تولید دانش درباره کردها در آمریکا

به گزارش کردپرس، مطالعه روابط کردها و آمریکا تنها با بررسی اسناد وزارت خارجه، کاخ سفید، وزارت دفاع و کنگره این کشور کامل نمی‌شود. در کنار ساختار رسمی سیاست خارجی آمریکا، طی چند دهه شبکه‌ای از دانشگاه‌ها، اندیشکده‌ها، مراکز مطالعات خاورمیانه، برنامه‌های مطالعات کردی، دوره‌های آموزش زبان، کرسی‌های دانشگاهی، پژوهشگران، دیپلمات‌های سابق، نظامیان بازنشسته و نهادهای کردی شکل گرفته است که در تولید، انتقال و بازتولید دانش درباره کردها نقش دارند.

این شبکه امروز چند لایه دارد. بخشی از آن را مراکزی تشکیل می‌دهند که تولیداتشان به‌طور مستقیم به سیاست خارجی، امنیت و تصمیم‌گیری در واشنگتن نزدیک است؛ از جمله مؤسسه رند، شورای روابط خارجی آمریکا، مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک، امریکن اینترپرایز، مؤسسه خاورمیانه، کارنگی، مرکز ویلسون، بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها، بروکینگز، مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی و مؤسسه صلح آمریکا.

در لایه دانشگاهی نیز مجموعه‌ای از دانشگاه‌های بزرگ آمریکا، کردها را از منظر تاریخ، سیاست، جامعه‌شناسی، زبان، ادبیات، فرهنگ، مطالعات عثمانی و مطالعات خاورمیانه بررسی می‌کنند. در میان این دانشگاه‌ها، برخی از مرحله مطالعه پراکنده درباره کردها فراتر رفته و برنامه، کرسی، دوره درسی یا ساختار پژوهشی مشخصی برای این حوزه ایجاد کرده‌اند.

در دانشگاه فلوریدای مرکزی، برنامه اختصاصی مطالعات سیاسی کردی و کرسی «نجم‌الدین کریم و جلال طالبانی در مطالعات سیاسی کردی» ایجاد شده است. دانشگاه امریکن در واشنگتن «ابتکار جهانی کردی برای صلح» را اداره می‌کند. دانشگاه ایندیانا آموزش زبان کردی را در چارچوب مرکز مطالعات اوراسیای مرکزی دنبال می‌کند و هاروارد نیز در سال ۲۰۲۶ دوره رسمی زبان کردی سورانی را در برنامه آموزشی خود داشته است. دانشگاه پنسیلوانیا نیز درس «مقدمه‌ای بر کردی سورانی» ارائه می‌کند.

بر این اساس، آنچه در آمریکا شکل گرفته صرفاً مجموعه‌ای از مقالات درباره کردها نیست، بلکه مجموعه‌ای از زیرساخت‌های علمی، زبانی و سیاستی است که بخشی از دانش مورد استفاده جامعه دانشگاهی، رسانه‌ای و سیاست‌گذاری آمریکا درباره کردها را تولید می‌کند.

دانشگاه فلوریدای مرکزی؛ یک نمونه برجسته از نهادینه‌شدن مطالعات کردی

یکی از روشن‌ترین نمونه‌های نهادینه‌شدن مطالعات کردی در آمریکا، دانشگاه فلوریدای مرکزی است. برنامه مطالعات سیاسی کردی این دانشگاه خود را «نخستین و تنها برنامه دانشگاهی در ایالات متحده متمرکز بر مسائل کردی» معرفی می‌کند. این برنامه در مدرسه سیاست، امنیت و امور بین‌الملل قرار دارد و فعالیت‌هایی از جمله پژوهش، آموزش، برگزاری نشست، انتشار آثار و ایجاد همکاری‌های دانشگاهی مرتبط با مطالعات کردی را دنبال می‌کند. صفحه رسمی برنامه مطالعات سیاسی کردی دانشگاه فلوریدای مرکزی

اهمیت این برنامه تنها به عنوان آن محدود نمی‌شود. دانشگاه فلوریدای مرکزی همچنین میزبان «کرسی نجم‌الدین کریم و جلال طالبانی در مطالعات سیاسی کردی» است. بر اساس اطلاعات رسمی دانشگاه، این کرسی در ۲۹ اکتبر ۲۰۱۵ ایجاد شد و مأموریت آن آموزش، پژوهش، حمایت از فعالیت‌های علمی، برگزاری نشست، کارگاه و دیگر برنامه‌های دانشگاهی در حوزه مطالعات سیاسی کردی است. دانشگاه این کرسی را تنها جایگاه از این نوع در آمریکا معرفی می‌کند. صفحه رسمی کرسی و برنامه مطالعات سیاسی کردی UCF

