پارلمان اقلیم کردستان؛ نهادی که انتخابات دارد اما قدرت ندارد
به گزارش کردپرس، گزارش پژوهشی جدیدی با عنوان «انتخابات بدون قدرت پارلمانی؛ تجربه دموکراتیک اقلیم کردستان» به قلم گوران آزاد، نماینده پیشین پارلمان اقلیم کردستان، با بررسی بیش از سه دهه فعالیت این نهاد، نشان میدهد که رقابت و توافقهای سیاسی حزب دموکرات کردستان و اتحادیه میهنی، انحصار قدرت و تضعیف نهادهای مستقل، مانع اصلی شکلگیری یک نظام پارلمانی کارآمد در اقلیم کردستان بوده است.
این پژوهش که در نوامبر ۲۰۲۶ از سوی پروژه «آمارگی» منتشر شده، تاریخ پارلمان اقلیم کردستان را از نخستین انتخابات در ۱۹ مه ۱۹۹۲ تا دوره ششم بررسی کرده و استدلال میکند که اگرچه تشکیل پارلمان یکی از مهمترین دستاوردهای سیاسی کردهای عراق پس از قیام سال ۱۹۹۱ بود، اما این نهاد بهتدریج استقلال و جایگاه واقعی خود را در ساختار قدرت از دست داد.
به نوشته گوران آزاد، یکی از ریشههای اصلی این بحران، نگاه حزب دموکرات و اتحادیه میهنی به انتخابات و پارلمان بهعنوان ابزار حفظ و تقسیم قدرت، بهجای پذیرش رقابت دموکراتیک و انتقال واقعی اختیارات به نهادهای قانونی بوده است. این دو حزب از نخستین انتخابات تاکنون حاضر نبودهاند در صورت شکست انتخاباتی، نقش اپوزیسیون را بپذیرند و به همین دلیل، توافقهای دوجانبه و سهمبندی سیاسی بارها جایگزین سازوکارهای پارلمانی شده است.
گزارش با مرور شش دوره پارلمان، نشان میدهد که این روند چگونه به بحرانهای متوالی منجر شده است؛ از تقسیم قدرت ۵۰-۵۰ میان دو حزب و جنگ داخلی سالهای ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۷ گرفته تا شکلگیری دو اداره جداگانه در اربیل و سلیمانیه، تعطیلی پارلمان در سال ۲۰۱۵ و ناتوانی در تصویب قانون اساسی اقلیم کردستان. نویسنده همچنین تأکید میکند که در بسیاری از مقاطع، تصمیمهای اساسی درباره تشکیل دولت، بودجه، ریاست اقلیم و حتی پایان دادن به بحرانهای سیاسی، خارج از پارلمان و در مذاکرات رهبران احزاب اتخاذ شده است.
این پژوهش ضعف نظارت پارلمانی بر دولت، نفوذ احزاب در دستگاههای امنیتی و قضایی، وابستگی نهادهای مستقل به جریانهای سیاسی، تضعیف اپوزیسیون و کاهش کیفیت نمایندگان را از دیگر عوامل بحران دموکراتیک اقلیم میداند. به اعتقاد نویسنده، تغییر نظام انتخاباتی از فهرست بسته به فهرست نیمهباز نیز به تقویت رقابتهای فردمحور، قبیلهای و پوپولیستی انجامیده و جایگاه برنامههای سیاسی و شایستگی نامزدها را تضعیف کرده است.
گوران آزاد در بررسی تحولات دوره ششم پارلمان نیز یادآور میشود که انتخابات ۲۰ اکتبر ۲۰۲۴ با مشارکت ۷۲ درصدی برگزار شد، اما پارلمان پس از نخستین نشست در ۲ دسامبر همان سال و ادای سوگند نمایندگان، بدون انتخاب هیئت رئیسه برای نزدیک به دو سال عملاً غیرفعال ماند. سرانجام در ۴ نوامبر ۲۰۲۶، پارلمان بدون مشارکت اتحادیه میهنی و برخی احزاب مخالف، هیئت رئیسه خود را انتخاب کرد و فعالیت رسمی آن از سر گرفته شد؛ با این حال، اختلاف بر سر تقسیم قدرت و تشکیل دولت جدید همچنان حلنشده باقی ماند.
این گزارش در بخش پایانی، مجموعهای از پیشنهادها برای خروج از بحران ارائه میکند که از جمله آنها میتوان به تدوین و تصویب قانون اساسی اقلیم کردستان، اصلاح قانون انتخابات و جایگزینی نظام فهرست نیمهباز با نظام ترکیبی شامل ۵۰ درصد فهرست بسته و ۵۰ درصد فهرست باز، فعالسازی نهادهای مستقل نظارتی و انتخاباتی، اجرای قانون احزاب و پایان دادن به وابستگی نیروهای مسلح به احزاب اشاره کرد. همچنین بر ضرورت حمایت قانونی و مالی از اپوزیسیون، رسانههای مستقل و جامعه مدنی تأکید شده است.
نویسنده در نهایت پیشنهاد میکند کنفرانسی فراگیر با مشارکت سیاستمداران، دانشگاهیان و کارشناسان برگزار شود تا دلایل ناکامی تجربه دموکراتیک اقلیم کردستان از سال ۱۹۹۲ تاکنون بررسی و راهکارهای عملی برای تبدیل پارلمان به نهادی مستقل و برخوردار از قدرت واقعی تدوین شود. از نگاه این پژوهش، بدون پایان دادن به انحصار حزبی و انتقال قدرت از ساختارهای سیاسی به نهادهای قانونی، برگزاری انتخابات بهتنهایی نمیتواند تضمینکننده دموکراسی و حکمرانی پاسخگو در اقلیم کردستان باشد.
دیدگاه کاربران