به گزارش کردپرس، تیم فوتبال آمداسپور برای نخستینبار در تاریخ خود، به سوپرلیگ یا لیگ برتر ترکیه صعود کرده است. این رویداد در ظاهر یک موفقیت ورزشی به شمار میآید، اما در واقع ابعادی بهمراتب فراتر از فوتبال دارد. این صعود، مسئله هویت کردها را به یکی از پرمخاطبترین عرصههای عمومی در ترکیه وارد میکند؛ آن هم در شرایطی که فضای رسمی سیاست کردی با محدودیت، چندپارگی و رقابت میان مراکز قدرت مختلف روبهرو شده است.
صعود دشوار، جشنی فراتر از فوتبال
تیم آمداسپور مسیر آسانی برای رسیدن به سطح اول فوتبال ترکیه طی نکرده است. در هفتههای پایانی فصل، نتایج ضعیف باعث شد که سرنوشت این تیم نهتنها به عملکرد خود، بلکه به لغزش رقیب مستقیمش نیز وابسته شود. همزمان با افت استانبول اروکسپور، معادلات به سود آمداسپور تغییر کرد و این تیم در نهایت با کسب رتبه دوم، جواز صعود را به دست آورد.
با این حال، در دیاربکر و بسیاری از مناطق کردنشین جنوبشرق ترکیه، این موفقیت صرفاً بهعنوان صعود یک تیم تلقی نشد، بلکه بهعنوان نوعی «قهرمانی عمومی» مورد توجه قرار گرفت. مردم در میادین عمومی گرد هم آمدند، مسابقات را بهصورت جمعی تماشا کردند و نتیجه را بهعنوان لحظهای از غرور جمعی جشن گرفتند.
تبدیل از یک باشگاه شهری به نماد هویت
آمداسپور در طول دههها بهعنوان یک نهاد ورزشی محلی وابسته به شهرداری فعالیت کرده و با نامهای مختلفی شناخته شده است. نقطه عطف در سال ۲۰۱۴ رقم خورد؛ زمانی که مدیران باشگاه در جلسه فوقالعاده خود تصمیم گرفتند نام باشگاه به «آمد اسپورتیف فعالیتلر کولوبو» تغییر داده شود. این تغییر، همراه با انتخاب نمادی برگرفته از نقش عقاب دو سر بر دیوارهای تاریخی دیاربکر، ماهیت باشگاه را دگرگون کرد.
نام «آمد» ریشهای تاریخی دارد و به دوران پیش از جمهوری ترکیه و حتی پیش از شکلگیری ملیگرایی مدرن کردی بازمیگردد. در متون تاریخی، «آمد» به شهر و «دیاربکر» به منطقه گستردهتر حوالی شهر اشاره میکرده است. اما در دوره جمهوری، بهویژه پس از سیاستهای ترکسازی دهه ۱۹۳۰ و سپس در بستر منازعه با پ.ک.ک، این تمایز به یک خط تقابل هویتی تبدیل شده است.
در نتیجه، آمداسپور را میتوان نمادی مدرن از یک مطالبه تاریخی دانست که پیوندی میان گذشته و سیاست هویتی امروز کردها در ترکیه برقرار کرده است.
فوتبال بهعنوان میدان منازعه نمادین
تغییر نام باشگاه با واکنش سریع نهادهای رسمی مواجه شده است. فدراسیون فوتبال ترکیه در ابتدا این تغییر را نپذیرفت و باشگاه را جریمه کرد. پس از انتصاب سرپرستان دولتی به شهرداری دیاربکر در سال ۲۰۱۶، حتی حمایت مالی از باشگاه نیز مشروط به کنار گذاشتن نام «آمد» شد؛ شرطی که باشگاه آن را نپذیرفت.
اظهارات چهرههای سیاسی، از جمله تأکید دولت باغچهلی بر استفاده از نام «دیاربکر» بهجای «آمد»، نشان میدهد که مسئله نامگذاری فراتر از یک انتخاب زبانی بوده و به یک خط گسل سیاسی تبدیل شده است.
سوپرلیگ؛ آزمونی در مقیاس ملی
اکنون با صعود تیم آمداسپور، این منازعه به صحنهای کاملاً جدید منتقل شده است. حضور در سوپرلیگ به معنای بازی در شهرهایی مانند استانبول، آنکارا و ترابزون و قرار گرفتن در معرض دید میلیونها بیننده خواهد بود. این سطح از دیدهشدن، آزمونی واقعی برای نحوه مواجهه نهادهای ترکیه با هویت کردها محسوب میشود.