کرسی مذکور با یک کمک مالی یک میلیون دلاری به رهبری نجم‌الدین کریم شکل گرفت. دانشگاه فلوریدای مرکزی هنگام معرفی این کرسی، کریم را جراح مغز و اعصاب و استاندار وقت کرکوک معرفی کرده بود. گزارش رسمی UCF درباره ایجاد کرسی مطالعات سیاسی کردی

قرار گرفتن نام جلال طالبانی در عنوان این کرسی اهمیت نمادین و نهادی خاصی دارد. نام رئیس‌جمهور فقید عراق در یک ساختار دانشگاهی آمریکایی که به‌طور اختصاصی بر سیاست کردی تمرکز دارد، به این ترتیب بخشی از فضای رسمی آموزش و پژوهش دانشگاهی آمریکا شده است.

کرسی طالبانی؛ از عنوان دانشگاهی تا چرخه تولید دانش

دارنده کنونی کرسی «نجم‌الدین کریم و جلال طالبانی» در دانشگاه فلوریدای مرکزی، مهمت گورسه، استاد علوم سیاسی و مدیر برنامه مطالعات سیاسی کردی است. دانشگاه، حوزه مطالعات او را سیاست کردی، منازعات قومی و مذهبی، صلح‌سازی، دموکراتیزاسیون و مسائل مرتبط با خاورمیانه معرفی می‌کند. معرفی مدیر برنامه مطالعات سیاسی کردی UCF

ساختار این برنامه نشان می‌دهد که کرسی مورد اشاره صرفاً یک عنوان افتخاری نیست. برنامه مطالعات سیاسی کردی UCF در کنار کرسی، جایزه بهترین مقاله در مطالعات کردی، فعالیت‌های پژوهشی، نشست‌ها و برنامه‌های آموزشی دارد. دانشگاه اعلام کرده است که جایزه مقاله، آثار منتشرشده در مجلات علمی داوری‌شده را بررسی می‌کند. صفحه رسمی برنامه و جایزه مطالعات کردی UCF

هیئت مشورتی این برنامه نیز ترکیبی از چهره‌های دانشگاهی و افراد دارای سابقه دیپلماتیک و نظامی است. در این فهرست نام پیتر گالبریث، سفیر سابق آمریکا در کرواسی، ژنرال بازنشسته جی گارنر و جو ریدر، معاون سابق وزیر ارتش آمریکا، در کنار استادان دانشگاه و شخصیت‌های کردی دیده می‌شود. فهرست اعضای هیئت مشورتی برنامه مطالعات سیاسی کردی UCF

این ترکیب به‌خودی‌خود دلیلی بر دخالت دولت آمریکا در محتوای علمی برنامه نیست، اما وجود یک ارتباط نهادی میان مطالعات کردی و شبکه‌ای از تجربه دیپلماتیک، نظامی و سیاست خارجی آمریکا را نشان می‌دهد.

زبان کردی؛ حلقه‌ای اساسی در تولید دانش

بخش مهمی از تولید دانش درباره کردها به آموزش و شناخت زبان کردی مربوط می‌شود. پژوهشگری که به زبان‌های کردی دسترسی ندارد، بخش قابل توجهی از منابع، رسانه‌ها، ادبیات و اسناد کردی را از طریق ترجمه یا واسطه دریافت می‌کند.

دانشگاه ایندیانا نمونه مهمی در این زمینه است. مرکز مطالعات اوراسیای مرکزی این دانشگاه کردی را در شمار زبان‌های آموزشی خود قرار داده و امکان مطالعه زبان کردی را در چارچوب برنامه زبان‌های کم‌آموزش‌داده‌شده فراهم می‌کند. این دانشگاه همچنین آموزش سورانی و کرمانجی و منابع مرتبط با آنها را ارائه می‌کند. برنامه زبان کردی دانشگاه ایندیانا

صفحه رسمی دانشگاه ایندیانا هه‌وا خالد را نیز به‌عنوان مدرس زبان کردی معرفی می‌کند. این دانشگاه در کنار آموزش، برای توسعه منابع آموزشی کردی و آموزش زبان در سطوح مختلف نیز فعالیت دارد. صفحه زبان کردی دانشگاه ایندیانا

دانشگاه پنسیلوانیا نیز درس «Introduction to Sorani Kurdish» را در فهرست رسمی دروس خود ارائه کرده است. این درس آموزش پایه زبان سورانی را در کنار مؤلفه‌های فرهنگی و ادبی دنبال می‌کند. فهرست دروس کردی دانشگاه پنسیلوانیا

هاروارد نیز کردی سورانی را وارد ساختار رسمی آموزش زبان کرده است. در سال ۲۰۲۶، دوره «Elementary Kurdish I» در برنامه آموزشی این دانشگاه قرار داشت و دوره‌های پیشرفته سورانی نیز در فهرست دروس دیده می‌شد. فهرست رسمی دروس هاروارد

این مجموعه شواهد، وجود یک زنجیره مشخص را نشان می‌دهد: آموزش زبان، تربیت دانشجو، دسترسی مستقیم‌تر به منابع، تولید پایان‌نامه و مقاله و شکل‌گیری نیروی متخصصی که می‌تواند بعداً در دانشگاه، رسانه، اندیشکده یا دیگر نهادهای مرتبط فعالیت کند.

