آیا زمینه برای استقلال کردستان عراق فراهم بود؟/دنیس ناتالی

به گزارش کردپرس، رفراندوم اقلیم کردستان وضعیت بد کردها را به بدتر تبدیل کرده است. رفراندوم به جای این که خودمختاری و اهرم سیاسی کردها را تقویت کند حسن نیت جامعه بین المللی نسبت به آنها را از بین برد، خصومت بغداد و همسایگان را به همراه داشت و بحران اقتصادی و شکاف های اجتماعی را عمیق تر کرد. همچنین از دست دادن کنترل قلمرو و منابع را سرعت بخشید. نیروهای امنیتی عراق بعد از خروج نیروهای پیشمرگ که با مذاکره صورت گرفت، کنترل دوباره بر کرکوک، منابع نفتی آن و دیگر مناطق مورد مناقشه و گذرگاه های مرزی را در دست گرفته اند.

اقلیم کردستان اکنون خود را از نظر اقتصادی و سیاسی به حاشیه رانده شده می بیند. اگر چه اقلیم کردستان برای جلوگیری از پیشروی نیروهای عراقی در مناطق تحت کنترل کردها و در برابر شکست سیاسی پیشنهاد تعلیق نتیجه رفراندوم را داده است. اگرچه دو طرف درگیر مذاکره هستند اما عراق بر ابطال کامل نتیجه رفراندوم تاکید می کند. پیامد رفراندوم همچنین بازبینی در سیات های داخلی اقلیم کردستان را به دنبال داشت و بارزانی گفت از اول نوامبر از پست ریاست اقلیم کردستان کناره گیری می کند.

اما رفراندوم یک کاتالیزور و نه علت بحران اخیر اقلیم کردستان بود. رهبران اقلیم کردستان به روایتی درباره این منطقه اقلیم کردستان بها داده اند که می گوید اقلیم کردستان یک منطقه طرفدار دموکراسی و سکولار، دارای اقتصادی در حال پیشرفت و نیروی نظامی منسجم و متحد است. اما در واقعیت این سزمین محصور در خشکی، از مدت ها پیش از نظر اقتصادی بی ثبات بوده، نهادهای ضعیف داشته و از نظر سیاسی دچار تفرقه بوده است.

نخستین اشتباه رهبران اقلیم کردستان تمرکز آنها بر جلب حمایت بین المللی از آمال خود برای ایجاد کشورمستقل به جای کسب حمایت در داخل عراق بود. به جای این که با کردهای خارج از مناطق کردستانی مثل دیگر کردها رفتار کند تبعیض قائل شد. در جریان سفرم به شمال عراق چند روز قبل از برگزاری رفراندوم، یک بازرگان عرب به من گفت: ما حتی در تجارت برابر نیستیم. او از مالیات بیشتری که برای عبور کالا از اقلیم کردستان باید بپردازد گله می کرد. آشوری ها با خشم به اقدام حزب حاکم دموکرات کردستان در غصب زمینها و و انتساب مقامات حزب دموکرات به جای آنها به منظور پاک کردن دشت نینوا از وجود آشوریان واکنش نشان دادند. بسیاری از ایزدیها هنوز از این که نیروهای حزب دموکرات آنها را در برابر حمله داعش تنها گذاشتند، دلخور هستند.

به همین علت، عراقی های غیر کرد به شدت با تشکیل کشور مستقل کردی بویژه در شهر کرکوک نفت خیز مخالف بودند. یکی از رهبران برجسته قبایل عرب چند روز قبل از برگزاری رفراندوم به من گفت که از هر 100 عرب در کرکوک فقط 5 نفر تسلط اقلیم کردستان را بر این شهر می پذیرند. یکی دیگر از این رهبران قبایل گفت: هیچ وقت نتیجه رفراندوم را نخواهد پذیرفت ما کرکوک را پس خواهیم گرفت.

