آیا خودگردانی کردهای سوریه به تاریخ پیوست؟
به گزارش کردپرس، کردهای شمال شرق سوریه پس از انحلال رسمی نیروهای دموکراتیک سوریه و پایان ساختار سیاسی اداره خودگردان، وارد مرحلهای نامشخص شدهاند که در آن، ادغام نیروها و نهادهای منطقه در ساختار دولت دمشق در حال اجراست، اما اختلافات درباره جایگاه کردها، نقش زنان در نیروهای امنیتی، آموزش زبان کردی و نحوه اعمال حاکمیت مرکزی همچنان ادامه دارد.
به گزارش «دراپ سایت نیوز»، اداره خودگردان شمال و شرق سوریه و نیروهای دموکراتیک سوریه در ۲۵ اوت و پس از بیش از یک سال مذاکره با دولت جدید سوریه به ریاست احمد الشرع، رسماً منحل شدند. مذاکرات پس از آن وارد مرحله تعیینکننده شد که عملیات نظامی دولت سوریه در ژانویه، نیروهای دموکراتیک سوریه را به پذیرش توافق ادغام در ساختار دولت سوریه سوق داد.
با وجود پایان رسمی ساختارهای پیشین، شرایط در شمال شرق سوریه همچنان تثبیت نشده است. بسیاری از کردهایی که با این رسانه گفتوگو کردهاند، نسبت به بازگشت به ساختار دولتی ابراز نگرانی کردهاند؛ بهویژه با توجه به آنچه این افراد سابقه چند دههای به حاشیهراندن و تبعیض علیه کردها در دوره حکومت بشار اسد توصیف کردهاند.
در قامیشلو، خانوادههایی که فرزندان خود را در جنگ با داعش از دست دادهاند، اکنون با پرسشهایی درباره دستاوردهای سالهای گذشته مواجه هستند. یکی از ساکنان منطقه که فرزندش در سال ۲۰۱۷ در نبرد با داعش در میدان نفتی العمر کشته شده است، به خبرنگار این رسانه گفت که فرزندش «برای روژاوا» جان باخته است و اکنون این پرسش مطرح است که این فداکاریها چه سرانجامی داشته است.
در چارچوب توافق ادغام، نیروهای دموکراتیک سوریه اکنون تحت پرچم دولت سوریه فعالیت میکنند و قرار است شماری از فرماندهان ارشد این نیروها نیز در ساختار جدید دولت مسئولیتهایی برعهده بگیرند. مظلوم عبدی، فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه، نیز به عنوان مشاور ویژه احمد الشرع منصوب شده است.
با این حال، وضعیت یگانهای مدافع زنان، موسوم به یگانهای مدافع زنان، همچنان نامشخص است. وزارت دفاع سوریه از پذیرش نیروهای زن در ساختار نظامی خودداری کرده و همین مسئله آینده صدها یا هزاران نیروی زن سابق را در هالهای از ابهام قرار داده است.
مصطفی عبدی، از اعضای ارشد تیم ریاستجمهوری برای اجرای توافق ادغام، به «دراپ سایت نیوز» گفت که قانون سوریه به زنان اجازه فعالیت در مشاغل مختلف را میدهد، اما حضور آنان به عنوان نیروی رزمی در ساختار نظامی پیشبینی نشده است. به گفته او، قرار نیست عنصر رزمی زنانهای در ارتش سوریه وجود داشته باشد.
این موضع، آینده نیروهای یگانهای مدافع زنان را با ابهام مواجه کرده است. سخنگوی این نیروها اعلام کرده است که پس از انحلال رسمی نیروهای دموکراتیک سوریه، رهبران یگانهای مدافع زنان با مقامهای وزارت داخلی سوریه دیدار کردهاند و درباره امکان ادغام این نیرو به عنوان یک نیروی ویژه و سازمانیافته گفتوگو شده است. با این حال، هنوز تاریخی برای ادامه مذاکرات تعیین نشده است.
مسئله امنیت نیز از دیگر نگرانیهای مهم در شمال شرق سوریه است. بر اساس گزارش این رسانه، در پی ربوده شدن و کشته شدن سیپان هزنی، یکی از نیروهای کرد که بهتازگی در ساختار نیروهای دولتی ادغام شده بود، اعتراضها و ناآرامیهایی در منطقه شکل گرفت. این ناآرامیها در نهایت به درگیری و آتشسوزی در زندانی در کوبانی منجر شد که در جریان آن هفت زندانی جان خود را از دست دادند.
همزمان، تصمیم دولت برای پایان دادن به یارانه سوخت که در دوره فعالیت نیروهای دموکراتیک سوریه برقرار بود، فشار اقتصادی بر ساکنان حسکه را افزایش داده است. برخی ساکنان میگویند افزایش هزینه تأمین برق و سوخت، زندگی روزمره مردم را دشوارتر کرده است.
مسئله آوارگان و مالکیت املاک نیز به یکی دیگر از نقاط تنش تبدیل شده است. شماری از کردهایی که پس از سالها آوارگی به سریکانی بازگشتهاند، با خانهها و املاکی مواجه شدهاند که در اختیار افراد دیگری قرار گرفته است. یکی از این افراد به خبرنگار «دراپ سایت نیوز» گفت که پس از بازگشت، خانه و مغازهاش را در اختیار افراد دیگری دیده و در جریان حمله گروهی از افراد مسلح به بازگشتکنندگان نیز خانواده او آسیب دیده است.