دانشگاه شیکاگو؛ زبان، منابع و پژوهش میان‌رشته‌ای

دانشگاه شیکاگو نمونه دیگری از قرار گرفتن مطالعات کردی در یک ساختار گسترده مطالعات خاورمیانه است. مرکز مطالعات خاورمیانه این دانشگاه منابعی برای مطالعه زبان کردی فراهم کرده و فعالیت‌هایی مرتبط با زبان، فرهنگ و منابع کردی نیز در این محیط دنبال می‌شود.

«Kurdish Circle» نیز در این دانشگاه زمینه‌ای برای گفت‌وگو درباره زبان و فرهنگ کردی ایجاد کرده است. پژوهش‌های دانشگاهی مرتبط با سیاست زبان کردی، زبان‌شناسی، آموزش و کاربرد زبان نیز در این محیط انجام شده است. منابع زبان کردی مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه شیکاگو

این نوع فعالیت اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا مسئله کردها را از سطح یک مناقشه سیاسی فراتر برده و آن را به حوزه‌هایی مانند سیاست زبان، آموزش، ادبیات، هویت و تاریخ اجتماعی وارد می‌کند.

کلمبیا و برکلی؛ مطالعات کردی در شبکه‌های میان‌رشته‌ای

در دانشگاه کلمبیا، مطالعات مرتبط با کردها در حوزه‌های مختلف علوم انسانی و علوم اجتماعی دنبال می‌شود و محدود به یک دپارتمان واحد نیست. تاریخ، مطالعات خاورمیانه، علوم سیاسی، انسان‌شناسی، جامعه‌شناسی و زبان‌شناسی، هرکدام بخشی از این حوزه را پوشش می‌دهند.

در دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، مرکز مطالعات خاورمیانه دارای برنامه مشخص «Kurdish Studies» است و هر سال سخنرانی‌ای در این حوزه برگزار می‌کند. دانشگاه اعلام کرده است که سخنرانان این برنامه از میان متخصصان زبان، فرهنگ، تاریخ و چهره‌های مرتبط با جامعه کردی انتخاب شده‌اند. در میان سخنرانان دوره‌های گذشته نیز بیان سامی عبدالرحمن، نماینده اقلیم کردستان در آمریکا، حضور داشته است. Kurdish Studies در مرکز مطالعات خاورمیانه برکلی

این نمونه‌ها نشان می‌دهند که مطالعات کردی در آمریکا الزاماً در قالب یک دپارتمان مستقل شکل نمی‌گیرد. بخش مهمی از این حوزه در دل مطالعات عثمانی، ترکیه، خاورمیانه، زبان‌شناسی، تاریخ و علوم سیاسی توسعه یافته است.

آریزونا استیت؛ پژوهش سیاسی درباره کردها

در دانشگاه ایالتی آریزونا، پژوهش درباره کردها بخشی از حوزه سیاست هویتی، خشونت سیاسی و مطالعات منطقه‌ای است. گونش مراد تژکور، استاد علوم سیاسی این دانشگاه، از پژوهشگرانی است که بخش مهمی از تحقیقاتش به کردها، سیاست ترکیه و خشونت سیاسی مربوط می‌شود. صفحه معرفی گونش مراد تژکور در دانشگاه آریزونا استیت

تژکور پیش‌تر نخستین دارنده کرسی وقف‌شده مطالعات سیاسی کردی در دانشگاه فلوریدای مرکزی بود. در نتیجه، جابه‌جایی او میان UCF و ASU نمونه‌ای از گردش متخصصان مطالعات کردی در شبکه دانشگاهی آمریکا نیز به شمار می‌رود. معرفی کرسی مطالعات سیاسی کردی UCF

Northwestern؛ بحث درباره «خود مطالعات کردی»

در دانشگاه Northwestern، موضوع تنها مطالعه کردها نیست، بلکه «مطالعات کردی» به‌عنوان یک حوزه دانشگاهی نیز موضوع بحث قرار گرفته است.

