روسیه دربارۀ استقلال کردستان عراق چه می گوید؟ / مراد یتکین

در رسانه های ترکیه بسیاری از حمایت اسرائیل و ایالات متحده از همه پرسی استقلال اقلیم کردستان، که عراق را تجزیه خواهد کرد و همین خطر را برای ترکیه نیز دارد، انتقاد می کنند اما تعداد بسیار اندکی از موضع روسیه سخن می گویند.

جزئیات آخرین موضع گیری روسیه در بیانیۀ کتبی وزارت خارجۀ این کشور در روز 27 سپتامبر روشن شد، پیش از سفر ولادیمیر پوتین [رئیس جمهور روسیه] به ترکیه برای گفتگو دربارۀ سوریه، عراق و سامانۀ دفاع موشکی S-400، که با سیستم دفاعی ناتو سازگار نیست و رجب طیب اردوغان [رئیس جمهور ترکیه] قصد خرید آن را دارد.

در این بیانیه نکات زیر مطرح شده است:

• «التزام ما به حق حاکمیت، وحدت و تمامیت ارضی کشور دوست عراق و دیگر کشورهای خاورمیانه تغییری نکرده است.»
• «مسکو به آمال میهنی کردها احترام می گذارد.»
• «ما باور داریم که همۀ اختلافات میان حکومت فدرال عراق و حکومت منطقۀ خودمختار کردستان می تواند و باید از طریق گفتگوی سازنده و توأم با احترام متقابل حل و فصل شود، با هدف دست یابی به یک فرمول قابل قبول دو طرف برای همزیستی در چارچوب یک عراق واحد.»

یک روز پیش از صدور این بیانیه، ولید معلم وزیر امور خارجۀ سوریه به راشا تودی گفت دمشق می تواند پس از شکست کامل دولت اسلامی عراق و شام (داعش) دربارۀ درخواست کردها برای خودمختاری در شمال سوریه مذاکره کند. این اظهارات بعداً در خبرگزاری رسمی دولت سوریه (سانا) منعکس شد، پس می توان با اطمینان فرض کرد که این موضع مشترک سوریه و روسیه است، که همچنان بزرگترین حامی دولت بشار اسد [رئیس جمهور سوریه] به شمار می رود.

اوائل ماه فوریه پس از برگزاری کنفرانسی مربوط به کردها در مسکو، خبری به رسانه ها درز کرد که بر اساس آن روسیه با تدوین یک قانون اساسی جدید برای سوریه که به کردها خودمختاری اعطا کند، موافق است. به دنبال این خبر، یک رویداد دیگر در ماه مارس نیز این گمان را تقویت کرد، هنگامی که گروه کرد تحت حمایت ایالات متحده، یگان های مدافع خلق (YPG)، مواضع خود در اطراف منبج را، که ترکیه نسبت به آنها اعتراض داشت، به ارتش سوریه که تحت حمایت روسیه است واگذار کردند.

در این موضوع دو نکته طنز آمیز می نماید. نخست این که تنشی میان ترکیه و متحد آن در ناتو یعنی ایالات متحده وجود دارد که علت آن استفاده از YPG علیه داعش است، چرا که YPG شاخۀ سوری حزب کارگران کردستان (PKK) است که بیش از سه دهه است علیه ترکیه مبارزۀ مسلحانه می کند. نکتۀ دوم این که روسی ها و سوری ها با اینکه می دانند کردهای سوری تحت هدایت PKK به عنوان نیروی زمینی ایالات متحده مبارزه می کنند، سعی در جذب آنها دارند.

از روی موضع گیری های روسیه در سوریه و عراق آشکار است که مسکو دارد سعی می کند خودمختاری کردها را در هر دو کشور در همسایگی ترکیه تقویت کند. اگر این موضع مورد حمایت ایالات متحده قرار گیرد، می تواند مشکلات بسیار بزرگتری از آنچه اینک هست، میان آنکارا و واشنگتن ایجاد کند. با فرض درستی این سناریو، نکتۀ عمیقاً طنز آمیز این است که مواضع مسکو دربارۀ کردها در سوریه و عراق به نظر نمی رسد هیچ مسأله ای در میان ترکیه و روسیه ایجاد کند.

چنانچه هم آمریکایی ها و هم روسی ها بر موضع خود مبنی بر موافقت با فدرالیسم قوی کردها در دو کشور عراق و سوریه باقی بمانند، چشم انداز فعلی امور به ما اجازه می دهد چند تحول را در آیندۀ نزدیک پیش بینی کنیم. یکی از آنها امکان سازش میان حزب دموکرات کردستان (پارتی) به رهبری مسعود بارزانی رهبر اقلیم کردستان عراق و PKK است. و دیگری امکان تغییر زاویۀ PKK از ایالات متحده به سمت حکومت سوریه، پیش یا پس از شکست داعش است.

مطمئناً ترکیه باید برای هر یک از این سناریوها آماده باشد.

منبع: حریت

ترجمه: خبرگزاری کردپرس / سرویس ترکیه