اندر پکر: هویت قومی و مذهبی مسیحیان کردستان در طول تاریخ با یکدیگر آمیخته است
به گزارش کردپرس، اندر پکر در گفت‌وگو با رووداو در نمایشگاه کتاب دیاربکر، درباره تاریخ کُردهای مسیحی و قبایلی سخن گفت که به گفته او، در دوره‌های مختلف مسیحی شده و بعدها نام مذهبی یا کلیسایی آنان به‌عنوان هویت قومی ثبت شده است.
پکر که کتاب «تاریخ کُردهای مسیحی» را نوشته است، تأکید کرد اسناد تاریخی متعددی از دوره‌های کهن تا دوران معاصر، از حضور گروه‌های مسیحی با هویت کُردی در مناطق موصل، حکاری، دهوک، اربیل، سیرت و دیگر مناطق حکایت دارند.
او گفت: «کُردهای مسیحی بسیارند و شمارشان به‌اندازه‌ای است که می‌توان درباره آنان کتاب‌های متعددی نوشت. پیش‌تر نیز گفته‌ام که اگر تاریخ خود را ننویسید، دیگران آن را مطابق دیدگاه خود خواهند نوشت.»
حضور کُردهای مسیحی به آغاز مسیحیت بازمی‌گردد
پکر تاریخ حضور کُردهای مسیحی را به دوره آغاز گسترش مسیحیت پیوند داد و گفت در متون تاریخی و دینی، از فعالیت شاگردان عیسی مسیح و رواج این دین میان جوامع ساکن بین‌النهرین سخن گفته شده است.
به گفته او، آدای و ماری که از مبلغان نخستین مسیحیت شناخته می‌شوند، پیام مسیحیت را در این منطقه گسترش دادند. آدای فعالیت خود را از رها یا اورفای امروزی آغاز کرد و ماری نیز به‌سوی نصیبین، سیرت، حکاری، شرناخ، کرکوک، سلیمانیه و اربیل رفت.
پکر مدعی شد در پی این فعالیت‌ها، شماری از حاکمان محلی و قبایل ساکن مناطق کوهستانی به مسیحیت گرویدند.
از قبیله داسنی تا قبایل حکاری
اندر پکر از قبیله داسنی به‌عنوان یکی از نمونه‌های مهم یاد کرد و گفت این گروه در منابع تاریخی به‌عنوان قبیله‌ای کهن در مناطق دهوک و کوهستان‌های اربیل معرفی شده و در برخی اسناد به مسیحی‌شدن اعضای آن اشاره شده است.
به گفته او، بخش‌هایی از قبایل تیاری، جیلو، باز، دیز، آشیت، تیانیشی و میلانی نیز در دوره‌هایی از تاریخ مسیحی شدند و نام آنان در منابع مربوط به نسطوریان منطقه دیده می‌شود.
پکر افزود بخشی از این گروه‌ها بعدها مسلمان شدند و بخش دیگری نیز با هویت‌های دینی و قومی متفاوتی شناخته شدند.
یعقوبی نام یک مذهب بود، نه یک قوم
پکر بخش مهمی از اظهارات خود را به تمایز میان نام مذهب و هویت قومی اختصاص داد. او گفت «یعقوبی» در گذشته نام یکی از مذاهب مسیحی بود و در میان پیروان آن نه‌تنها سریانی‌ها، بلکه کُردها و عرب‌ها نیز حضور داشتند.
به گفته او، پس از تغییر نام این کلیسا به «کلیسای سریانی ارتدوکس قدیم»، گروه‌هایی که پیش‌تر زیر عنوان مذهبی یعقوبی شناخته می‌شدند، به‌طور یکپارچه با نام سریانی ثبت شدند؛ مسئله‌ای که به باور پکر، موجب درهم‌آمیختن مذهب، زبان آیینی و هویت قومی شد.
او برای توضیح این موضوع گفت یک فرد می‌تواند پروتستان و در همان حال کُرد باشد؛ بنابراین نام مذهب لزوماً نشان‌دهنده هویت قومی فرد نیست.
اسناد مربوط به «کُردهای یعقوبی»
پکر برای اثبات دیدگاه خود به اسنادی اشاره کرد که به گفته او، برخی از آنها در موزه بریتانیا نگهداری می‌شوند.
او گفت در یکی از اسناد مربوط به شورای کلیسای یعقوبی، شماری از اسقف‌ها اعتقادنامه‌ای مبتنی بر آموزه مونوفیزیتی یا تک‌طبیعت‌گرایی را امضا کرده‌اند. به گفته پکر، در میان امضاکنندگان، اسقف‌هایی دیده می‌شوند که به‌صراحت با هویت کُردی و جغرافیای کردستان معرفی شده‌اند.
پکر از عناوینی مانند «اسقف صومعه کُردها» و «اسقف کلیسای جزیره کُردها» نام برد و گفت چنین توصیف‌هایی مستقیماً در اسناد تاریخی به کار رفته‌اند.
او همچنین به نوشته‌های مورخان و جهانگردانی چون مسعودی، ابن‌اثیر و مارکوپولو استناد کرد. به گفته پکر، مسعودی از مردمی به نام کُرد در کوهستان‌های اطراف موصل سخن گفته که در میان آنان مسلمانان، یعقوبیان و نسطوریان حضور داشته‌اند.
