استیضاح ظریف؛ رویکرد ملی و نگاه حزبی / جلال محمودزاده

پس از اعلام خبر استیضاح وزیر محترم امور خارجه، آقای محمد جواد ظریف، بحث ها و نظرهای موافق و مخالف متعددی در سطوح مختلف سیاسی و رسانه ای صورت گرفت. در این بین امضای راقم این سطور در پای متن استیضاح وزیر محترم ، واکنش هایی در میان برخی از اهل نظر برانگیخت؛ برخی اقدام بنده را در راستای ایفای وظیفه نمایندگی و اقدامی صحیح تلقی کرده و بعضی نیز به نقد آن پرداختند.

ضمن ارج نهادن به دیدگاه های موافق و مخالف، در جریان یک مصاحبه به تفصیل ادله ی مورد نظر خود برای استیضاح وزیر محترم را اعلام نمودم و در اینجا لازم دیدم یک بار دیگر استدلال های مد نظر خود را برای استیضاح یادآوری نمایم؛

۱. استیضاح یک ابزار مهم نظارتی است و بهره گرفتن از آن حق نمایندگان مجلس است. در فضای سیاسی کشور هرگاه از ابزار مذکور بهره گرفته می شود، فضای رسانه ای آکنده از تحلیل های حزبی و جناحی شده و استیضاح وزرا را تا سطح دعواهای جناحی و تنش های حزبی تقلیل می دهند. در مورد اخیر نیز این اتفاق افتاد؛ فضای رسانه های یک طیف خاص سیاسی به محض مشاهده اسامی استیضاح کنندگان به تب و تاب افتادند تا استیضاح مذکور را یک اقدام جناحی جلوه دهند و وزیر محترم را از تمامی موارد مطروحه مبرا سازند. این در حالی بود که موارد مطروحه در استیضاح وزیر محترم اغلب، و نه لزوما تمامی موارد، بازتاب دغدغه ها و نگرانی های کلان نمایندگان محترم بوده و ربطی به منازعات جناحی نداشت. حال ممکن است بندهایی از موارد مطروحه مورد تایید تمامی استیضاح کنندگان نباشد، اما کلیت استیضاح که برگرفته از رویکردی ملی بود مورد نظر تمامی نمایندگان امضاکننده بوده است.

۲. درباره امضای راقم این سطور، برخی بزرگواران منتقد به چند نکته اشاره داشته اند که با کمال احترام مورد تایید اینجانب نیستند؛ نخست نیت خوانی و انگیزه خوانی این عزیزان از این اقدام با هیچ معیار و ابزاری قابل اثبات نیست؛معلوم نیست این بزرگواران چگونه به این نتیجه رسیده اند که انگیزه بنده از امضای استیضاح، اخذ تایید صلاحیت برای دور بعدی انتخابات است. این انگیزه خوانی مستلزم این است که بنده پیشاپیش برای انتخابات اعلام حضور کرده باشم و از آن مهم تر در طول سه سال اخیر راه عافیت طلبی در پیش گرفته باشم. شواهد در این باره بر خلاف نظر این عزیزان منتقد است؛

کارنامه نمایندگی بنده در سه سال اخیر ، و در مجلس هشتم نیز، فاقد هر گونه اقدام برای جلب نظر نهادها و اشخاص در جهت تضمین تایید صلاحیت برای دور آتی بوده است. حرکت در چارچوب قانون اساسی، دفاع از اجرای بی کم و کاست این قانون و دفاع از منافع مردم به ویژه موکلان کرد و مهابادی ام مبنای تمامی فعالیت ها و اقدامات بنده بوده است. ارزیابی این کارنامه و نقاط قوت و ضعف آن باید از سوی موکلان و اهل نظر صورت گیرد، اما تا جایی که به این خادم مردم مربوط می شود راه عافیت طلبی در پیش گرفتن و سکوت در برابر تضییع حق مردم جایی در مانیفیست فکری و سیاسی بنده نداشته است؛ دفاع از گفتمان اصلاحی، حقوق اهل سنت و شهروندان کرد بنده را در طیف باورمندان به مردم سالاری قرار می دهد، اما قرار گرفتن در این طیف به معنای چشم پوشی از کاستی ها و جناحی اندیشیدن و حزبی عمل کردن نیست. بلکه ملی اندیشیدن، فراجناحی عمل کردن الگوی فراروی بنده و برخی از نمایندگان دیگر است.

