از «شین حسن و حسین» تا «چاینه»ی زنان ایلام در عزای حسین(ع)

به گزارش خبرگزاری کردپرس، استان ایلام با تنوع قومیتی فراوان و اقلیم‌های متفاوتش در یک چیز اشتراک دارد و آن شیعه‌گی و شیفتگی یکپارچه‌ی مردمانش به اهل بیت(ع) است تا جایی که این استان مرزی را با نام تنها استان صددرصد شیعه ایران می‌شناسند.

شهرت این مرز به خون آغشته از عشق حسین(ع) در زمان دفاع مقدس به همه جا رسید و در دوره‌ی عزت جمهوری اسلامی، ایلام به عنوان پایتخت خادمان زوار امام حسین(ع) و دروازه عتبات عالیات ایران نامگیر شد.

برای نشان دادن گوشه‌ای از ارادت همیشگی مردمان ایلام به آل طاها، در این مقال به تعدادی از آداب و رسوم زنان ایلام در ایام محرم می‌پردازیم.

نذر گِل

در استان ایلام رسم است که زنان به نیت اجابت نذری و باز شدن گره زندگی و شفای بیماران، مقداری گِل تهیه می‌کنند و در روز عاشورا با قرار گرفتن در بین صفوف عزاداران حسینی ظرف گِل را می‌چرخانند تا هر کدام از زنجیرزنان و یا سینه‌زنان مقداری از آن گِل را به سر و شانه‌ی خود بمالد.

شین حسن و حسین

«شین» به معنای فغان است. در این مراسم عده‌ای از زنان محلی در حالی که در مقابل هم ایستاده و چادرهای خود را بر روی دوش انداخته‌اند، گاهی به سینه می‌طنند و گاهی یکصدا بانگ «چریکه» سر می‌دهند و ناخن انگشتان خود را بر گونه‌ها می‌کشند و نغمه‌ی «وای وای، وای وای» سر می‌دهند و «حسن، حسین» می‌گویند. این مراسم چنان با شور و احساس انجام می‌شود که تماشاگران را به سوگی عمیق در عزای سرور و سالار شهیدان فرو می‌برد.

چاینه گرفتن

این مراسم در فضایی خصوصی‌تر و خانوادگی بین زنان ایلامی انجام می‌شود؛ به این صورت که هر سال از شب نهم تا یازدهم محرم، به دور از چشم نامحرمان و در مراسمی کاملاً زنانه، مراسم سنتی «چاینه» برگزار می‌شود. چاینه‌گران در این مراسم اشعاری را در وصف شهیدان دشت کربلا می‌خوانند و زنان دیگری که در مجلس حضور دارند با آن‌ها همصدا می‌شوند. آن‌ها در حالی که اشعار مداح را تکرار می‌کنند، همزمان با کف هر دو دست خویش به صورت آهسته و ریتمیک، به پیشانی خود ضربه می‌زنند. چاینه بیشتر در شهر ایلام برگزار می‌شود و علاوه بر آن، در بین هم‌استانی‌های عرب‌زبان ساکن در بخش مرکزی دهلران، موسیان، دشت عباسف ابوغریو و... نیز برگزار می‌شود.

پِرسه در روز عاشورا

در بین ایلامی‌ها مرسوم بوده است که همه ساله در روز عاشورا، گروه‌هایی از زنان محلی در میان دسته‌جات عزاداری، ضمن گوش دادن به صدای نوحه در حالی که دستان خود را به‌طور مکرر از ناحیه‌ی گونه‌ها به صورتی نمادین از بالا به پایین می‌کشند، به‌صورتی موزون و با صدای ضجه و فریاد «وای وای» که مرتب تکرار می‌شود، عزاداران را برای لحظاتی در ماتم فرو می‌برند. سپس تا دقایقی با صدای بلند و موزون «حسین حسین، حسین حسین» می‌گویند. در لحظات پایانی مراسم در ظهر عاشورا، پرسه‌کنندگان صدا و ریتم «وای وای» خود را به اوج می‌رسانند و به‌اصطلاح «گرمه‌شین» می‌کنند. این صدا بسیار غم‌انگیز است و منجر به پادرمیانی زنان دیگر برای متوقف کردن پرسه‌کننده می‌شود؛ برای او دعای خیر کرده و او را آرام می‌کنند.

یاسر بابایی

منبع: کتاب چلچراغ اثر صیدمحمد درخشنده