تجربههای گذشته چندان امیدوارکننده نبوده است. در برخی مسابقات، از جمله دیدار با بورسااسپور، نمادها و شعارهایی به نمایش درآمده که به خشونتهای دهه ۱۹۹۰ و ناپدیدسازیهای اجباری اشاره داشتهاند. این موارد فراتر از رقابت ورزشی بوده و بازتابی از حافظه سیاسی و امنیتی منازعه کردها در ترکیه به شمار میآیند.
آزمون نهادها و نه فقط باشگاه
فصل پیشرو در سوپرلیگ، مجموعهای از معیارهای عینی را پیشروی نهادهای ترکیه قرار میدهد. اینکه آیا نیروهای امنیتی از تیم و هواداران محافظت خواهند کرد یا آنها را تهدید تلقی خواهند کرد، اینکه آیا فدراسیون با رفتارهای نژادپرستانه برخوردی یکسان انجام خواهد داد، اینکه آیا رسانهها بدون تردید از نام «آمد» استفاده خواهند کرد و اینکه آیا باشگاههای میزبان مسئولیت فضای ورزشگاههای خود را خواهند پذیرفت، همگی پرسشهایی هستند که پاسخ آنها اهمیت تعیینکنندهای خواهد داشت.
پاسخ به این پرسشها، تصویری واقعیتر از وضعیت «مسئله کرد» در ترکیه ارائه خواهد داد.
باشگاهی فراتر از سیاست حزبی
آمداسپور با وجود بار سیاسی، صرفاً بهعنوان بازوی یک جریان حزبی عمل نمیکند. این باشگاه دارای ساختاری مبتنی بر انجمن بوده و توسط مجموعهای از نهادهای مدنی، از جمله کانون وکلا، اتاق بازرگانی و گروههای هواداری، حمایت میشود. رئیس فعلی آن، ناهیت ارن، از چهرههای حقوقی شناختهشده در دیاربکر به شمار میآید.
فرهنگ هواداری باشگاه نیز ویژگیهای خاص خود را دارد و بر همبستگی اجتماعی، حضور زنان و گفتمان ضدفاشیستی تأکید میکند. این ویژگیها باعث شده است که آمداسپور به نقطه اتصال کردها در داخل و خارج از ترکیه تبدیل شود.
همزمانی با روند صلح
این تحول در شرایطی رخ داده است که ترکیه بار دیگر وارد فرآیندی برای حل منازعه با پکک شده است. با وجود برخی نشانههای مثبت، از جمله دعوت عبدالله اوجالان به خلع سلاح، چارچوب نهایی این روند همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
در چنین فضایی، آمداسپور نوعی «آزمون اجتماعی» ایجاد میکند که فرآیندهای پشتپرده قادر به تولید آن نیستند. برخلاف مذاکرات محدود و غیرشفاف، آنچه در ورزشگاهها رخ خواهد داد، در برابر دید عموم قرار خواهد گرفت و امکان انکار آن وجود نخواهد داشت.
آمداسپور و مسئله به رسمیت شناختن هویت کردها
مسئله کردها در ترکیه صرفاً به ابعاد امنیتی یا چارچوبهای حقوقی محدود نمیشود، بلکه بُعد مهمی از آن به «به رسمیتشناختن» مربوط میشود. این پرسش که آیا هویت کردی میتواند بهصورت علنی و طبیعی در فضای عمومی حضور داشته باشد یا خیر، همچنان یکی از چالشهای اساسی به شمار میآید.
آمداسپور اکنون این پرسش را به سطحی منتقل کرده است که نادیده گرفتن آن امکانپذیر نخواهد بود. اینکه آیا نام «آمد» بدون تردید در رسانهها به کار خواهد رفت، آیا هواداران بهعنوان تماشاگران عادی پذیرفته خواهند شد و آیا باشگاه بدون بحران مداوم به فعالیت خود ادامه خواهد داد، همگی شاخصهایی از این به رسمیتشناختن محسوب میشوند.
صعود تیم فوتبال آمداسپور، تیم محبوب کردهای ترکیه به لیگ برتر فوتبال این کشور را نمیتوان صرفاً یک موفقیت ورزشی تلقی کرد. این رویداد، مسئله کردها را از اتاقهای مذاکره به میدان فوتبال منتقل کرده است؛ جایی که میلیونها نفر هر هفته آن را مشاهده خواهند کرد.
این باشگاه قرار نیست مسئله کردها را حل کند، اما آن را در نقطهای قرار داده است که نادیده گرفتن آن دیگر ممکن نخواهد بود زیرا عرصه این مسئله در زمین فوتبال، زیر نورافکنها و در برابر چشم کل کشور خواهد بود.
نشنال کانتکست
نظر شما