آیا اقلیم کردستان از روند حکمرانی بر شنگال کنار گذاشته شده است؟
به گزارش کردپرس به نقل از مرکز مطالعات کردی، علی فالح الزیدی، نخست‌وزیر عراق، با اعلام واگذاری کامل اختیار اداره منطقه ایزدی نشین شنگال به دولت فدرال و آغاز روند تحویل سلاح‌های یگان‌های مقاومت شنگال، شرایط تازه‌ای را برای آینده امنیتی این منطقه ایجاد کرده است. این مسئله با حمایت رهبری پ‌ک‌ک و نشانه‌هایی از همراهی ترکیه، به روند صلح میان آنکارا و پ‌ک‌ک نیز پیوند خورده است.
الزیدی ۱۱ سپتامبر اعلام کرد دولت عراق کنترل کامل کوه شنگال را در اختیار خواهد گرفت و یگان‌های مقاومت شنگال روند تحویل سلاح‌های خود به دولت را آغاز خواهند کرد. دولت عراق همچنین اعلام کرده است از حقوق اعضای یگان‌های مقاومت شنگال و یگان‌های زنان حفاظت خواهد کرد و اعضای واجد شرایط این نیروها را بر اساس قوانین و سازوکارهای رسمی در نهادهای امنیتی عراق ادغام خواهد کرد.
بر اساس اطلاعاتی که سامان داوود، روزنامه‌نگار ایزدی مقیم آلمان، در اختیار مرکز مطالعات کردی قرار داده است، حدود ۴ هزار نیروی زن و مرد ایزدی ممکن است در چارچوب این توافق در ارتش عراق، نیروهای بسیج مردمی و پلیس محلی ادغام شوند. قرار است این نیروها پس از ادغام همچنان در شنگال باقی بمانند و نقش تضمین امنیت جامعه ایزدی را بر عهده داشته باشند.
نزدیک شدن مواضع بغداد و یگان‌های مقاومت شنگال به یکدیگر در شرایطی رخ داده است که ترکیه نیز رویکرد متفاوتی نسبت به آینده این نیروها در پیش گرفته است. رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، و علی فالح الزیدی، نخست‌وزیر عراق، ۲۳ سپتامبر در نیویورک بر اجرای حاکمیت کامل دولت و قانون در شنگال و پایان حضور عناصر مسلح خارجی ممنوعه توافق کردند. ترکیه همچنین وعده داده است روند واگذاری تدریجی پایگاه بعشیقه ـ زلیکان در استان نینوا را به دولت فدرال عراق آغاز کند.
عبدالله اوجالان، رهبر زندانی پ‌ک‌ک، نیز ۳۰ سپتامبر اعلام کرد پیوستن یگان‌های مقاومت شنگال به ارتش عراق و ادامه حضور آنها در شنگال می‌تواند مناسب باشد. مصطفی کاراسو، عضو شورای اجرایی پ‌ک‌ک، نیز پیش‌تر ادغام یک نیروی دفاع از خود در ارتش عراق را اقدامی منطقی دانسته بود. این مواضع نشان می‌دهد مسئله آینده یگان‌های مقاومت شنگال با روند صلح میان ترکیه و پ‌ک‌ک که از اکتبر ۲۰۲۴ آغاز شده است، ارتباط نزدیکی پیدا کرده است.
مقامات و فرماندهان یگان‌های مقاومت شنگال هنوز توافق نهایی برای ادغام در ساختار امنیتی عراق را به صورت رسمی اعلام نکرده‌اند. گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد این نیرو اصل خلع سلاح را پذیرفته، اما بخشی از شاخه نظامی و شماری از فرماندهان آن همچنان درباره جزئیات اجرای روند ادغام تردید دارند.
جوئل وینگ، کارشناس مسائل عراق، نیز معتقد است در صورت اجرای ادغام، این روند ممکن است صرفاً به صورت ظاهری انجام شود؛ به این معنا که فرماندهان و پیوندهای سیاسی فعلی حفظ شوند و نیروها تنها با عنوانی جدید در ساختار نیروهای امنیتی عراق قرار گیرند. وینگ همچنین احتمال مخالفت حزب دموکرات کردستان با چنین الگویی را مطرح کرده است.
اقلیم کردستان عراق نیز تاکنون موضع رسمی تازه‌ای درباره روند جدید اعلام نکرده است، اما مسرور بارزانی، نخست‌وزیر اقلیم، ۲۰ سپتامبر در پاسخ به پرسشی درباره شنگال گفت سلاح‌هایی که خارج از کنترل دولت قرار دارند باید زیر کنترل حکومت قرار گیرند. این موضع می‌تواند نشانه‌ای از حمایت کلی اقلیم از قرار گرفتن سلاح‌ها در چارچوب حاکمیت دولت باشد، هرچند هنوز موضع رسمی اربیل درباره نحوه ادغام یگان‌های مقاومت شنگال اعلام نشده است.
توافق کنونی با توافق شنگال در سال ۲۰۲۰ تفاوت مهمی دارد. توافق ۲۰۲۰ که دولت ترکیه نیز از آن حمایت می‌کرد، خروج پ‌ک‌ک و نیروهای وابسته به آن از شنگال و ایجاد ساختار امنیتی و اداری جدید در این منطقه را دنبال می‌کرد. یگان‌های مقاومت شنگال همان زمان با این توافق مخالفت کردند و اجرای آن متوقف ماند.
شرایط امنیتی شنگال نیز نسبت به سال‌های گذشته تغییر کرده است. ترکیه که حضور یگان‌های مقاومت شنگال را تهدیدی علیه امنیت خود می‌داند، آخرین حمله پهپادی ثبت‌شده علیه این نیرو را در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۴ انجام داد و پس از آن حمله ثبت‌شده دیگری علیه یگان‌های مقاومت شنگال گزارش نشده است. توقف این حملات هم‌زمان با روند صلح میان ترکیه و پ‌ک‌ک، یکی از نشانه‌های تغییر فضای سیاسی پیرامون شنگال محسوب می‌شود.
هم‌زمان، خروج ائتلاف به رهبری آمریکا از عراق در ۳۰ سپتامبر و پایان مأموریت ناتو در عراق، اهمیت نقش دولت مرکزی و بازیگران منطقه‌ای در تعیین ترتیبات امنیتی شنگال را افزایش داده است. گزارش‌های دیگری نیز از احتمال خروج مرحله‌ای نیروهای ترکیه از عراق حکایت دارند و برخی منابع این روند را با روند صلح ترکیه و پ‌ک‌ک و تحویل سلاح‌های این گروه مرتبط دانسته‌اند.
در چنین شرایطی، یگان‌های مقاومت شنگال برای نخستین بار با الگویی مواجه شده‌اند که در آن بغداد، بخشی از جریان سیاسی مرتبط با پ‌ک‌ک و ظاهراً آنکارا، بر انتقال مسئولیت امنیتی این نیروها به ساختار رسمی عراق تأکید دارند. با این حال، نتیجه نهایی همچنان به موضع رسمی یگان‌های مقاومت شنگال، نقش اقلیم کردستان، نحوه اجرای ادغام و موفقیت روند صلح میان ترکیه و پ‌ک‌ک بستگی خواهد داشت.
دیدگاه کاربران