کنفرانس مطالعات کردی این دانشگاه در سال ۲۰۱۸، به‌طور مشخص بر سه محور تمرکز داشت: توسعه مطالعات کردی به‌عنوان یک حوزه علمی، تحول مفهوم کردستان در برابر تغییرات سیاسی و فرهنگی و امکانات و چالش‌های سیاست کردی در خاورمیانه. در این نشست‌ها پژوهشگرانی از دانشگاه‌های آمریکا و اروپا درباره آینده این حوزه بحث کردند. آرشیو کنفرانس‌های مطالعات کردی دانشگاه Northwestern

این روند یک تحول مفهومی را نشان می‌دهد: کردها نه‌تنها موضوع پژوهش، بلکه بخشی از بحث درباره ساختار و روش‌شناسی رشته «مطالعات کردی» نیز شده‌اند.

استنفورد و مسئله نهادینه‌شدن مطالعات کردی

در کنار گسترش پژوهش‌ها، یکی از مباحث مهم در دانشگاه‌های آمریکای شمالی، ضعف نهادینه‌شدن مطالعات کردی به‌عنوان یک رشته مستقل است. در بسیاری از دانشگاه‌ها، کردها همچنان در چارچوب مطالعات ترکیه، عثمانی، خاورمیانه و دیگر حوزه‌های منطقه‌ای بررسی می‌شوند.

از این منظر، مطالعات کردی در آمریکا یک وضعیت دوگانه دارد: از یک سو، تولید علمی در زمینه تاریخ، زبان، سیاست و جامعه کردی توسعه یافته و از سوی دیگر، در بخش مهمی از دانشگاه‌ها این مطالعات هنوز دارای دپارتمان یا ساختار مستقل و پایدار نیست.

همین وضعیت، اهمیت برنامه‌هایی مانند UCF را افزایش می‌دهد؛ زیرا مطالعات سیاسی کردی در این دانشگاه از قالب یک حوزه فرعی به ساختاری شامل برنامه آموزشی، کرسی دانشگاهی و فعالیت پژوهشی تبدیل شده است.

دانشگاه امریکن؛ نقطه اتصال دانشگاه، جامعه کردی و سیاست‌گذاری

دانشگاه امریکن در واشنگتن الگویی متفاوت ارائه می‌کند. «ابتکار جهانی کردی برای صلح» در مدرسه خدمات بین‌الملل این دانشگاه فعالیت دارد و هدف آن گسترش شناخت درباره تاریخ، فرهنگ و مسائل مرتبط با کردها از طریق پژوهش، گفت‌وگو، آموزش و فعالیت عمومی است. این ابتکار چهار محور آموزش، گفت‌وگو، جامعه و فعالیت عمومی را دنبال می‌کند. صفحه رسمی ابتکار جهانی کردی برای صلح در دانشگاه امریکن

این برنامه تحت مدیریت یرواند سعید، دارنده عنوان «مصطفی بارزانی پژوهشگر مطالعات کردی جهانی»، قرار دارد و برنامه «بورسیه صلح مصطفی بارزانی» را نیز برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی ارائه می‌کند. معرفی ابتکار جهانی کردی و برنامه‌های آن

دانشگاه امریکن همچنین به‌صراحت اعلام کرده است که این ابتکار و جایگاه پژوهشگر بارزانی از حمایت مستمر خانواده مصطفی بارزانی برخوردار است. این نمونه نشان می‌دهد که بخشی از زیرساخت مطالعات کردی در آمریکا با حمایت منابع و شبکه‌های کردی نیز شکل گرفته است. صفحه درباره منابع و ساختار ابتکار جهانی کردی

«نقشه راه روابط کردی ـ آمریکا»؛ جایی که دانشگاه به سیاست نزدیک می‌شود

یکی از روشن‌ترین نمونه‌های تماس میان دانشگاه، جامعه کردی و محیط سیاست‌گذاری در دانشگاه امریکن، گزارش «نقشه راه برای بهبود روابط کردی ـ آمریکا» است.

این گزارش حاصل یک میزگرد خصوصی در ۱۱ نوامبر ۲۰۲۳ بود که شرکت‌کنندگانی از اقلیم کردستان، دولت آمریکا، اندیشکده‌ها، دانشگاه‌ها و بخش خصوصی را گرد هم آورد. گزارش نهایی در ۴ مارس ۲۰۲۵ منتشر شد و هدف آن بررسی وضعیت رابطه اقلیم کردستان و آمریکا، چالش‌های موجود و راه‌های تقویت همکاری بود. گزارش «نقشه راه برای بهبود روابط کردی ـ آمریکا» دانشگاه امریکن

این نمونه نشان می‌دهد که یک دانشگاه می‌تواند هم‌زمان نقش پژوهشی، آموزشی و ارتباطی داشته باشد و فضایی برای تماس میان بازیگران کردی، کارشناسان، نهادهای دولتی آمریکا و محیط دانشگاهی فراهم کند.

