پایان میانجی‌گری سنتی آمریکا در اقلیم کردستان؟
به گزارش کردپرس، تام باراک، فرستاده ویژه دونالد ترامپ برای عراق و سوریه، در اظهاراتی کم‌سابقه درباره اختلافات حزب دمکرات کردستان و اتحادیه میهنی کردستان، از رهبران دو حزب خواست به منازعات طولانی‌مدت خود پایان دهند و تأکید کرد که ایالات متحده قصد مداخله مستقیم در این اختلافات را ندارد. او ضمن توصیف بحران سیاسی اقلیم کردستان به‌عنوان مجموعه‌ای از اختلافات خانوادگی و قبیله‌ای، هشدار داد که تداوم این وضعیت فعالیت شرکت‌های آمریکایی و بین‌المللی و منابع درآمدی اقلیم را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این اظهارات که در نشست مؤسسه چتم‌هاوس در لندن بیان شد، به‌ویژه به دلیل هم‌زمانی با تشدید اختلافات اربیل و سلیمانیه و طرح احتمال بازگشت به ساختار دو اداره‌ای، با بازتاب و تفسیرهای متعددی در رسانه‌ها و شبکه های اجتماعی همراه شده است.
تام باراک روز چهارشنبه ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶، در جریان نشست «ابتکار عراق» مؤسسه چتم‌هاوس در لندن، در پاسخ به پرسشی درباره نقش آمریکا در تضمین حقوق کردها و حفظ ساختار فدرال اقلیم کردستان در برابر احتمال تمرکزگرایی بیشتر در ساختار سیاسی عراق، موضعی صریح اتخاذ کرد. این پرسش را عوات مصطفی، نماینده بنیاد بارزانی، مطرح کرد که درباره تضمین‌های اجرایی آمریکا برای حفاظت از فدرالیسم، حقوق اقلیت‌ها و تقسیم قدرت در صورت حرکت عراق به سمت نظام ریاستی متمرکزتر سؤال کرده بود.
باراک در پاسخ گفت: «اقلیم کردستان، بارزانی‌ها و طالبانی‌ها همواره دوستان بزرگی برای آمریکا بوده‌اند. این مسئله‌ای عراقی است؛ تصمیمی عراقی است و تصمیم آمریکا نیست. توصیه من و توصیه رئیس‌جمهور این است که از این اختلافات عبور کنید. همین و بس.»
فرستاده ویژه آمریکا سپس با اشاره به پیچیدگی ساختار قانون اساسی عراق و جایگاه فدرال اقلیم کردستان، گفت نمی‌تواند در کنگره آمریکا درباره روابط پیچیده میان بغداد و اقلیم و نحوه انطباق ساختار فدرال آن توضیح دهد و در ادامه نیز مجموعه‌ای از اختلافات خانوادگی در داخل اقلیم را مطرح کند که فعالیت شرکت‌های آمریکایی و بین‌المللی را با مشکل مواجه کرده است؛ شرکت‌هایی که به گفته او، منبع درآمد کل منطقه محسوب می‌شوند.
باراک حمله پهپادی هشتم نوامبر به میدان گازی کورمور را نیز نمونه‌ای از پیامدهای خطرناک وضعیت موجود دانست و تأکید کرد که چنین حملاتی غیرقابل‌قبول است و همه طرف‌ها باید برای یافتن راهی جهت پاسخ به آن همکاری کنند. حمله به این میدان گازی موجب کاهش حدود ۲۵۰۰ تا ۲۸۰۰ مگاواتی تولید برق در شبکه اقلیم کردستان شده بود.
او در ادامه بر ضرورت وحدت سیاسی در داخل اقلیم و همچنین هماهنگی میان دولت اقلیم کردستان و دولت فدرال عراق تأکید کرد و گفت واشنگتن قصد مداخله ندارد و اساساً امکان چنین مداخله‌ای را برای خود قائل نیست، اما می‌تواند تشویق‌کننده، مشاور و میانجی باشد. باراک با اشاره به فرصت‌های اقتصادی پیش روی عراق و اقلیم کردستان گفت اکنون زمان مناسبی برای پایان دادن به اختلافات است و هشدار داد که در غیر این صورت، این منازعات ممکن است صدها سال دیگر ادامه پیدا کنند.