حتی اگر رفراندوم مخالفت های داخالی و خارجی را بر نمی انگیخت نداشتن منابع کافی و عدم وجود نیروی منسجم نظامی توانایی اقلیم کردستان را در کنترل مناطقی را که در جنگ با داعش به دستآورده بود زیر سوال می برد.( اقلیم کردستان در جریان مبارزه با داعش 40 درصد به قلمرو خود افزود) رشد سریع اقتصادی اقلیم کردستان در طول سال های 2008 تا 2012 به دلیل ثروت نفت عراق بود و نه اقتصاد متکی به خود اقلیم کردستان. تصمیم اقلیم کردستان در سال 2014 برای دور زدن بغداد و اقدام به فروش مستقل نفت به همراه کاهش قیمت آن و افزایش هزینه های نظامی به دلیل مقابله با داعش، اقتصاداقلیم کردستان را آسیب پذیر کرد. اگرچه اقلیم کردستان هزینه ها را کاهش داد و مالیات ها را بالا برد اما نتوانست به طور موثر مشکلات سیاسی و اقتصادی خود را حل کند.

علاوه بر آن، پیروزی های نیروهای نظامی کرد با تکیه بر حمایت های خارجی و از جمله قدرت هوایی ائتلاف ضدداعش بود و نه قدرت نهادینه اقلیم کردستان. مدتهاست که دو حزب اصلی اقلیم کردستان کنترل نیروهای امینیتی کرد از جمله پیشمرگها را در سه استان اقلیم کردستان در دست دارند.

این تفرقه ها بعد از رفراندوم خود را نشان داد و همان طور که دیدیم برخی رهبران اتحادیه میهنی کردستان بدون این که حزب دموکرات و حتی برخی رهبران اتحادیه میهنی را در جریان بگذارند با بغداد توافق کردند و نیروهای پیشمرگ خود را از کرکوک بیرون کشیدند. به همین دلیل است که آنها همدیگر را به خیانت و فروختن کرکوک متهم می کنند. از دست رفتن کرکوک و داراییها و منابع نفتی آن به همراه تعداد دیگری چاه نفتی کوچک در استان نینوا نشانه عمیق تر شدن گرفتاری اقتصادی اقلیم کردستان را می دهد. این اتفاقات باعث کاهش تولید و صدور نفت اقلیم کردستان از روزانه 600000 بشکه در روز به 280000 بشکه شده و موجب شده اقلیم کردستان 55 درصد منابع مالی خود را از دست بدهد. این اتفاقات در زمانی است که چشم انداز مثبت درباره بخش انرژی اقلیم کردستان افول کرده است زیرا قیمت نفت پایین آمده و شرکت های نفتی بین المللی از سال 2014 تاکنون، 19 بلوک نفتی را در داخل اقلیم کردستان ترک کرده اند.

پیامدهای مالی بد هر گونه امید کردها را برای ایجاد یک اقتصادمستقل از بغداد از بین برده است. این وضعیت نا به سامان پرداخت حقوق کارمندان را که در دو سال گذشته هم به طور کامل حقوق خود را دریافت نکرده اند مشکل ترمی سازد. بر اساس برخی گزارش های بین المللی اقلیم کردستان عراق هم اکنون 20 میلیارد دلار بدهی دارد. ممکن است معاملات انرژی که اقلیم کردستان با ترکیه و شرکت روس نفت امضا کرده ادامه پیدا کند اما احتمالا این سرمایه گذاری های خارجی بویژه بعد از برگزاری رفراندوم به قیمت کنترل اقلیم کردستان بر صنعت انرژی خود مکانیزم قیمت تمام شود. اگر بستن فرودگاه ها بر پروازهای بین المللی اقلیم کردستان، لغو تعدادی از پروازهای منطقه ای و مسدود شدن مرزها از سوی ایران و ترکیه ادامه پیدا کند بحران اقتصادی به یک باتلاق تبدیل می شود.

رهبران کرد همچنین برای ایجاد اصلاحات سیاسی تحت فشار هستند. دو حزب حاکم دموکرات و اتحادیه میهنی علیرغم تنشها و کشمکشهای جنگ داخلی، از زمان تاسیس اقلیم کردستان در سال 1992 توافقنامه ای برای در دست گرفتن امور اقتصادی و سیاسی داشته و از آن زمان این امور را تحت کنترل دارند. همین چند وقت پیش، مقامات ارشد این دو حزب برای ادامه کنترل سیاسی بر اقلیم کردستان خواستار تمدید دوره پارلمان به مدت 8 ماه شدند.