شبکه دانشگاهی

در مجموع، شبکه دانشگاهی مورد بررسی شامل ۲۰ مرکز منتخب است: دانشگاه فلوریدای مرکزی، دانشگاه امریکن، دانشگاه ایالتی آریزونا، دانشگاه پنسیلوانیا، دانشگاه ایالتی فلوریدا، Northwestern، Syracuse، Rutgers، Stanford، Chicago، Columbia، Harvard، Princeton، Michigan، Berkeley، UCLA، Indiana Bloomington، دانشگاه واشنگتن، Ohio State و NYU.

این فهرست رتبه‌بندی دانشگاه‌ها بر اساس میزان تولیدات درباره کردها نیست. تفاوت آنها بیشتر به نوع حضورشان در این حوزه مربوط است. بعضی دانشگاه‌ها برنامه یا ساختار اختصاصی دارند، برخی بیشتر بر آموزش زبان متمرکزند و برخی دیگر از مسیر تاریخ، مطالعات عثمانی، علوم سیاسی، زبان‌شناسی، انسان‌شناسی و مطالعات خاورمیانه به موضوع کردها می‌پردازند.

شبکه اندیشکده‌ای و سیاستی

در کنار دانشگاه‌ها، مجموعه‌ای از نهادهای پژوهشی و سیاستی نیز در تولید تحلیل درباره کردها فعال هستند؛ از جمله مؤسسه خاورمیانه، مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک، بنیاد کارنگی برای صلح بین‌المللی، مرکز ویلسون، بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها، امریکن اینترپرایز، شورای روابط خارجی آمریکا، مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی، بروکینگز، مؤسسه صلح آمریکا، شورای آتلانتیک، مرکز استیمسون، مؤسسه رند، بنیاد هریتیج، مؤسسه هادسون، مؤسسه هوور، مؤسسه تحقیقات سیاست خارجی، بنیاد ملی برای دموکراسی، Freedom House و مرکز امنیت نوین آمریکا.

این مراکز از نظر ساختار و مأموریت یکسان نیستند. برخی بیشتر بر سیاست خارجی و امنیت تمرکز دارند، برخی بر مطالعات منطقه‌ای و سیاست عمومی، برخی بر صلح و حل منازعه و برخی دیگر بر دموکراسی، حقوق، جامعه مدنی و حکمرانی.

وجه مشترک آنها این است که بخش قابل توجهی از تولیداتشان با قالبی منتشر می‌شود که مخاطبان آن تنها دانشگاهیان نیستند، بلکه سیاست‌گذاران، کنگره، وزارت خارجه، وزارت دفاع، رسانه‌ها و افکار عمومی نیز هستند.

AEI و مایکل روبین؛ نمونه‌ای از پیوند تجربه دولتی و تولید اندیشکده‌ای

امریکن اینترپرایز یکی از مراکزی است که درباره کردستان، عراق و سیاست آمریکا در خاورمیانه تولیدات متعددی داشته است. مایکل روبین، پژوهشگر این مؤسسه، نمونه مشخصی از رفت‌وآمد میان محیط دولتی و اندیشکده‌ای است.

رزومه منتشرشده روبین نشان می‌دهد که او در فاصله ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۴ به‌عنوان مشاور امور ایران و عراق در دفتر وزیر دفاع آمریکا فعالیت داشت و تجربه حضور در عراق را نیز در کارنامه خود ثبت کرده است. رزومه مایکل روبین در AEI

گزارش «کردستان در حال ظهور؟؛ ملاحظاتی برای کردها، همسایگان آنها و ایالات متحده» نیز از جمله آثار منتشرشده توسط روبین در AEI است که موضوعاتی مانند سیاست، امنیت، اقتصاد و روابط کردها با آمریکا را بررسی می‌کند. گزارش «Kurdistan Rising?» در AEI

سابقه دولتی یک پژوهشگر، یک ارتباط حرفه‌ای مستند است، اما به‌خودی‌خود اثبات نمی‌کند که محتوای پژوهش او تحت کنترل یا هدایت دولت قرار داشته است.

رند؛ پژوهش در نقطه اتصال سیاست و دفاع

در مورد مؤسسه رند، ارتباط برخی پروژه‌های پژوهشی با ساختارهای دفاعی آمریکا به‌صورت رسمی در اسناد پروژه‌ها ثبت شده است.