او همچنین گفت مطمئن است که رهبران دو خانواده بارزانی و طالبانی و حتی بغداد از ادامه این اختلافات خسته شده‌اند و در پایان، توصیه خود را «عبور از این اختلافات» توصیف کرد.
اهمیت این اظهارات صرفاً در انتقاد از اختلافات دو حزب اصلی کردستان عراق نیست، بلکه در بخشی از پاسخ باراک قرار دارد که به‌طور مستقیم به پرسش درباره تضمین‌های آمریکا برای حفظ حقوق کردها و ساختار فدرال عراق مربوط می‌شود. باراک در واقع از ارائه هرگونه تضمین مشخص در برابر تمرکزگرایی احتمالی بغداد خودداری کرد و مسئولیت حفاظت از جایگاه قانونی اقلیم را به طرف‌های عراقی واگذار کرد. از این منظر، سخنان او را می‌توان نشانه‌ای از کاهش تمایل دولت دونالد ترامپ به ایفای نقش سنتی واشنگتن در میانجی‌گری اختلافات داخلی اقلیم و حمایت مستقیم از ترتیبات سیاسی آن ارزیابی کرد.
این موضع‌گیری در شرایطی مطرح می‌شود که اختلافات حزب دمکرات و اتحادیه میهنی پس از انتخابات پارلمانی اکتبر ۲۰۲۴ و ناکامی در تشکیل کابینه جدید، به مرحله تازه‌ای رسیده است. حزب دمکرات که در انتخابات ۳۹ کرسی کسب کرد، از احیای فعالیت پارلمان اقلیم در چهارم نوامبر حمایت کرد. این اقدام با تحریم اتحادیه میهنی و شماری دیگر از جریان‌های سیاسی همراه شد. در پی این اقدام، بافل طالبانی، رئیس اتحادیه میهنی، از خروج حزب خود از دولت اقلیم خبر داد و احتمال تشکیل اداره‌ای جداگانه در سلیمانیه را مطرح کرد. این تحولات بار دیگر نگرانی‌ها درباره بازگشت به دوره دو اداره‌ای در فاصله سال‌های ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۶ را افزایش داده است.
نشریه «نشنال» در گزارشی درباره سخنان باراک، این موضع‌گیری را نشانه کاهش صبر و حوصله آمریکا در برابر اختلافات رهبران کرد ارزیابی کرد و نوشت واشنگتن دیگر تمایلی ندارد در اختلافات داخلی اقلیم نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کند. نشریه «روداو» نیز با انتخاب عنوان «از اختلافات عبور کنید»، اظهارات باراک را نوعی توبیخ سیاسی رهبران کردستان توصیف کرد؛ به‌ویژه آنکه این سخنان در پاسخ به پرسشی درباره تضمین حقوق کردها و جلوگیری از تضعیف جایگاه فدرال اقلیم توسط دولت مرکزی مطرح شده بود.
در شبکه ایکس هم، حساب تحلیلی «کردستان واچ» از نخستین حساب‌هایی بود که به ابعاد سیاسی این سخنان پرداخت. این حساب اظهارات باراک را قابل‌توجه و بیانگر ماهیت واقعی رویکرد آمریکا دانست و تأکید کرد که واشنگتن دیگر اختلافات حزب دمکرات و اتحادیه میهنی را موضوعی نمی‌داند که مستلزم مداخله مستقیم آن باشد.
کردستان واچ در تحلیل خود نوشت که باراک عملاً به دو حزب نشان داده است که آنها نباید اهمیت جایگاه خود را در محاسبات آمریکا بیش از اندازه تصور کنند. به اعتقاد این موسسه تحلیل مسائل کردستان، دولت ترامپ از تداوم منازعات دو حزب خسته شده و در شرایطی که با اولویت‌های بزرگ‌تری در منطقه مواجه است، تمایلی به صرف منابع سیاسی و دیپلماتیک برای حل اختلافات آنها ندارد.
این حساب همچنین از بخش دیگری از سخنان باراک نتیجه گرفت که اولویت اصلی واشنگتن، حفظ منافع اقتصادی و انرژی و همکاری‌های امنیتی است؛ حوزه‌هایی که آمریکا می‌تواند از طریق همکاری با هر یک از دو حزب نیز آنها را دنبال کند. بر اساس این برداشت، واشنگتن احتمالاً تا زمانی که اختلافات به درگیری مسلحانه و بی‌ثباتی گسترده منجر نشود، تمایل چندانی به ورود به منازعه بر سر تقسیم قدرت در اقلیم نخواهد داشت.
