقلیم محدود نمی‌شود، بلکه با تغییرات گسترده‌تری که در محیط امنیتی عراق و منطقه در حال شکل‌گیری است، ارتباط دارد.
خروج نیروهای آمریکایی و ائتلاف بین‌المللی از عراق، کاهش اتکای مستقیم بغداد و اربیل به حمایت نظامی خارجی و تلاش دولت فدرال برای بازتعریف جایگاه گروه‌های مسلح، واقعیت امنیتی جدیدی را در برابر اقلیم کردستان قرار داده است. در چنین شرایطی، برخورداری از یک نیروی پیشمرگه منسجم و تحت فرماندهی واحد می‌تواند برای اربیل بیش از گذشته اهمیت پیدا کند.
بر اساس ساختار جدید، نیروهای پیشمرگه در قالب ۱۱ لشکر سازمان‌دهی شده‌اند که دو نیروی پشتیبانی، یک یگان کماندو و دو فرماندهی منطقه‌ای را نیز شامل می‌شود. هدف از این بازآرایی، ایجاد زنجیره فرماندهی روشن‌تر، کاهش تصمیم‌گیری‌های موازی و حرکت به سوی یک دکترین نظامی مشترک عنوان شده است.
یکپارچه‌سازی همچنین می‌تواند زمینه را برای استانداردسازی آموزش، تجهیزات و ساختار ارتقای نیروها فراهم کند. نیروهای پیشمرگه طی سال‌های گذشته از مجموعه‌ای متنوع از تجهیزات و تسلیحات استفاده کرده‌اند که بخشی از آن از منابع غیرغربی تأمین شده است. حرکت به سوی یک ساختار نظامی واحد می‌تواند وزارت امور پیشمرگه را قادر کند که به تدریج تجهیزات و آموزش نیروها را استاندارد کند و برای دریافت سامانه‌های پیشرفته‌تر، از جمله تجهیزات پدافند هوایی، توپخانه، زرهی و پهپادی، شرایط مناسب‌تری ایجاد کند.
از سوی دیگر، تبدیل پیشمرگه‌ها به یک نیروی امنیتی یکپارچه می‌تواند موقعیت اقلیم کردستان را در برابر بغداد تقویت کند. اقلیم می‌تواند با استناد به ساختار رسمی و واحد نیروهای پیشمرگه، خواستار تأمین حقوق، بودجه، مستمری و تجهیزات این نیروها از بودجه فدرال عراق شود و جایگاه آنها را در ساختار دفاعی کشور تثبیت کند.
این مسئله با واقعیت جدید عراق اهمیت بیشتری پیدا کرده است. بغداد در حال تلاش برای افزایش کنترل دولت بر ساختار امنیتی کشور و تعیین تکلیف گروه‌های مسلح خارج از چارچوب رسمی است. در چنین فضایی، اقلیم کردستان نیز نمی‌تواند برای همیشه ساختاری امنیتی داشته باشد که بخشی از آن در امتداد ساختارهای حزبی عمل کند. یکپارچه‌سازی پیشمرگه‌ها می‌تواند پاسخ اربیل به همین تغییر محیط سیاسی و امنیتی باشد.
با این حال، اعلام رسمی یکپارچه‌سازی به معنای پایان کامل نفوذ احزاب بر نیروهای پیشمرگه نیست. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که فاصله میان ایجاد ساختار اداری مشترک و شکل‌گیری فرماندهی عملیاتی واحد همچنان می‌تواند قابل توجه باشد. بنابراین، آزمون اصلی این روند زمانی آشکار خواهد شد که نیروهای پیشمرگه در شرایط بحرانی، بدون اتکا به زنجیره‌های فرماندهی حزبی، تحت یک فرماندهی واحد عمل کنند.
برای اقلیم کردستان، مسئله در واقع فراتر از اصلاحات نظامی است. اقلیم در حال ورود به دوره‌ای است که در آن باید میان حفظ توانایی‌های امنیتی خود و سازگاری با ساختار فدرال عراق توازن برقرار کند. کاهش حضور نظامی آمریکا، افزایش نقش بازیگران منطقه‌ای و تلاش بغداد برای اعمال کنترل بیشتر بر امنیت کشور، فضای متفاوتی نسبت به دهه گذشته ایجاد کرده است.
در این شرایط، پیشمرگه یکپارچه می‌تواند برای اربیل ابزاری برای حفظ امنیت و همزمان تقویت جایگاه سیاسی خود در چارچوب عراق فدرال باشد. از همین منظر، یکپارچه‌سازی نیروها را می‌توان بخشی از تلاش اقلیم برای همراه شدن با واقعیت‌های جدید عراق دانست؛ واقعیت‌هایی که در آنها اتکا به حمایت خارجی کاهش یافته و مشروعیت، بودجه و توان نظامی باید بیش از گذشته در چارچوب ساختارهای رسمی عراق تعریف شود.
برای بغداد نیز این تحول می‌تواند یک فرصت باشد. یک نیروی پیشمرگه منسجم که در چارچوب قانون اساسی و ساختار دفاعی عراق فعالیت کند، می‌تواند به جای آنکه به عنوان نیرویی رقیب دیده شود، بخشی از ظرفیت امنیتی فدرال کشور باشد. به‌ویژه در شرایطی که تهدید گروه‌های افراطی همچنان به طور کامل از میان نرفته و عراق با پیامدهای رقابت و درگیری قدرت‌های منطقه‌ای مواجه است، همکاری میان بغداد و اربیل در حوزه امنیت می‌تواند اهمیت بیشتری پیدا کند.
پیشمرگه‌ها در سال ۲۰۱۴ و در جریان حمله داعش، یکی از مهم‌ترین نیروهایی بودند که در برابر پیشروی این گروه ایستادگی کردند. اما مرحله جدید عراق مستلزم آن است که این سابقه نظامی با یک ساختار سازمانی پایدار، فرماندهی واحد و رابطه روشن با دولت فدرال همراه شود.
از این منظر، یکپارچه‌سازی پیشمرگه‌ها نه پایان یک روند، بلکه آغاز آزمونی دشوار برای اقلیم کردستان است: آیا اربیل می‌تواند ساختار امنیتی خود را از منطق رقابت حزبی عبور دهد و آن را به نیرویی واحد، حرفه‌ای و پاسخگو در چارچوب عراق فدرال تبدیل کند؟ پاسخ به این پرسش، تا حد زیادی جایگاه اقلیم کردستان را در نظم امنیتی جدید عراق مشخص خواهد کرد.
منبع: نشریه اورگانایزر
دیدگاه کاربران