گردشگری عشایری مقصدی روشن برای «کرمانشاه ۲۰۲۰»

به گزارش کرپرس، ادامه این یادداشت به شرح زیر است:

جلوه‌های طبیعی و انسانی موجود در محیط زندگی عشایر، این گروه را به‌عنوان یکی از جاذبه‌های خاص و چشمگیر گردشگری مطرح کرده است. کوچ عشایر همواره یکی از زیباترین جاذبه‌های گردشگری ایران به شمار می‌رود. عشایر و نوع زندگی آن‌ها، زبان، موسیقی، غذاهای محلی، پوشاک، ترانه، صنایع دستی، رقص و لباس‌های محلی به همراه آیین‌هایی مانند جشن‌های محلی و عروسی مواردی بوده که همیشه مشتاقان بسیاری را به سوی خود دعوت کرده است.
کوچ سنتی گله‌های عشایری از ییلاق به قشلاق و بالعکس، مناظر طبیعی زیبای مسیر کوچ از جمله آبشارها، تنگه‌ها، جنگل‌ها و مراتع سرسبز و رودخانه‌ها از دیگر جاذبه‌های گردشگری مناطق عشایری است.
عشایر در گذر قرن‌ها زندگی دسته‌جمعی خود، در حفظ ساختار فرهنگی و اجتماعی قبیله‌ای خویش به شیوه‌ای زیبا و باورنکردنی تلاش کرده‌اند و می‌توان گفت که بسیارهم در این زمینه موفق بوده‌اند. مناطق عشایری ایران همچون میراثی هستند که اصالت بشر را در جنبه‌های فرهنگی و انسانی آن می‌توان دید.
عشایر جزیی افتخارآمیز از تمدن ایران زمین هستند و تجربیات چند هزار ساله زندگی‌شان در سفر بی‌شک برای طرفداران سفر شگفت‌انگیز خواهد بود. گردشگران بسیاری در سراسر جهان هستند تمایل دارند از نزدیک سبک زندگی این مردمان زحمتکش را مشاهده کرده و چند روزی را در کنار آنان نظاره‌گر فعالیت‌هایی چون دوشیدن شیر، تهیه ماست، کره‌گیری، روغن‌گیری، پشم‌چینی، قالی‌بافی و بسیاری کارهای دیگر باشند.
هر چند در سال‌های اخیر مظاهر فناوری، مقداری زندگی بکر عشایر را تحت تأثیر قرار داده است، همچنان کوچ‌نشینان بسیاری سنت‌ها و ارزش‌های اصیل ایرانی خود را حفظ کرده‌اند که دیدن همین سنت‌ها، جذابیت‌های بسیاری برای گردشگران داخلی و خارجی دارد.
مهمان‌نوازی و گرامیداشت سنت‌ها از سوی عشایر برای بسیاری از گردشگران به‌ویژه گردشگران خارجی جذابیت بسیاری دارد. از سویی زندگی عشایر کشور مملو از تلاش، سخت‌کوشی و مبارزه با ناملایمات طبیعت است که این امر در کنار زیبایی‌های زندگی کوچ‌نشینی نیز برای گردشگران، بسیار دیدنی و جذاب است.
زیست‌بوم‌های عشایر اعم از جلگه‌ای و کوهستانی به دلیل ویژگی‌های خاص فرهنگی اجتماعی و آداب‌ورسوم و نیز چشم‌اندازهای زیبای طبیعی دارای پتانسیل بسیار خوبی جهت جذب توریسم است.
عشایر ایران در مناطق مختلفی در کشور پراکنده هستند و همین پراکندگی جغرافیایی و اقلیمی باعث شده است فرهنگ، گویش، آداب‌ورسوم، پوشش و حتی نوع کوچ (عمودی و افقی) در هر گروه کوچ‌نشینی متفاوت باشد و از این حیث جامعه عشایری ایران نیز سیمایی متنوع و گوناگون دارد که این امر موجبات پویایی و تنوع چشمگیری در گردشگری عشایری شده است.