کردستان واچ همچنین تأکید کرد که ترجیح آمریکا، حفظ اقلیمی متحد با توازن سیاسی و اداری است که در آن هیچ‌یک از دو حزب به حاشیه رانده نشود. این حساب در عین حال یادآوری کرد که بحران‌های پیشین میان حزب دمکرات و اتحادیه میهنی عمدتاً با میانجی‌گری قدرت‌های خارجی، به‌ویژه آمریکا، پایان یافته‌اند و دو حزب تاکنون نتوانسته‌اند به‌طور مستقل به سازشی پایدار دست یابند.
یکی دیگر از محورهای بازتاب در شبکه ایکس، برداشت از لحن باراک و تأثیر آن بر جایگاه سیاسی کردها در معادلات آمریکا بود. یک نویسنده و تحلیلگر سیاسی کرد نیز در واکنشی کنایه‌آمیز نوشت: «وقتی به موضوعی برای تمسخر تبدیل می‌شوید، به شما می‌گویند: از آن عبور کنید، همین و بس!» این واکنش بازتاب‌دهنده برداشتی انتقادی از لحن مقام آمریکایی و احساس کاهش وزن سیاسی رهبران کرد در مناسبات واشنگتن است.
ماریو نوفل، فعال رسانه‌ای شناخته‌شده در شبکه ایکس، نیز سخنان باراک را نوعی هشدار واقع‌بینانه به دو حزب اصلی اقلیم توصیف کرد. او با بازنشر این اظهارات نوشت که چرا شرکت‌های بین‌المللی و سرمایه‌گذارانی که برای اقلیم کردستان درآمد ایجاد می‌کنند باید درگیر اختلافات سیاسی‌ای شوند که به آنها ارتباطی ندارد. این برداشت بر جنبه اقتصادی سخنان باراک و نگرانی واشنگتن از آسیب دیدن سرمایه‌گذاری‌های خارجی متمرکز بود. یک روزنامه‌نگار حوزه امنیت و سیاست منطقه، نیز تحلیل کردستان واچ را بازنشر کرد.
در مقابل، کمال محمود، مشاور رسانه‌ای مسعود بارزانی، در گفت‌وگو با روزنامه الشرق الاوسط، سخنان فرستاده آمریکا را در چارچوب حمایت واشنگتن از وحدت اقلیم ارزیابی کرد. او گفت ادامه اختلافات دو حزب اصلی تنها به اقلیم محدود نمی‌شود و منافع متحدان خارجی آن، از جمله آمریکا و اتحادیه اروپا را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. به اعتقاد کمال محمود، کشورهای متحد اقلیم خواهان باقی ماندن یک اقلیم قدرتمند و متحد هستند و اظهارات باراک نیز بیانگر همین دیدگاه است. او احتمال تشکیل دو اداره جداگانه را به زیان هر دو حزب دانست و تأکید کرد که مردم کردستان نیز با چنین سناریویی مخالف خواهند بود.
در همین گزارش، یک منبع نزدیک به اتحادیه میهنی با اشاره به نگرانی این حزب از تلاش برای انحصار قدرت توسط حزب دمکرات، گفته است مداخله مثبت آمریکا و متحدان خارجی می‌تواند در عبور از بحران مؤثر باشد، هرچند تحقق این امر به اراده احزاب اصلی بستگی دارد.
بخش دیگری از تحلیل‌ها به تغییر رویکرد دولت ترامپ در مقایسه با دولت‌های پیشین آمریکا مربوط می‌شود. ویکتوریا تیلور، معاون پیشین وزیر خارجه آمریکا در امور عراق و ایران، پیش از اظهارات باراک و در واکنش به خروج اتحادیه میهنی از دولت اقلیم، در شبکه ایکس نوشت که فروپاشی مذاکرات دو حزب برای تشکیل دولت جدید، برای کردها، اقلیم کردستان و منافع آمریکا زیان‌بار است. او با اشاره به تجربه خود از گفت‌وگو با رهبران دو حزب گفت بی‌اعتمادی متقابل آنها مانع اصلی دستیابی به توافق بوده و مداخله جدی دولت‌های پیشین آمریکا از وقوع گسست کامل میان دو طرف جلوگیری کرده است. تیلور همچنین تصریح کرد که دولت دونالد ترامپ علاقه بسیار کمتری به ایفای نقش میانجی در اختلافات حزب دمکرات و اتحادیه میهنی دارد.