معاون استاندار منصوب دولت سوریه در حسکه این حملات را محکوم کرده و معاون رئیس نیروهای امنیت داخلی حسکه نیز از بازداشت شماری از عاملان خبر داده است. با این حال، واکنش دولت نتوانست از ادامه اعتراضها جلوگیری کند و در جریان ناآرامیهای حسکه، معترضان به مقر نیروهای امنیت داخلی حمله کردند و پرچم تازه برافراشتهشده سوریه را به آتش کشیدند. در روز بعد نیز یک مقر نیروهای سابق نیروهای دموکراتیک سوریه که به ساختار جدید پیوسته بودند، هدف حمله قرار گرفت که یک کشته و سه زخمی برجای گذاشت.
در کنار مسائل امنیتی، موضوع زبان کردی یکی از مهمترین چالشهای مرحله جدید است. جیهان سعید حسام، رئیس جدید شهرداری قامیشلو که پیشتر در مذاکرات از طرف اداره خودگردان با دولت سوریه مشارکت داشت، پس از آغاز مسئولیت خود با تجمع صدها کودک و جوان در اعتراض به کاهش استفاده از زبان کردی در نظام آموزشی روبهرو شد.
این معترضان خواستار حفاظت از زبان کردی و به رسمیت شناختن جایگاه آن در قانون اساسی سوریه بودند. حسام نیز در جمع معترضان اعلام کرد که نگرانیهای آنان را با دمشق در میان خواهد گذاشت.
الهام احمد، که پیشتر یکی از روسای مشترک اداره خودگردان بود و پس از انحلال این ساختار قرار است به عضویت پارلمان سوریه و کمیته قانون اساسی درآید، درباره روند مذاکرات ابراز نگرانی کرده است. او گفت برخی مسائل از نظر کردها به اندازه کافی جدی گرفته نمیشود و رویکرد فعلی دولت برای دستیابی به راهحلهای پایدار کافی نیست.
یکی از مهمترین موضوعات مورد اختلاف، نحوه آموزش زبان کردی است. بر اساس توافق فعلی، زبان کردی قرار است در سال تحصیلی آینده سه ساعت در هفته در مدارس تدریس شود و یک ساعت دیگر نیز به آموزش جغرافیا، تاریخ یا فلسفه به زبان کردی اختصاص یابد. این سازوکار به عنوان ترتیبی موقت در نظر گرفته شده و هنوز توافق نهایی درباره جایگاه زبان کردی در نظام آموزشی سوریه حاصل نشده است.
صدها کودک در قامیشلو در اعتراض به برنامه دولت برای بازگرداندن نظام آموزشی شمال شرق سوریه به زبان عربی به خیابانها آمدند. برخی از دانشآموزان نیز نگرانی خود را از کاهش امکان تحصیل به زبان کردی و تأثیر آن بر آینده آموزشی خود اعلام کردند.
مصطفی عبدی اذعان کرده است که سه ساعت آموزش زبان کردی در هفته برای مناطق کردنشین شمال شرق سوریه کافی نیست، اما آن را گامی نخست در مسیر اجرای توافق دانسته است. به گفته او، قرار است حدود هزار و ۴۰۰ مدرسه زبان کردی را آموزش دهند و دولت امیدوار است این تعداد در سال آینده افزایش یابد.
در همین حال، مزکیل حسن، مدرس زبان کردی در دانشگاه روژاوا، این سیاستها را بخشی از روند معکوس کردن تغییرات زبانی و فرهنگی یک دهه اخیر در میان کردهای شمال شرق سوریه میداند. او معتقد است که هویت کردها با زبان آنان پیوند دارد و محدود شدن آموزش کردی میتواند بر این هویت تأثیر بگذارد.
بر اساس این گزارش، دانشگاه روژاوا که در سال ۲۰۱۶ به عنوان دانشگاهی با محوریت آموزش زبان کردی تأسیس شده بود و اخیراً در چارچوب توافق ادغام از سوی دولت سوریه به رسمیت شناخته شده، قرار است آموزش خود را به زبان عربی منتقل کند؛ موضوعی که وزارت آموزش عالی سوریه درباره آن به درخواست اظهارنظر پاسخ نداده است.
در مقابل، دولت سوریه برای کاهش نگرانیهای کردها به اقداماتی اشاره کرده است. احمد الشرع در ژانویه با صدور فرمانی ریاستجمهوری، زبان کردی را به عنوان «زبان ملی» به رسمیت شناخت و فرمان سرشماری جنجالی سال ۱۹۶۲ را که بر اساس آن هزاران کرد تابعیت خود را از دست داده بودند، لغو کرد. با این حال، بر اساس گزارش، این فرمان زبان کردی را به زبان رسمی کشور تبدیل نکرده و هنوز قانون اساسی جدید سوریه تدوین نشده است.
در مجموع، اگرچه ساختارهای سیاسی و نظامی پیشین در شمال شرق سوریه رسماً منحل شدهاند، نشانههای این تغییر هنوز در همه ابعاد زندگی منطقه دیده نمیشود. به نوشته «دراپ سایت نیوز»، در برخی مناطق افرادی که در ایستهای بازرسی حضور دارند همان نیروهای سابق هستند، هرچند بخشی از آنان اکنون یونیفرم دولت سوریه را بر تن دارند. در ساختمانهای دولتی پرچم سوریه برافراشته شده، اما در خیابانهای شهر هنوز پرچمهای ساختار پیشین و تصاویر کشتهشدگان به چشم میخورد.
بر اساس جمعبندی این گزارش، آینده شمال شرق سوریه صرفاً با تغییر پرچمها و یونیفرمها تعیین نخواهد شد. پس از ۱۵ سال اداره امور منطقه توسط ساختارهای محلی، اکنون از کردها خواسته شده است به یک دولت متمرکز اعتماد کنند. میزان موفقیت روند ادغام، به چگونگی ایجاد این اعتماد و همچنین تضمین جایگاه کردها، زبان و حقوق آنان در ساختار جدید سوریه بستگی خواهد داشت.
دیدگاه کاربران