۳. وزیر محترم امور خارجه از چهره‌های سیاسی موجه است. اما آیا این به معنای فقدان کاستی در عملکرد وی است؟ بدون شک پاسخ منفی است. آقای ظریف علی رغم وجوه مثبت در کارنامه وزارتی اش، دارای ده ها مورد عملکرد ناصحیح و ناصواب است و همین موارد نمایندگان را بر آن داشت که به طرح استیضاح وی بپردازند. این استیضاح مانند هر استیضاح دیگر شاید رای لازم را کسب نکند و شاید هم در هنگام طرح موضوع در کمیسیون تخصصی (امنیت ملی)، وزیر امورخارجه موفق به جلب نظر اینجانب و اکثر نمایندگان استیضاح کننده شود؛ در این میان آنچه نباید مورد غفلت قرار گیرد ضعف ها و کاستی های حوزه وزارتی آقای ظریف است؛ بخشی از آن در متن استیضاح آمده که به جز بند مربوط به پولشویی، مورد اغلب نمایندگان و ناظران سیاسی می باشد. در این میان موارد دیگری نیز وجود داشت که بنده را به این جمع بندی رسانید که کلیت استیضاح وزیر محترم امور خارجه ، صرف نظر از بند مربوط به پولشویی، طرح مناسبی برای گشودن راهی در جهت اصلاح دستگاه سیاست خارجی است؛ یا این راه از طریق استیضاح جناب وزیر گشوده خواهد شد یا اینکه استیضاح تلنگری برای انجام اصلاحات خواهد بود.

۴. منتقدان استیضاح آقای وزیر یک نکته بسیار مهم را فراموش می کنند و آن نقشی که قرار است وزارت امور خارجه در این روزها برعهده داشته باشد. باید این واقعیت را قبول داشت که آقای ظریف نماینده دیپلماسی ما در دوران برجام با حضور آمریکا بود، اما اینک در دوران برجام بدون حضور ایالات متحده آیا آقای وزیر می تواند نقش نمایندگی سیاست خارجی ما را به خوبی ایفا نماید؟ شواهد نشانگر آن است که جناب وزیر در ماه های اخیر در انجام این وظیفه چندان موفق نبوده اند، از همین دیدگاه می توان گفت وزیر محترم امور خارجه یا باید در برنامه سیاست خارجی در رابطه با غرب و آینده برجام بازنگری جدی داشته باشد و برنامه جایگزینی را ارایه نماید و حتی به فکر پسا برجام باشد و یا اینکه جای خود را به دیپلمات دیگری دهد که بتواند نقشی متناسب با این دوران ایفا نماید.

۵. وزارت خانه تحت نظر آقای ظریف در طول پنج سال اخیر هیچ گاه گوشه چشمی به مطالبات شهروندان کرد و اهل سنت نداشته است. آنچه به اهل سنت و کردها اختصاص داده شد، سفیر ایران در یک کشور نه چندان مهم است و به جز این کردها و اهل سنت در وزارت تحت مدیریت آقای ظریف هیچ گاه نتوانسته اند حضور یابند. منتقدان دلسوز و عزیز این نکته را در نقد کارنامه آقای ظریف مد نظر نداشته اند و نگفته اند که از این دیدگاه چرا عملکرد آقای ظریف باید مورد تایید باشد؟ این به جز سکوت منفعلانه شخص وزیر است در قبال سیاست متجاوزانه ترکیه در قبال کردهای سوریه.

سخن آخر آنکه نگاه راقم این سطور به استیضاح وزیر محترم برگرفته از یک نگاه ملی است، اگر دیگر امضا کنندگان و یا مخالفان جناحی می اندیشیند در قالب این رویکرد ملی قرار نمی گیرند. از نظر بنده این استیضاح نباید هیزم آتش یک منازعه جناحی دیگر باشد و نباید دلسوزان منتقد نیز به بخشی از این منازعه جناحی تبدیل شوند. به ویژه آن جناح که این روزها به جز اتهام زنی به دیگران برای توجیه کم کاری ها و نابسامانی ها اقدام دیگری انجام نمی دهد.