گزارش رند درباره سیاست آمریکا در عراق، که در سال ۲۰۰۷ منتشر شد، موضوعاتی مانند کرکوک، نیروهای پیشمرگه، مسئله کردی و گزینه‌های سیاستی واشنگتن را بررسی می‌کند. در این گزارش برای نمونه، مسئله جلوگیری از تسلط کردها بر کرکوک و گزینه‌های سیاستی آمریکا مورد بحث قرار گرفته است. گزارش RAND درباره گزینه‌های سیاست آمریکا در عراق، ۲۰۰۷

در مطالعات بعدی رند درباره عملیات موصل نیز تعامل میان مشاوران نظامی آمریکا، نیروهای عراقی و پیشمرگه‌ها مستند شده است. گزارش این مؤسسه توضیح می‌دهد که مشاوران ارتش آمریکا در اربیل با وزارت پیشمرگه و رهبران کردی ارتباط داشتند و در موضوعات نظامی، تجهیزات و هماهنگی عملیات نقش مشورتی ایفا می‌کردند. گزارش RAND درباره عملیات موصل و تعامل نیروهای آمریکا با پیشمرگه‌ها

این موارد را باید از ادعای «تحمیل نتیجه پژوهش توسط دولت» جدا کرد. وجود حامی دولتی، نیاز پژوهشی، یا ارتباط با نهادهای نظامی قابل مستندسازی است؛ اما اثبات دخالت در نتیجه‌گیری علمی نیازمند شواهد جداگانه است.

کارنگی؛ سوی دیگر رابطه: اثرگذاری بازیگران کردی بر واشنگتن

جریان تولید و انتقال دانش درباره کردها تنها از واشنگتن به سمت جامعه کردی حرکت نکرده است. مطالعه بنیاد کارنگی درباره نقش کردهای عراق در بازگشت آمریکا به عراق، نمونه‌ای از مسیر معکوس این ارتباط است.

رِناد منصور در این مطالعه توضیح می‌دهد که رهبری اقلیم کردستان برای ایجاد روابط سیاسی با واشنگتن، ارتباط با اعضای کنگره و ایجاد شبکه‌ای از روابط در پایتخت آمریکا تلاش کرده است. این فعالیت‌ها شامل استفاده از شرکت‌های لابی‌گر نیز بوده است. مطالعه کارنگی درباره فعالیت اقلیم کردستان در واشنگتن

کارنگی همچنین از تلاش نمایندگان اقلیم برای شکل‌دهی به یک «گروه کنگره‌ای آمریکا ـ کرد» و استفاده از شرکت لابی‌گری Patton Boggs خبر داده و هزینه بیش از یک میلیون دلار در سال برای فعالیت‌های لابی‌گری در واشنگتن در مقطع مورد مطالعه را ثبت کرده است.

این شواهد نشان می‌دهد که بازیگران کردی نیز بخشی از محیط تولید و گردش اطلاعات در واشنگتن بوده‌اند و تلاش کرده‌اند روایت‌ها، منافع و ارزیابی‌های خود را به قانون‌گذاران و جامعه سیاست‌گذاری آمریکا منتقل کنند.

مؤسسه واشنگتن و شورای روابط خارجی؛ تولید دانش برای سیاست‌گذار

در میان نهادهای سیاست‌محور، مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک نمونه‌ای از تولید محتوایی است که مستقیماً با مسائل سیاست آمریکا نسبت به کردها پیوند دارد. مایکل نایتس در سال ۲۰۱۸ گزارشی با عنوان «همه‌پرسی کردستان و کرکوک: درس‌هایی برای سیاست‌گذاران آمریکایی» منتشر کرد و تحولات پس از همه‌پرسی سال ۲۰۱۷ را از منظر سیاست و منافع آمریکا بررسی کرد. گزارش مایکل نایتس درباره همه‌پرسی کردستان و کرکوک

شورای روابط خارجی آمریکا نیز مسئله کردها را در ارتباط با سیاست خارجی آمریکا بررسی کرده است. در گزارش «درباره کردها چگونه فکر کنیم»، روابط میان آمریکا، ترکیه و کردهای عراق و سوریه بررسی شده و بر تفاوت‌های سیاسی و جغرافیایی میان جوامع کردی تأکید شده است. گزارش شورای روابط خارجی آمریکا درباره کردها

در این نوع تولیدات، کردها نه صرفاً یک موضوع دانشگاهی، بلکه بخشی از مسائل سیاست خارجی آمریکا هستند.

دانشگاه و اندیشکده؛ دو مسیر متفاوت تولید دانش

دانشگاه و اندیشکده در این شبکه کارکرد یکسانی ندارند.

اندیشکده معمولاً گزارش سیاستی، تحلیل فوری، یادداشت کارشناسی، نشست عمومی و توصیه سیاستی منتشر می‌کند و ارتباط آن با محیط تصمیم‌گیری می‌تواند کوتاه‌مدت‌تر باشد.

دانشگاه اما علاوه بر مقاله و کتاب، دانشجو تربیت می‌کند، زبان آموزش می‌دهد، پایان‌نامه و رساله تولید می‌کند، آرشیو و منابع فراهم می‌کند، کنفرانس برگزار می‌کند و شبکه‌ای از پژوهشگران را در طول زمان شکل می‌دهد.

