نیروی نظامی متحد اقلیم کردستان؛ از رؤیا تا واقعیت
به گزارش کردپرس، میدل ایست فوروم اعلام اخیر وزارت امور پیشمرگه اقلیم کردستان درباره یکپارچهسازی نیروهای نظامی وابسته به حزب دموکرات کردستان و اتحادیه میهنی کردستان را بیشتر اقدامی اداری و سیاسی میداند تا تحقق واقعی یک نیروی نظامی متحد. بر اساس این تحلیل، اگرچه ساختار جدید با نامهای واحد و تحت فرمان وزارت امور پیشمرگه تعریف شده است، کنترل نیروها همچنان در اختیار دو حزب اصلی اقلیم باقی مانده است.
وزارت امور پیشمرگه اقلیم کردستان ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد روند یکپارچهسازی نیروهای مسلح وابسته به دو حزب حاکم اقلیم به پایان رسیده است. این تحول در نگاه نخست میتواند نقطه پایانی بر چند دهه دوگانگی در ساختار نظامی اقلیم تلقی شود؛ اما بررسی ساختار جدید نشان میدهد که این یکپارچهسازی هنوز بیش از آنکه به معنای ایجاد یک ارتش واحد باشد، نوعی بازآرایی تشکیلاتی نیروهای موجود است.
نیروهای پیشمرگه از زمان شکلگیری حکومت اقلیم کردستان در سال ۱۹۹۱ همچنان میان حزب دموکرات کردستان و اتحادیه میهنی کردستان تقسیم شدهاند. اگرچه وزارت امور پیشمرگه یک سال بعد و همزمان با تشکیل نخستین دولت اقلیم ایجاد شد، اما نیروهای دو حزب نهتنها در ساختاری واحد ادغام نشدند، بلکه در سالهای نخست تشکیل اقلیم در جنگ داخلی نیز در برابر یکدیگر قرار گرفتند؛ جنگی که هزاران کشته بر جای گذاشت.
با وجود بهرسمیتشناختهشدن رسمی اقلیم کردستان در قانون اساسی عراق در سال ۲۰۰۵، این تحول نیز نتوانست ساختار نظامی دوگانه اقلیم را از میان بردارد.
ایالات متحده طی سالهای گذشته تلاش کرده است نیروهای پیشمرگه را تحت فرماندهی واحد وزارت امور پیشمرگه قرار دهد. در جریان جنگ با داعش نیز نیروهای پیشمرگه نقش مهمی در عملیات ائتلاف به رهبری آمریکا علیه این گروه ایفا کردند. با وجود کمکهای مالی و نظامی قابل توجه واشنگتن، تلاشها برای واداشتن دو حزب اصلی اقلیم به یکپارچهسازی کامل نیروهایشان به نتیجه نرسید.
در ساختار پیشین، نیروهای موسوم به «نیروهای ۸۰» تحت کنترل حزب دموکرات و نیروهای «۷۰» وابسته به اتحادیه میهنی قرار داشتند. اما بر اساس ساختار جدید، نیروهای ۸۰ به «منطقه یک» و نیروهای ۷۰ به «منطقه دو» تغییر نام دادهاند. در این دو منطقه نیز ۱۱ لشکر زیر نظر وزارت امور پیشمرگه فعالیت خواهند کرد.
با این حال، از دیدگاه نویسنده تحلیل میدل ایست فوروم، تغییر نام و بازآرایی سازمانی لزوماً به معنای پایان کنترل حزبی نیست. حزب دموکرات همچنان کنترل شش لشکر با شمارههای فرد و اتحادیه میهنی کنترل پنج لشکر دیگر را در اختیار دارد. بنابراین، آنچه مقامات اقلیم «اصلاحات» و «یکپارچهسازی» مینامند، در عمل میتواند ادامه همان ساختار پیشین در قالبی جدید باشد.
