دوئل ایران و اسرائیل در خاک سوریه / دکتر صلاح الدین خدیو

به گزارش کردپرس متن این یادداشت به شرح زیر است:

تنها یک روز پس از خروج آمریکا از برجام گزارشهایی از درگیری میان نیروهای ایرانی مستقر در سوریه با ارتش اسرائیل منتشر شده است.

ایران از مدتها قبل تحت فشار بود به حملات فزاینده اسرائیل به اهداف و پایگاههایش در سوریه پاسخ دهد، اما چشم براه اعلام موضع ترامپ درباره برجام ماند تا احیانا با تلافی حملات اسرائیل بهانه ای بدست رییس جمهور آمریکا برای اتخاذ موضعی شدید و بازگرداندان تحریمها ندهد.

با خروج زودتر از موعد ترامپ و اعلام بازگشت تحریمها شمارش معکوس برای تلافی جویی ایران هم آغاز شد.

تل آویو هم که این را می دانست از چند روز قبل سطح تهدیهایش را بالا برده بود.

چرا کار ایران و اسرائیل از جنگ نیابتی به رویارویی مستقیم کشید؟

این تحول پس از تغییر سیاست اسرائیل در سوریه و دگرگونی در چشم انداز استراتژیک آن پس از تحولات دو سال اخیر در بحران سوریه رخ داد.

اسرائیل می گوید حضور پایدار و دائمی ایران در سوریه خط قرمز آن کشور است. این سیاست جای خط قرمز پیشین را گرفته که می گفت انتقال سلاح از خاک سوریه به حزب الله لبنان را نمی پذیرد. در گذشته تل آویو به این بهانه محموله ها و یا مراکز انتقال سلاح به حزب الله را هدف قرار می داد. اما با این تغییر سیاست، هم دامنه حملات بیشتر شده و هم پایگاههای ایرانی مستقیم هدف قرار می گیرند.

چرا اسرائیل سیاستش را تغییر داد؟

در سالهای اول جنگ داخلی سوریه اسرائیل نقش یک نظاره گر فعال را داشت و حتی در آغاز مایل به سقوط نظام و جایگزینی آن با یک دولت غیرقابل پیش بینی افراط گرا نبود، اما هرچه می گذشت توازن قوا به نفع دشمنان دیرینه اش یعنی ایران و حزب الله بیشتر تغییر می کرد. به گونه ای که اسرائیل نگران ایجاد ساختاری مانند حزب الله در جولان و مرزهای خود با سوریه است.

روی کار آمدن ترامپ و قدرت گرفتن بن سلمان در عربستان نیز در تشجیع اسرائیل و تغییر استراتژی آن موثر بود. در واقع اسرائیل که در کانون این ائتلاف غربی، عبری، عربی علیه نفوذ منطقه ای ایران قرار دارد، بدون پشتیبانی آن ریسک یک نبرد مستقیم و گسترده با ایران را نمی پذیرد.

چه خواهد شد؟

مطلوب ائتلاف سه گانه پیشگفته خروج ایران از سوریه به عنوان مقدمه ای برای عقب نشینی از منطقه است. کشاندن پای تهران به یک جنگ بزرگ منطقه ای می تواند بخشی از نقشه های دیگر آنان باشد که امیدوارند در کنار فشارهای اقتصادی ناشی از تضعیف برجام بتواند به بازآفرینی نقشه توزیع قدرت و نفوذ در خاورمیانه بینجامد.

اما ایران را بعنوان یکی از برندگان جنگ سوریه به آسانی می توان از گردونه حذف کرد؟ پاسخ منفی است. این امر مستلزم یک جنگ بزرگ است که اسرائیل به لحاظ سیاسی به هیچوجه قادر نیست بار آن را به تنهایی بدوش بکشد. ترامپ هم تمایلی به درگیری مستقیم آمریکا ندارد. می ماند عربستان که به تنهایی آرزوی حمله نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران را در سر می پروراند. موضع استراتژیک ایران اما پرهیز از ورود به چنین جنگی است و ترجیحش این است تا جایی که امکان دارد، جنگهای سوریه و یمن نیابتی باقی بمانند.

در این میان موضع روسیه هم مهم است که نه می تواند مانع حملات اسرائیلیها می شود و نه قادر است به آسانی ایران را از صحنه سوریه حذف کند. از این رو طبیعی است که برای کاستن از سطح تنش و جلوگیری از تبدیل آن به یک جنگ تمام عیار تلاش کند.

با این اوصاف می توان پیش بینی کرد که در نهایت با میانجیگری روسها و بر اساس توازن فعلی یک راه حل میانه بدست آید. ایران و شبه نظامیان متحد آن تا شعاع مشخصی از مرزهای اسرائیل دور شوند و اسرائیل هم عملا حضور طولانی نیروهای ایرانی را در سوریه به شرط عدم تهدید اسرائیل بپذیرد.

در واقع این بازگشتی به وضعیت پس از آتش بس پس از جنگ اکتبر 1973 در روابط اسرائیل و سوریه خواهد بود که به مدت چهل سال کجدار و مریز ادامه داشت. به بیان دیگر هدف اسرائیل کسب این اطمینان است که بشار اسد که به کمک ایران و روسیه از سقوط حتمی گریخته تبدیل به یک نصرالله دیگر نشود و به سنت مالوف خاندانش در زمینه پرهیز از رویارویی مستقیم و تحریک مستقیم اسرائیل پایبند بماند.

این گزینه که احتمالا و دستکم در کوتاه مدت مورد پسند ایران واقع می شود، به هیچوجه خوشایند عربستان نیست که دست خود را از سوریه کاملا کوتاه شده می بیند. امری که به تضعیف بیشتر موقعیت آن در لبنان هم خواهد انجامید.