جوی هود، مقام پیشین وزارت خارجه آمریکا، نیز در تحلیلی درباره آینده اقلیم تأکید کرده است که واشنگتن در گذشته نقشی محوری در میانجی‌گری اختلافات کردها و حتی توافق تاریخی سال ۱۹۹۸ میان مسعود بارزانی و جلال طالبانی ایفا کرده است. او معتقد است رویکرد باراک با الگوی سنتی مداخله دیپلماتیک آمریکا تفاوت دارد و رهبران کردستان باید برای جلوگیری از تضعیف موقعیت خود، هرچه سریع‌تر راهی مستقل برای مصالحه پیدا کنند.
در همین حال، دیدارهای باراک با رهبران دو طرف نیز مورد توجه تحلیلگران قرار گرفته است. او پیش از سخنرانی در چتم‌هاوس، با مسرور بارزانی گفت‌وگوی تلفنی داشت و بر ضرورت حفظ اقلیم قدرتمند و متحد تأکید کرد. باراک همچنین با درباز رسول، عضو دفتر سیاسی اتحادیه میهنی، و احمد مفتی، معاون وزیر منابع طبیعی دولت اقلیم، دیدار کرد. او پس از این دیدار در شبکه ایکس نوشت که آمریکا از اقلیمی قدرتمند و متحد حمایت می‌کند و تحقق وحدت پایدار را مستلزم واگذاری اختیارات، تقویت حکومت‌های محلی، تحکیم نهادها و افزایش شفافیت دانست.
کردستان واچ در واکنش به این تحرکات، پیش‌تر هشدار داده بود که برخی در حال استفاده تبلیغاتی از پیام‌های باراک برای القای حمایت آمریکا از موضع حزب دمکرات در برابر اتحادیه میهنی هستند؛ در حالی که واشنگتن نه از اقدام یک‌جانبه حزب دمکرات در فعال‌سازی پارلمان حمایت رسمی کرده و نه آن را تأیید کرده است. از این منظر، دیدار باراک با نمایندگان اتحادیه میهنی نیز نشانه‌ای از تلاش برای حفظ ارتباط متوازن با دو طرف، بدون پذیرش مسئولیت حل اختلافات آنها، تلقی شده است.
مجموع این واکنش‌ها نشان می‌دهد که سخنان باراک فراتر از توصیه‌ای برای پایان دادن به اختلافات دو حزب بوده و پرسش مهم‌تری را درباره آینده مناسبات آمریکا و اقلیم کردستان مطرح کرده است: آیا واشنگتن همچنان حاضر است برای حفظ ساختار سیاسی و فدرال اقلیم، همانند گذشته هزینه دیپلماتیک بپردازد یا حفظ منافع اقتصادی، امنیتی و انرژی خود را در اولویت قرار داده و مسئولیت اختلافات داخلی را به رهبران کرد واگذار کرده است؟
اگرچه باراک به‌صراحت از حمایت آمریکا از یک اقلیم متحد سخن گفته و دیدگاه کردستان واچ درباره بی‌تفاوتی واشنگتن به هرگونه تقسیم احتمالی را نمی‌توان موضع رسمی دولت آمریکا تلقی کرد، اما امتناع او از ارائه تضمین مشخص برای حفاظت از فدرالیسم و رد مداخله مستقیم در اختلافات داخلی، پیام روشنی برای رهبران کرد دارد. به نظر می‌رسد دولت ترامپ بیش از آنکه خواهان مشارکت در بازسازی سازوکار تقسیم قدرت میان حزب دمکرات و اتحادیه میهنی باشد، انتظار دارد این دو حزب خود را با اولویت‌های جدید واشنگتن در عراق، به‌ویژه امنیت زیرساخت‌های انرژی، جذب سرمایه‌گذاری خارجی و ثبات روابط اربیل و بغداد، هماهنگ کنند. این تغییر رویکرد می‌تواند قدرت چانه‌زنی رهبران اقلیم را در برابر بغداد کاهش دهد و پیامدهای اختلافات داخلی را نیز در شرایطی که حمایت سنتی آمریکا دیگر تضمین‌شده نیست، سنگین‌تر کند.
دیدگاه کاربران