به همین دلیل، اثر دانشگاه بر سیاست خارجی الزاماً در یک گزارش یا تصمیم فوری قابل مشاهده نیست. بخشی از این اثر در شکل‌گیری سرمایه انسانی نهفته است؛ یعنی تربیت افرادی که بعدها ممکن است در وزارت خارجه، ارتش، اندیشکده‌ها، رسانه، سازمان‌های بین‌المللی یا محیط دانشگاهی فعالیت کنند.

این روند را در دانشگاه امریکن نیز می‌توان مشاهده کرد؛ جایی که برنامه‌های آموزشی و بورسیه‌های مطالعات کردی دانشجویانی را جذب کرده است که در مسیرهای مختلف دانشگاهی، دولتی، کنگره‌ای، رسانه‌ای و سیاستی فعالیت داشته‌اند. فرصت‌های دانشجویی ابتکار جهانی کردی در دانشگاه امریکن

سرمایه کردی در تولید دانش در آمریکا

یکی از وجوه مهم این شبکه، نقش منابع و سرمایه اجتماعی کردی در ایجاد برخی زیرساخت‌های مطالعات کردی در آمریکا است.

در دانشگاه فلوریدای مرکزی، ایجاد کرسی مطالعات سیاسی کردی با کمک مالی یک میلیون دلاری به رهبری نجم‌الدین کریم آغاز شد. گزارش رسمی UCF درباره ایجاد کرسی

در دانشگاه امریکن نیز خود دانشگاه اعلام کرده است که ابتکار جهانی کردی برای صلح و عنوان «مصطفی بارزانی پژوهشگر مطالعات کردی جهانی» از حمایت مستمر خانواده مصطفی بارزانی برخوردار است. صفحه رسمی درباره حمایت مالی و نهادی ابتکار جهانی کردی

این نمونه‌ها نشان می‌دهند که تولید دانش درباره کردها در آمریکا را نمی‌توان صرفاً محصول سیاست خارجی دولت آمریکا دانست. بخشی از این زیرساخت با سرمایه افراد و خانواده‌ها و حمایت نهادی بازیگران کردی نیز شکل گرفته است.

رابطه دولت و تولید دانش؛ شواهد باید از هم تفکیک شوند

رابطه میان دولت آمریکا و محیط تولید دانش درباره کردها یک رابطه ساده و خطی نیست. در بررسی این شبکه باید میان تأمین مالی دولتی، سفارش یا نیاز پژوهشی دولت، سابقه دولتی نویسندگان، ارتباط با کنگره، توصیه مستقیم سیاستی و واکنش یک پژوهشگر به تصمیم دولت تفاوت گذاشت.

برای مثال، سابقه فعالیت مایکل روبین در وزارت دفاع آمریکا یک رابطه حرفه‌ای مستند است؛ اما به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که محتوای آثار او در AEI تحت هدایت دولت قرار داشته است.

به همین ترتیب، در پروژه‌های رند نیز وجود حمایت یا ارتباط با نهادهای دفاعی آمریکا قابل مستندسازی است، اما این موضوع لزوماً به معنای تعیین نتیجه پژوهش توسط دولت نیست.

در سوی دیگر، ارتباط بازیگران کردی با کنگره یا دانشگاه‌ها و حمایت مالی آنان از برخی برنامه‌های دانشگاهی نیز باید به‌عنوان روابط نهادی و مالی مستند بررسی شود، نه لزوماً به‌عنوان کنترل محتوای علمی.

سه مسیر هم‌زمان در تولید و گردش دانش

مجموع این شواهد نشان می‌دهد که دانش درباره کردها در آمریکا از چند مسیر هم‌زمان تولید و منتقل می‌شود.

در مسیر نخست، نیازهای سیاستی، تجربه‌های میدانی و منابع دولتی وارد محیط دانشگاه و اندیشکده می‌شوند؛ در آنجا به گزارش، مقاله، تحلیل، نشست و توصیه سیاستی تبدیل می‌شوند و سپس در اختیار کنگره، وزارت خارجه، وزارت دفاع، رسانه‌ها و دیگر نهادهای عمومی قرار می‌گیرند.

در مسیر دوم، بازیگران کردی از طریق دیپلماسی، لابی، ارتباط با قانون‌گذاران، حضور در نشست‌های دانشگاهی، تأمین مالی برخی برنامه‌ها و ارائه اطلاعات و روایت‌های خود وارد این محیط می‌شوند. مطالعه کارنگی درباره فعالیت اقلیم کردستان در واشنگتن یکی از نمونه‌های روشن این روند است.

مسیر سوم از دانشگاه آغاز می‌شود: آموزش زبان، تربیت دانشجو، تولید پایان‌نامه و مقاله و شکل‌گیری نسل جدید پژوهشگران. این افراد می‌توانند بعدها در محیط دانشگاهی، اندیشکده‌ای، دولتی، رسانه‌ای و بین‌المللی فعال شوند.

