هلالی که پانورامای تفرقه جهان اسلام شد/ صلاح الدین خدیو
در حالیکه فرض بر این است که یکی از کارکردهای جشنها و آئین های مذهبی، همگرایی و هویت بخشی از طریق بازنمایی اشتراکات و شباهتها و تاکید بر تمایز و تفاوت با دیگران است، عید فطر امسال نه تنها به نمایش وحدت جهان اسلامی تبدیل نشد، بلکه عملا به فرصتی برای نشان دادن تشتت و دوپارگی و چندپارگیهای آن بدل گردید.
سه شنبه عید است یا چهارشنبه؟ می توان درباره این پرسش بر اساس استنتاجات فقهی و تفاوت افقهای جغرافیایی به بحث نشست و بروز اختلاف در آن را قابل قبول دانست. اما مشکل اینجاست که امسال در خاورمیانه عربی و در کشورهای هم افق و هم مذهب هم ناهماهنگی و پراکندگی بی سابقه ای بروز پیدا کرد.
در حالیکه کشورهای حاشیه خلیج فارس، جملگی روز سه شنبه را بعنوان اولین روز ماه شوال جشن گرفتند، در همسایگی آنها مصر و اردن و فلسطین چهارشنبه را عید فطر اعلام کردند.
در داخل مصر تشتت آرا و اختلاف نظر کم مانده بود به بروز یک رسوایی منجر شود. الازهر چهارشنبه را عید اعلام کرد ولی الاهرام و روزنامه ها و رسانه های معتبر غروب روز دوشنبه خبر رویت هلال شوال را منتشر و گفتند که سه شنبه عید است. در نهایت دولت ناچار به مداخله شد و در این دعوا جانب الازهر را گرفت که قدیمی ترین نهاد مذهبی اسلام سنی محسوب می شود.
از قضا رخداد امروز از این حیث مهم است که می تواند نشانه ای مهم دال بر زوال نقش سنتی مصر بعنوان یکی از مراکز تولید معرفت دینی جهان اسلام تلقی شود. سایر قطب ها عبارتند از ایران، عربستان، ترکیه و تا حدودی پاکستان که نقش محوری را در تولید گفتارهای دینی و پارادایم های مذهبی به عهده دارند.
در لیبی هم اتفاقی مشابه مصر رخ داد. هر دو دولت موسوم به وفاق ـ مستقر در طرابلس ـ و دولت خلیفه حفتر ـ مستقر در بنغازی ـ علیرغم تخاصم با هم به طور جداگانه چهارشنبه را به عنوان عید اعلام کردند، اما هردو ساعاتی بعد از مردم پوزش خواسته و سه شنبه را جایگزین کردند!
در کشورهای اصطلاحا ضعیف و ناتوان که اثر چندانی از دولت ملی نیست، وضع از این هم بدتر بود. در عراق دیوان وقف سنی و وزارت اوقاف اقلیم کردستان روز سه شنبه و آیت الله سیستانی روز چهارشنبه را عید اعلام نمود.
در سوریه دولت چهارشنبه را عید اعلام کرد، اما دولت خودخوانده مخالفان در ادلب و منطقه تحت کنترل ترکیه امروز را بخاطر پایان ماه رمضان جشن گرفتند.
فدراسیون خودمختار کردها در سوریه هم ترجیح داد با مخالفان جشن نگیرد و چهارشنبه را عید اعلام کرد. این تصمیم خودمختاری کردها در سوریه مغایر اعلام کردهای عراق بعنوان هم کیشان شافعی مذهب و همسایه شان بود.
در لبنان نیز سنی ها و شیعیان میان روزهای سه شنبه و چهارشنبه تقسیم شدند. ترکیه نیز بر اساس تقویم فلکی از ابتدا تکلیف خود را روشن و پیشاپیش در اعلام روز سه شنبه تردیدی نداشت.
ایران اما امسال تجربه به نسبت متفاوتی را از سر گذراند. در حالیکه در سالهای گذشته در اعلام آغاز و پایان رمضان جداسری پیشه می کرد، امسال در شرق و غرب عالم اسلامی کشورهای مهم و متعددی را در کنار خود داشت.
جدای برخی الزامات دولت ـ ملت و تضاد و آشتی ناپذیری آن با مفهوم موسع امت و تلقی مجموعه مسلمانان بعنوان " ملت اسلام " که از دیرباز باعث و بانی اختلافات و چالش ها در این حوزه بوده، نمی توان نقش مسائل حاد سیاسی سالهای اخیر و بحران ها و انشقاق های فعلی را در بروز این وضعیت نادیده گرفت.
دیدگاه کاربران