آنچه در این شاخه از گردشگری اهمیت بسیاری دارد، تنوع و گوناگونی فرهنگ میان عشایر است که زمینه بسیار مناسبی را برای استقبال گردشگران فراهم می‌کند.
زنان عشایری، زنان قدرتمندی هستند که بخش عمده‌ای از مسئولیت‌های زندگی کوچ‌نشینی بر دوش آن‌ها است. مسئولیت‌هایی که هر کدام در ذهن گردشگران چون یک جاذبه از سبک خاصی از زندگی تجلی پیدا می‌کند. تربیت کودکان، قالی‌بافی، جاجیم‌بافی، شیردوشی، ماست زنی، کره‌گیری و بسیاری فعالیت‌های دیگر در ایل را زنان انجام می‌دهند.
با توجه به سبک زندگی امروز و پیشرفت صنعت و تکنولوژی زندگی در دامان طبیعت می‌تواند برای بسیاری از مردم جالب و دیدنی باشد.
از آنجا که زندگی عشایری در بسیاری از کشورها از بین رفته، خود این موضوع کنجکاوی بسیاری از گردشگران را جلب می‌کند تا با این نوع زندگی آشنا شوند. موضوع دیگر این‌که عشایر ایران به همراه افغانستان، تاجیکستان، چین، شمال غربی آفریقا و کوه‌های کلیمانجارو تنها عشایری هستند که کوچ عمودی (از کوه به دشت و برعکس) دارند و همین دست‌وپنجه نرم کردن با طبیعت متفاوت، شیوه خاصی از سبک زندگی را برایشان پدید آورده که منحصربه‌فرد و در نوع خود مترقی و شگفت‌انگیز است.
شیوه زندگی عشایر در مقایسه با جوامع شهری و روستایی کمتر در معرض دگرگونی‌های حاصل از تغییر و تحولات اجتماعی-اقتصادی و فرهنگی قرار گرفته است از این جهت عشایر جزو میراث‌داران و حاملان بخشی از فرهنگ، ارزش‌ها و سنت‌های اصیل ایران زمین هستند.
مسکن عشایر و نوع زندگی آن‌ها، زبان و موسیقی، غذاهای محلی، صنایع دستی، رقص و لباس‌های محلی به همراه آیین‌های به‌جای آوردن جشن‌های عروسی و محلی از مهم‌ترین جاذبه‌های ایلات و عشایر است.
بارزترین مشخصه ایلات و عشایر شیوه زیست آنان است که بر خلاف یکجانشینان روستایی و شهری، در کوچ و نقل‌وانتقال دائمی سیاه‌چادرها و رمه‌های خود هستند. عشایر کوچ رو که یکی از جاذبه‌های مهم گردشگری فرهنگی به شمار می‌آیند در همه نقاط ایران، در حوزه‌های غرب و جنوب غرب، شرق و جنوب شرق، شمال غرب، شمال شرق و مرکزی ایران ایلات و عشایر پراکنده شده‌اند.
قابلیت‌های گردشگری عشایری
۱. آداب‌ورسوم:
عشایر دارای آئین‌ها، جشن‌ها، بازی‌های محلی (رقص چوب)، سرودها، نغمه و آهنگ و موسیقی‌های ویژه (عاشیق‌ها)، ادبیات فولکلوریک، مراسم ویژه عشایری مانند اسب‌سواری و غیره هستند که همراه با اخلاق، ارزش‌ها و باورهای ایرانی غنی نشأت گرفته از طبیعت، جاذبه‌های فرهنگی ایلات را در خود جای داده است. در این زمینه به‌عنوان مثال می‌توان به آداب ‌و رسوم ترکمن‌های ایران به‌خصوص در قالب اعیاد و مراسم مختلف چون ازدواج، مراسم طلب باران و همراه با آن بازی‌های خاص هر ایل اشاره کرد.
