به گزارش کردپرس، اقلیم کردستان عراق بهتدریج در حال تثبیت جایگاه خود بهعنوان یکی از مهمترین قطبهای گاز طبیعی عراق است؛ تحولی که تنها یک پروژه انرژی نیست، بلکه میتواند معادلات سیاسی و امنیتی عراق و حتی منطقه را دگرگون کند.
در همین هفته، خط لوله جدید انتقال گاز میان میدان گازی «کورمور» و «چمچمال» و سپس نیروگاه برق سلیمانیه تکمیل شد. این پروژه، منطقه را به یکی از مهمترین مراکز یکپارچهسازی انرژی در عراق تبدیل میکند. همچنین پیشبینی میشود میدان گازی چمچمال از اواسط سال ۲۰۲۷ تولید گاز را آغاز کند و خوراک مورد نیاز منطقه صنعتی بازیان را تأمین کند.
برآوردها نشان میدهد این دو میدان در کنار یکدیگر تا سال آینده بیش از ۷۰ درصد برق اقلیم کردستان و بخش عمده صنایع سنگین استان سلیمانیه را تأمین خواهند کرد و در مراحل بعدی نیز شبکه انتقال به سوی اربیل گسترش مییابد.
بزرگترین خوشه گازی عراق
اهمیت این پروژهها تنها به تولید برق محدود نمیشود. میدان کورمور دارای حدود ۸.۴۷ تریلیون فوت مکعب ذخایر اثباتشده و محتمل گاز است و میدان چمچمال نیز ۶.۶۲ تریلیون فوت مکعب دیگر به این ظرفیت میافزاید. در مجموع، این دو میدان با حدود ۱۵ تریلیون فوت مکعب ذخیره، بزرگترین منطقه تولید گاز عراق را تشکیل میدهند.
در همین محدوده، دو میدان مهم دیگر یعنی «میران» و «کردامیر» نیز به شرکتهای آمریکایی واگذار شدهاند و انتظار میرود طی سالهای آینده وارد مدار تولید شوند، هرچند زمان دقیق بهرهبرداری آنها هنوز مشخص نیست.
گذار از اقتصاد نفتی به قدرت گازی
این تحولات نشاندهنده تغییری اساسی در جایگاه اقتصادی و ژئوپلیتیکی اقلیم کردستان است. اقلیم که تاکنون عمدتاً بهعنوان صادرکننده نفت شناخته میشد، اکنون در حال تبدیل شدن به تولیدکننده اصلی برق مبتنی بر گاز و بازیگری بالقوه در مسیرهای انتقال انرژی است.
افزایش وابستگی بغداد به برق تولیدشده با گاز اقلیم، میتواند ابزارهای چانهزنی جدیدی در اختیار اربیل در مذاکرات با دولت فدرال قرار دهد. همزمان، این روند انحصار نسبی ایران در تأمین گاز عراق را بهتدریج تضعیف میکند.
تقویت موقعیت اتحادیه میهنی کردستان
در داخل اقلیم نیز این تحول پیامدهای سیاسی مهمی خواهد داشت. تمامی میدانهای گازی، خطوط لوله و زیرساختهای اصلی که اخیراً به بهرهبرداری رسیدهاند، در مناطق تحت کنترل اتحادیه میهنی کردستان قرار دارند.
این موضوع برای نخستین بار از زمان شکلگیری اقلیم کردستان در سال ۱۹۹۱، اهرم اقتصادی مهمی در اختیار اتحادیه میهنی قرار میدهد و میتواند توازن قدرت میان این حزب و حزب دموکرات کردستان را دستخوش تغییر کند؛ تغییری که آثار آن فراتر از بخش انرژی خواهد بود.
رقابت بر سر بازار گاز عراق
رشد صنعت گاز اقلیم کردستان میتواند معادلات بازار انرژی عراق را دستخوش تغییر کند. به گفته یکی از مقامهای ارشد دولت اقلیم، جایگزینی گاز تولیدی اقلیم با بخشی از واردات گاز عراق، با موانع و حساسیتهای سیاسی و منطقهای روبهرو خواهد بود.
عراق سالهاست بخش مهمی از سوخت مورد نیاز نیروگاههای خود را از طریق واردات گاز تأمین میکند و هرگونه تغییر در این الگوی تأمین، علاوه بر پیامدهای اقتصادی، بر موازنههای سیاسی و روابط بغداد با بازیگران منطقهای نیز تأثیر خواهد گذاشت.
از این منظر، افزایش تولید گاز در میدانهای خورمور و چمچمال، اتصال آنها به شبکه برق سراسری و افزایش سهم گاز داخلی در تأمین برق عراق، میتواند وابستگی این کشور به واردات گاز را بهتدریج کاهش دهد و معادلات بازار انرژی عراق را وارد مرحله تازهای کند.
نقش آمریکا در توسعه گاز اقلیم
همزمان، ایالات متحده طی سالهای اخیر از توسعه زیرساختهای گازی اقلیم کردستان حمایت کرده است. این سیاست در شرایطی دنبال میشود که واشنگتن از یک سو بر اجرای تحریمهای مرتبط با بخش انرژی تأکید دارد و از سوی دیگر، حفظ ثبات شبکه برق عراق را نیز ضروری میداند.
در این چارچوب، افزایش تولید برق با استفاده از گاز اقلیم کردستان میتواند به متنوعسازی منابع تأمین انرژی عراق، کاهش وابستگی به واردات گاز و تقویت امنیت انرژی این کشور کمک کند.
از بحران اوکراین تا چشمانداز صادرات
پس از آغاز جنگ اوکراین، برخی مقامهای اقلیم کردستان از ظرفیت ذخایر گازی منطقه برای مشارکت در تأمین انرژی بازارهای خارجی، از جمله اروپا، سخن گفتند و این منابع را گزینهای بالقوه برای تنوعبخشی به منابع تأمین گاز اروپا دانستند.
با این حال، تحقق چنین سناریویی با چالشهای متعدد سیاسی، امنیتی و زیرساختی روبهرو شد و روند توسعه پروژههای صادراتی با احتیاط بیشتری دنبال شد. در نتیجه، در مقطع کنونی تمرکز اصلی بر افزایش تولید گاز، تأمین برق عراق و تقویت زیرساختهای داخلی قرار گرفته است، هرچند گزینه صادرات به بازارهای منطقهای و اروپا همچنان بهعنوان یک هدف بلندمدت مطرح است.
در مجموع، توسعه میادین گازی خورمور و چمچمال صرفاً یک پروژه انرژی نیست؛ بلکه آغاز شکلگیری نظم جدیدی در ژئوپلیتیک انرژی عراق است؛ نظمی که میتواند موازنه قدرت میان اربیل و بغداد، رقابت داخلی میان احزاب اصلی اقلیم، نفوذ منطقهای ایران و راهبرد آمریکا در عراق را همزمان تحت تأثیر قرار دهد.
نشنال کانتکست
نظر شما