نگاهی تازه به آینده کُردهای سوریه؛ از بحث نظامی تا حقوق سیاسی

به گزارش کردپرس، پژوهش جدید مرکز مطالعات میدانی (SAMER) درباره دیدگاه‌های مطرح‌شده پیرامون آینده کُردستان سوریه نشان می‌دهد که مشارکت کُردها در ساختار دولت موقت سوریه دیگر تنها بر اساس وضعیت نظامی SDF ارزیابی نمی‌شود و موضوعاتی مانند تضمین حقوق قانون اساسی، امنیت، نمایندگی سیاسی و حقوق فرهنگی نیز در مرکز بحث‌ها قرار گرفته‌اند. این پژوهش که با بررسی ۱۷۵ پست شبکه‌های اجتماعی و با روش تحلیل محتوا انجام شده، نشان می‌دهد در کنار امید به برقراری ثبات، نگرانی و تردید درباره تضمین حقوق کُردها همچنان در جامعه وجود دارد.

بر اساس این پژوهش، پست‌های مورد بررسی نه تنها از نظر محتوای خود، بلکه از منظر معانی سیاسی و احساساتی که در آنها بازتاب یافته نیز تحلیل شده‌اند.

طبق یافته‌های SAMER، بحث‌هایی که در ابتدا در برخی زمینه‌ها با رویکردی مثبت دنبال می‌شدند، پس از کشته شدن سامی شیخ‌موس حسو، معروف به سیپان حزنی، با تغییر قابل توجهی مواجه شدند. پس از این رویداد، در اظهارنظرهای مربوط به روند ادغام، موضوعاتی مانند نگرانی‌های امنیتی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفتند.

در این پژوهش، سه رویکرد اصلی درباره روند ادغام شناسایی شده است. رویکرد نخست مثبت است و بر پایان جنگ، ثبات سیاسی و مشارکت کُردها در ساخت سوریه جدید تأکید دارد. رویکرد دوم مشروط است و خواستار ارائه تضمین‌های قانونی در زمینه زبان، فرهنگ، نمایندگی سیاسی و امنیت است. رویکرد سوم نیز انتقادی است و درباره از دست رفتن دستاوردهای به‌دست‌آمده، تقویت تمرکزگرایی و خطر همسان‌سازی فرهنگی هشدار می‌دهد.

SAMER تأکید می‌کند که میان این رویکردها مرزهای کاملاً مشخصی وجود ندارد و امید به پایان جنگ همزمان با نگرانی از دست رفتن حقوق کُردها در جامعه جریان دارد. به همین دلیل، این وضعیت در این پژوهش «امید مشروط» توصیف شده است.

بر اساس این گزارش، در مراحل نخست، محور اصلی بحث‌ها حفظ SDF و ادغام نظامی بود، اما در نیمه نخست سپتامبر، دستور کار تغییر کرد و موضوعاتی مانند آموزش به زبان کُردی، حقوق سیاسی و امنیت در مرکز توجه قرار گرفتند. در نتیجه، پرسش اصلی نیز از «آیا ادغام انجام خواهد شد؟» به «این ادغام چه نوع ساختاری ایجاد خواهد کرد؟» تغییر کرده است.

آموزش به زبان کُردی یکی از مهم‌ترین شاخص‌های اجتماعی برای ارزیابی پیامدهای ادغام عنوان شده است. بر اساس یافته‌های پژوهش، برای کاربران شبکه‌های اجتماعی، مسئله تنها به رسمیت شناختن رسمی زبان کُردی محدود نمی‌شود، بلکه استفاده از این زبان در مدارس نیز اهمیت زیادی دارد. زبان کُردی در این مباحث به‌عنوان بخشی از هویت، حافظه فرهنگی و تداوم نسل‌ها مطرح شده است.

در بخش دیگری از پژوهش، به تأثیر تحولات امنیتی بر افزایش تردیدها اشاره شده است. کشته شدن سامی شیخموس حسو (سیپان حزنی) و حادثه زندان کوبانی، پرسش‌هایی درباره توانایی دولت در تأمین امنیت و حفاظت از کُردها ایجاد کرده است. SAMER تأکید کرده که این موارد به‌عنوان واقعیت‌های قطعی ارائه نمی‌شوند، بلکه به‌عنوان برداشت‌ها و تفسیرهای کاربران درباره مسئولیت و عوامل این حوادث مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

در این میان، حافظه مبارزه با داعش و هزینه‌هایی که در کوبانی پرداخت شده نیز به یکی از معیارهای سنجش مشروعیت ساختار جدید تبدیل شده است. بر اساس این پژوهش، هنگامی که نتایج سیاسی امروز با هزینه‌هایی که در گذشته پرداخت شده همخوانی نداشته باشد، احساس ناامیدی و از دست دادن دستاوردها در جامعه افزایش می‌یابد.

در رابطه با دمشق نیز رویکردهای متفاوتی در میان کاربران مشاهده شده است. برخی دمشق را بازیگری می‌دانند که می‌تواند به جنگ پایان دهد، در حالی که برخی دیگر آن را تهدیدی برای تضعیف نهادهای محلی ارزیابی می‌کنند. ارزیابی‌ها درباره مظلوم عبدی و الهام احمد نیز متفاوت است؛ برخی آنها را معماران راه‌حل سیاسی می‌دانند و برخی دیگر با لحنی انتقادی درباره عملکرد آنها اظهارنظر کرده‌اند.

SAMER همچنین می‌گوید امید و انتظارات اولیه در کنار نگرانی درباره حقوق و حوادث امنیتی، به افزایش خشم و بی‌اعتمادی منجر شده است. با این حال، بر اساس این پژوهش، این خشم لزوماً به معنای رد روند ادغام نیست، بلکه می‌تواند بیانگر مطالبه برای ادغامی متوازن، امن‌تر و مبتنی بر حقوق باشد.

در جمع‌بندی این پژوهش آمده است که پایان ساختار نظامی مستقل SDF به معنای پایان مطالبات کُردها نیست، بلکه تنها شکل این مطالبات و محورهای بحث را تغییر داده است. به این ترتیب، بحث درباره وضعیت نظامی جای خود را به مباحثی درباره وضعیت حقوقی و قانون اساسی، نمایندگی سیاسی و حقوق فرهنگی کُردها داده است.