۲. مسکن:
یکی از زیباترین جاذبه‌ها در زندگی عشایری نوع سرپناه عشایر نقاط مختلف ایران است. محل استقرار عشایر به دلیل نوع خاصی زندگی، شکل مساکن و چشم‌اندازهای زیبا می‌توانند مکانی برای جایگاه موقتی و برای فرار از فشارهای مختلف زندگی پیشرفته شهری باشد.
تصور همراه شدن با انسان‌هایی که ساده و سبک بار سفر می‌کنند و هر روز با طی مسیری چند فرسخی سیاه‌چادر خود را در این دشت و صحرا برپا می‌کنند، برای بسیاری از گردشگران هیجان‌انگیز است و آنان را علاقه‌مند تجربه کردن این سبک زندگی می‌کند؛ اقامتگاهی که با هتل‌های امروزی تفاوت‌های بسیاری دارد. آنچه جذابیت زندگی در چادر را برای گردشگران صدچندان کرده و در واقع بدان روح می‌دمد، ویژگی‌های فرهنگی عشایر در مواردی چون بر پایی جشن‌ها است و حتی زندگی بسیار ساده و ابتدایی است.
شکل مساکن عشایری تحت تأثیر ترکیب جغرافیایی هر ناحیه، گذشته از شرایط فیزیکی و طبیعی ازعواملی مانند قدمت، حوادث تاریخی، مذهبی و قومی نیز متأثر می‌شود که در جـذب گـردشگران بسیار مؤثر است.
۳. پوشاک:
مردم کوچ‌نشین از نظر پوشاک فرهنگ بسیار جالبی دارند به‌طوری که لباس آن‌ها به‌ویژه لباس زنان آنان، شهرت جهانی دارد. در این زمینه چند عامل دخالت دارد:
۱. مسئله قومی و فـرهنگی که بـا شکوفایی اسـتعدادها و سلیقه‌ها همراه است.
۲. وجود مواد اولیه بافت پارچه و پوشاک نظیر مو، پشم گوسفند، کرک، پنبه و ابریشم که در سـطح مناطق عشایری تولید می‌شود.
۳. نیاز به انواع پوشاک در ارتباط بـا مـحیط و ویژگی‌های قومی: مثلاً برای فرار از سرما به انواع کلاه پشمی و پوشش‌های نمدی نیاز دارند یا زن‌ها برای حـفظ ‌ وجاهت خود، از لباس‌های بلند و روسری‌های رنگین و جالب استفاده می‌کنند، اما شکل، دوخـت، انـدازه و انـتخاب رنگ‌ها در طوایف کوچ‌نشین نوعی وحدت فرهنگی به آنان بخشیده که علاوه بر مرغوبیت و جاذبیت، شـهرت ویژه‌ای نیز برای این جـوامع کوچ‌نشین فراهم کرده است.
۴. صنایع دستی:
صنایع دستی برخاسته از نیازهای اولیه مردم کوچ‌نشین در تطبیق با محیط جغرافیایی و فناوری سنتی حاکم بر مناطق عشایری است. جاذبه‌های هنری عشایر در صنایع دستی و بافندگی متبلور می‌شود که تأثیر گرفته از سنن، آداب ‌و رسوم و محیط طبیعی و تجلی زیبایی، طراوت و شادی زندگی عشایری است که زمینه‌های اصلی آن مناظر و دشت‌های سرسبز است که عشایر در آن‌ها زندگی یا در مسیرهای آن کوچ می‌کنند. قالی‌بافی، گلیم‌بافی، جاجیم و گبه که حاصل فکر و اندیشه و خلاقیت زنان عشایر است، علاوه بر داخل، در خارج از کشور جایگاه ویژه‌ای دارد.
۵. موسیقی:
اصیل‌ترین آوای موسیقی را می‌توان در میان کوچ‌نشینان یافت، زیرا میراث انسان‌های گمنامی است که قرن‌ها سینه‌به‌سینه و نسل به نسل حفظ شده است و عشق، عاطفه، مردی، شجاعت و رشادت در هر لحظه آن تبلور یافته است.