پکر افزود ابن‌اثیر نیز از «کُردهای یعقوبی» نام برده و مارکوپولو حضور گروه‌های کُرد با مذاهب مختلف را در کوهستان‌های موصل ثبت کرده است.
بخشی از نسطوریان حکاری کُرد بودند
کشیش کلیسای پروتستان ماردین گفت در میان مسیحیان حکاری، به‌ویژه نسطوریان، گروه‌هایی وجود داشتند که به قبایل کُرد منطقه وابسته بودند.
به باور او، بسیاری از قبایل نسطوری حکاری در گذشته کُرد بوده‌اند، اما پس از تغییرات ساختاری در کلیساها و تغییر نام کلیسای نسطوری به «کلیسای آشوری شرق» در فاصله سال‌های ۱۸۴۴ تا ۱۸۴۶، پیروان آن به‌تدریج زیر عنوان هویتی «آشوری» معرفی شدند.
پکر برای تقویت این دیدگاه به نوشته‌های ایلبر اورتایلی، مورخ سرشناس ترکیه، اشاره کرد و گفت اورتایلی نیز نسطوریان حکاری را از نظر تاریخی کُرد دانسته است.
او افزود: «اگر در روایت تاریخ اشتباهی رخ داده باشد، باید آن را اصلاح کنیم.»
برخی آشوریان و کلدانیان امروز از قبایل کردستان هستند
پکر معتقد است بخشی از کسانی که امروزه خود را آشوری یا کلدانی معرفی می‌کنند، در اصل به قبایل کردستان تعلق دارند.
او به دیدار خود با دو فرد اهل اربیل اشاره کرد که یکی خود را کلدانی و دیگری آشوری معرفی کرده بود؛ اما هر دو گفته بودند ریشه خانوادگی‌شان به قبیله جیلو در حکاری بازمی‌گردد. پکر این موضوع را نشانه‌ای از تغییر تدریجی هویت قومی تحت تأثیر وابستگی کلیسایی دانست.
این نویسنده تأکید کرد ادعای او به معنای نفی هویت امروزی افراد نیست، بلکه هدفش بررسی چگونگی شکل‌گیری تاریخی این نام‌ها و تمایز میان ریشه قبیله‌ای، زبان، مذهب و هویت ملی است.
عنوان کلدانی در مفهوم کلیسایی حدود ۵۰۰ سال قدمت دارد
پکر در بخش دیگری از این گفت‌وگو به هویت کلدانی پرداخت و گفت کلدانیان مسیحی امروز را نباید لزوماً ادامه مستقیم ملت باستانی کلدانی دانست.
به گفته او، کلدانیان امروزی از کلیسای نسطوری جدا شدند و پس از پیوستن به کلیسای کاتولیک، عنوان «کلیسای کاتولیک کلدانی» برای آنان به کار رفت.
او افزود در جامعه کلدانی امروز هم گروه‌هایی با ریشه کُردی و هم گروه‌هایی با ریشه آشوری وجود دارند و عنوان کلدانی در این چارچوب، در اصل با وابستگی مذهبی به کلیسای کاتولیک ارتباط داشته است.
پکر گفت زبان مادری شمار زیادی از کلدانیان ساکن ترکیه کُردی است و زبان آرامی یا سریانی بیشتر در آیین‌ها و مناسک دینی حفظ شده است.
زبان آیینی الزاماً نشان‌دهنده هویت قومی نیست
به باور پکر، یکی از عوامل اصلی ابهام در هویت مسیحیان کُرد، یکی‌دانستن زبان مذهبی و وابستگی کلیسایی با هویت قومی است.
او گفت همان‌گونه که مسلمانان کُرد ممکن است در مسجد به زبان عربی عبادت کنند، مسیحیان کُرد نیز در طول تاریخ از زبان آرامی در مراسم دینی استفاده کرده‌اند؛ اما زبان عبادت لزوماً هویت قومی آنان را تعیین نمی‌کند.
پکر افزود این درهم‌آمیختگی سبب شده است برخی گروه‌هایی که به ادعای او ریشه کُردی دارند، امروز خود را با نام‌های مذهبی یا قومی دیگری تعریف کنند.
انتشار کتاب به زبان‌های کُردی، انگلیسی و عربی
اندر پکر در پایان اعلام کرد چاپ دوم کتاب «تاریخ کُردهای مسیحی» با اسناد و منابع بیشتری منتشر خواهد شد و حجم آن به حدود ۴۰۰ صفحه خواهد رسید.
به گفته او، پس از انتشار نسخه دوم، ترجمه‌های کُردی، انگلیسی و عربی این کتاب نیز در اختیار خوانندگان قرار خواهد گرفت.
پکر هدف اصلی خود را گردآوری اسناد و منابع مربوط به تاریخ کُردهای مسیحی دانست و بار دیگر تأکید کرد اگر جوامع تاریخ خود را ننویسند، ممکن است هویت و گذشته آنان از سوی دیگران به شکلی متفاوت تعریف شود.
دیدگاه کاربران