مخالفت های محلی با این احزاب و دولت اقلیم کردستان در زمان فراندوم مشهود بود؛ در حالی که مناطق تحت نفوذ حزب دموکرات در دهوک و اربیل بین 80 تا 95 درصد به رفراندوم آری گفتند در بخش های از سلیمانیه رای مثبت به حدود 50 درصد رسید.این اختلافات از زمان رفراندوم و پیامدهای آن عمیق تر شده است. اگرچه برخی کردها کشورهای خارجی را به خاطر شکست طرح استقلال مواخذه می کنند اما اکثرا احساس می کنند رهبران خودشان در حزب اتحادیه میهنی و دموکرات آنها را فریب داده اند.

کشمکش قدرت میان احزاب و درون آنها افزایش یافته و فراتر از رقابت های سنتی میان دو حزب اتحادیه میهنی و دموکرات نیز کشیده شده است. خشونت اخیر در پارلمان اقلیم کردستان به دنبال قرائت بیانیه کناره گیری بارزانی و تنشها میان گروه های محتلف نمایانگرناپایداری سیاسی در اقلیم کردستان است.تقابل نظامی طولانی دور از انتظار است اما جنگ رسانه ای و بروز خشونت ممکن است ادامه پیدا کند.

احزاب اپوزیسیون، مستقل ها و جبهه جدیدی به رهبری برهم صالح نخست وزیر سابق اقلیم کردستان برای کمک به حل بحران های سیاسی و اقتصادی اقلیم کردستان خواستار تشکیل دولت نجات ملی شده اند. اما حتی اگر مسعود بارزانی دفترش را ترک کند دلیلی وجود ندارد که انتظار داشته باشیم خانواده بارزانی و طالبانی دو خانواده که دو حزب دموکرات و اتحادیه میهنی را اداره می کنند حداقل در کوتاه مدت کنار بروند. حزب دموکرات ریشه های نهادینه شده از دهه 1940 در عراق دارد و خانواده بارزانی دارای شبکه حامی عمیق است. مسعود بارزانی همچنان بر شورای رهبری سیاسی تاثیر خواهد گذاشت و مسرور بارزانی پسرش همچنان مسئولیت ساختار امنیتی حزبش را خواهد داشت و نیچروان بارزانی برادرزاده اش نخست وزیر باقی خواهد ماند.

به نظر می رسد که رهبران اقلیم کردستان از پیامدهای رفراندوم درس نگرفته اند. بارزانی و دیگر رهبران کرد به جای اعتراف به محاسبات استراتژیک غلطشان مسئولیت شکست رفراندوم و پیامدهای آن را بر عهده نگرفته اند. می توان انتظار داشت این گروه با کارت مظلوم نمایی بازی کرده و خائنان را به جای ناکارآمدی نهادهای خود مورد مواخذه قرار داده و نیز به جای توجه به مشکلات داخلی و اصلاح نهادها تهدیدهای خارجی را جار بزنند.

با وجود این ، ویژگی های اصلی اقلیم کردستان همچنان بدون تغییر باقی خواهد ماند. اقلیم کردستان همچنان محصور در خشکی، از نظر اقتصادی وابسته به عراق، ترکیه و ایران خواهد بود و از نظر سیاسی دچار تفرقه خواهد بود. این ضعف ها همزمان با قدرتمند تر شدن اهرم های دولت مرکزی عراق و افزایش اعتبار دولت فدرال در سراسر کشور و این منطقه و نیز افزایش احساس ناسیونالیسم عراقی شدیدتر خواهد شد.

تحت این شرایط، اقلیم کردستان برای حفظ بقا مانند گذشته، چاره ای جز مذاکره با بغداد و کشورهای منطقه ندارد. تفاوت این است که اقلیم کردستان این بار از موضع ضعف و نه قدرت باید با بغداد معامله کند.

منبع: فارن پالسی

ترجمه: خبرگزاری کردپرس- سرویس جهان

کد خبرنگار: 40101