۶. ادبیات عامیانه:
ادبیات برخاسته از جـوامع کوچ‌نشین خارج از جلوه‌های فرهنگی نخبه‌گرا، بازگوکننده تمامی واقعیتی است که مردم این جوامع با آن سر می‌کنند. آنها افسانه‌ها و اسطوره‌های خاص خود را دارند، به زیبایی شاهنامه می‌خوانند، بر داستان‌های عامیانه اشراف دارند و برای شب‌های بلند همیشه داستان‌هایی برای سرگرمی و گذران وقت دارند که از مینای زندگی واقعی سرچشمه گرفته است.
۷. شیوه زندگی:
ویژگی‌های بسیار دیگری گردشگری عشایری را متمایز می‌کند. تنوع غذا، شیوه غذا خوردن، پخت نان، اعتقادات و باورها، نوع ارتباط افراد ایل با یکدیگر و کارهای روزمره عشایر همچون شیردوشی، ماست زنی، کره‌گیری، موسیقی، ترانه و صنایع دستی از جمله مواردی است که شیوه زیست عشایر را بازگو می‌کند.
گردشگری عشایری یکی از گونه های عشایری است که تلفیقی از طبیعت گری و گردشگری فرهنگی را در خود جای داده است.
گردشگری عشایری به معنای بازدید از زندگی عشایر و محیط زیست آنهاست که به علت پتانسیل بالا برای اشتغال زایی به واسطه جذب توریست امروزه اهمیت بسیار زیادی پیدا کرده است.
استان کرمانشاه از جمله استانهایی است که هنوز سنت عشایری را در بطن خود حفظ کرده است و این خود می تواند، موقعیتی برای ارتقای ظرفیت های گردشگری در استان باشد.
دانش همزیستی و سازگاری با طبیعت، قلمرو گسترده با چشم اندازهای متنوع و جذاب طبیعی، تلاش و سخت کوشی مردم عشایر برای تولید و … از قابلیت‌های جامعه عشایری است که باید بعنوان یک فرصت برای توسعه گردشگری کرمانشاه به عنوان میراث معنوی استان در فهرست ملی کشور به ثبت برسد.
۱۴ ایل و طایفه در استان کرمانشاه وجود دارد و هنوز هم در جای جای استان شاهد زندگی عشایر غیور و مرزبانی هستیم که امنیت امروز کشورمان را مدیون همین عزیزانی هستیم که با غیرت هر چه تمام تر در دوران هشت سال دفاع مقدس دلاورانه وغیرتمندانه از مرزهای کشورمان دفاع کردند.
عشایری از ایل بزرگ کلهر، سنجابی، زوله و … همچنان به زندگی عشایری ادامه داده اند و مناظر زیبایی از حضور خود را در نقاط مختلف استان در فصول مختلف سال به جا می گذارند که همواره مورد توجه گردشگران است که شوق یک شب زندگی در سیاه چادر های خود را در گردشگران بیدار می کنند و این لذت را به آنان هدیه می دارند.
در استای طرح «کرمانشاه ۲۰۲۰» با توجه به پتانسیل و ظرفیت ویژه گردشگری عشایری در استان کرمانشاه، مسیرهای کوچ، محل اتراق و سایر مسایل مربوط به اسکان و زندگی عشایر را به صورت برنامه ای مدون کرده تا کرمانشاه را به عنوان پایلوت گردشگری عشایری در کشور معرفی نمود.
همچنین با برگزاری نمایشگاه های ویژه عشایری و با برپایی سیاه چادرهای عشایری و دستاوردهای آنان در این نمایشگاه ها و نیز برگزاری تورهای ویژه گردشگری عشایری، می توان به این ظرفیت برای جذب هر چه بیشتر توریسم و گردشگران داخلی و خارجی به استان پرداخت.