زمان اعلام این تحول نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است. این تصمیم تنها چند هفته پیش از ضربالاجل ۳۰ سپتامبر برای خروج نیروهای آمریکایی از عراق اعلام شده است؛ ضربالاجلی که بر اساس گزارشها، پس از آن ارتش آمریکا کمکهای خود به نیروهای پیشمرگه را متوقف خواهد کرد.
از این منظر، اعلام یکپارچهسازی نیروهای پیشمرگه میتواند پیامی به واشنگتن باشد مبنی بر اینکه تلاشهای چندساله آمریکا برای اصلاح ساختار نظامی اقلیم بینتیجه نمانده و حمایت مالی و نظامی آمریکا از پیشمرگه باید حتی پس از پایان حضور نظامی این کشور در عراق ادامه پیدا کند.
با این حال، بنبست سیاسی در اقلیم کردستان نیز تردیدها درباره تحقق واقعی یکپارچگی نظامی را افزایش داده است. دو حزب اصلی اقلیم پس از انتخابات پارلمانی اکتبر ۲۰۲۴ تاکنون نتوانستهاند بر سر تشکیل دولت جدید به توافق برسند و ادامه این بنبست، بخش مهمی از نهادهای سیاسی اقلیم را با اختلال مواجه کرده است. از دیدگاه این موسسه، اگر حزب دموکرات و اتحادیه میهنی پس از نزدیک به دو سال هنوز قادر به توافق بر سر تشکیل دولت نیستند، دستیابی آنها به یک توافق واقعی و پایدار در حوزه نظامی نیز دشوار به نظر میرسد.
کنترل نیروهای پیشمرگه برای هر دو حزب تنها یک موضوع نظامی نیست، بلکه یکی از مهمترین ابزارهای اعمال قدرت سیاسی در اقلیم به شمار میرود. از همین رو، بعید است هر یک از دو حزب بهآسانی کنترل نیروهای تحت نفوذ خود را واگذار کند. حفظ این نیروها بهعنوان اهرمی برای تثبیت حوزه نفوذ سیاسی، امنیتی و جغرافیایی دو حزب طی دهههای گذشته بخشی از ساختار قدرت در اقلیم بوده است.
این مسئله در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که اقلیم کردستان با فشارهای فزایندهای بر وضعیت و اختیاراتش روبهرو است. نویسنده معتقد است بغداد و کشورهای همسایه بهطور فزایندهای در جهت محدود کردن دامنه خودگردانی اقلیم حرکت کردهاند، اما دو حزب اصلی به جای ایجاد یک جبهه سیاسی و نظامی مشترک برای مقابل این فشارها، همچنان درگیر رقابت بر سر قدرت و حوزههای نفوذ خود هستند.
بر اساس این تحلیل، مسئله اصلی پیشمرگه نه صرفاً نام، شماره یا ساختار اداری لشکرها، بلکه مسئله فرماندهی و وفاداری سیاسی است. تا زمانی که نیروهای نظامی اقلیم در نهایت تحت نفوذ دو حزب اصلی باقی بمانند، اعلام یکپارچهسازی بهتنهایی نمیتواند به معنای شکلگیری یک نیروی نظامی واحد و مستقل باشد.
میدل ایست فوروم در جمعبندی تأکید میکند که تحولات سیاسی و امنیتی اقلیم نشان میدهد حزب دموکرات و اتحادیه میهنی همچنان بیش از حفاظت از خودگردانی اقلیم، بر حفظ حوزههای نفوذ خود تمرکز دارند. از این منظر، اعلام اخیر درباره یکپارچهسازی پیشمرگه را میتوان بیش از هر چیز تلاشی برای نشان دادن پیشرفت اصلاحات به واشنگتن و فراهم کردن زمینه ادامه حمایت مالی و نظامی آمریکا دانست. این در حالی است که تبدیل پیشمرگه به یک نیروی نظامی واقعاً متحد، همچنان فاصله زیادی با واقعیت دارد.
دیدگاه کاربران