جمع‌بندی

تولید دانش درباره کردها در آمریکا یک پدیده چندلایه است که از آموزش زبان و فعالیت‌های دانشگاهی تا پژوهش‌های امنیتی، گزارش‌های سیاستی و شبکه‌های کردی امتداد دارد.

در یک سوی این شبکه، دانشگاه‌هایی مانند فلوریدای مرکزی، امریکن، ایندیانا، هاروارد، پنسیلوانیا، شیکاگو، کلمبیا، برکلی، Northwestern و آریزونا استیت قرار دارند؛ مراکزی که هرکدام از زاویه‌ای متفاوت به تاریخ، زبان، سیاست، فرهنگ و جامعه کردی می‌پردازند.

در سوی دیگر، شبکه‌ای از اندیشکده‌ها شامل رند، شورای روابط خارجی آمریکا، مؤسسه واشنگتن، امریکن اینترپرایز، مؤسسه خاورمیانه، کارنگی، مرکز ویلسون، بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها، بروکینگز، مؤسسه صلح آمریکا، CSIS و دیگر مراکز قرار دارد که بخش مهمی از تولیدات خود را با هدف تحلیل سیاست خارجی و امنیت منطقه‌ای منتشر می‌کنند.

در میان دانشگاه‌ها، UCF از نظر ایجاد یک ساختار اختصاصی برای مطالعات سیاسی کردی نمونه‌ای مهم است. این دانشگاه برنامه‌ای مستقل در زمینه سیاست کردی دارد و کرسی «نجم‌الدین کریم و جلال طالبانی» را نیز در ساختار خود جای داده است؛ کرسی‌ای که در سال ۲۰۱۵ ایجاد شد و با کمک مالی نجم‌الدین کریم شکل گرفت. برنامه مطالعات سیاسی کردی UCF

در دانشگاه امریکن نیز مطالعات کردی به یک برنامه پژوهشی و آموزشی تبدیل شده و ابتکار جهانی کردی برای صلح از حمایت خانواده مصطفی بارزانی برخوردار است. ابتکار جهانی کردی برای صلح در دانشگاه امریکن

آموزش زبان نیز نشان می‌دهد که بخشی از زیرساخت دانشگاهی آمریکا از سطح «مطالعه درباره کردها» فراتر رفته و به ایجاد ظرفیت برای شناخت مستقیم‌تر منابع کردی رسیده است؛ از آموزش کردی در دانشگاه ایندیانا تا دوره‌های سورانی در هاروارد و درس مقدماتی سورانی در دانشگاه پنسیلوانیا. برنامه زبان کردی دانشگاه ایندیانا فهرست دروس کردی دانشگاه پنسیلوانیا فهرست دروس هاروارد

در عین حال، رابطه این شبکه با دولت آمریکا یک رابطه یک‌سویه نیست. سابقه حضور برخی پژوهشگران در دولت یا ارتش، ارتباط برخی پروژه‌ها با نهادهای دولتی و دفاعی و تولیدات سیاست‌محور اندیشکده‌ها از یک سو، و لابی‌گری، دیپلماسی و حمایت مالی بازیگران کردی از سوی دیگر، مجموعه‌ای از ارتباطات متقابل را شکل داده است. نمونه‌های UCF، AEI، رند، دانشگاه امریکن و مطالعه کارنگی درباره فعالیت اقلیم کردستان در واشنگتن، ابعاد مختلف این شبکه را نشان می‌دهند.

در نتیجه، «دانش درباره کردها» در آمریکا را می‌توان یکی از اجزای مهم مطالعه تاریخی روابط کردها و آمریکا دانست؛ حوزه‌ای که در آن دانشگاه‌ها، اندیشکده‌ها، پژوهشگران، نهادهای دولتی و بازیگران کردی در تولید، انتقال و بازتعریف شناخت درباره کردها نقش دارند.

پرسش اصلی در اینجا این است که آمریکا در دوره‌های مختلف چگونه کردها را شناخت، چه نهادها و افرادی این شناخت را تولید کردند، چه منابع و ارتباطاتی بر آن اثر گذاشت و این دانش چگونه میان دانشگاه، اندیشکده، جامعه کردی و محیط سیاست‌گذاری آمریکا جابه‌جا شد. این روند نشان می‌دهد که تاریخ روابط کردها و آمریکا تنها در اسناد رسمی دولت‌ها ثبت نشده، بلکه بخشی از آن در کلاس‌های دانشگاه، کرسی‌های علمی، پایان‌نامه‌ها، گزارش‌های اندیشکده‌ای، نشست‌های سیاستی و شبکه‌های تولید دانش شکل گرفته است.