مأموریت جدید ارتش ترکیه در سوریه بعد از انحلال نیروهای کرد
به گزارش کردپرس، یک دیپلمات پیشین ترکیه معتقد است مأموریت نیروهای نظامی این کشور در سوریه پایان نخواهد یافت، بلکه ممکن است از مقابله با نیروهای کرد به حمایت از دولت احمد الشرع در تثبیت حاکمیت خود تغییر کند.
نیروهای دموکراتیک سوریه که ائتلافی تحت رهبری کردها و مورد حمایت آمریکا بود و نقش اصلی را در نبرد زمینی علیه داعش در سوریه ایفا کرد، روز سهشنبه اعلام کرد که پس از انتقال ساختارهای نظامی و مدنی خود به دولت سوریه، به فعالیت مستقل خود پایان داده است. ترکیه، یگانهای مدافع خلق (YPG) را که نیروی اصلی تشکیلدهنده این ائتلاف محسوب میشود، شاخهای از حزب کارگران کردستان (PKK) میداند.
مصطفی انس اسن، دیپلمات پیشین ترکیه و پژوهشگر مؤسسه دیپلماسی و اقتصاد در بروکسل، به «ترکیش مینوت» گفت که انحلال نیروهای دموکراتیک سوریه یکی از دلایل اولیه آنکارا برای حفظ نیروهایش در سوریه را تضعیف کرده است، اما به احتمال زیاد به خروج نظامیان ترکیه منجر نخواهد شد.
ترکیه از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۹ چندین عملیات نظامی فرامرزی را در شمال سوریه انجام داد و هدف اصلی خود را دور کردن نیروهای کرد مسلح از مرزهایش اعلام کرد. پارلمان ترکیه نیز در اکتبر ۲۰۲۵ مجوز عملیات نظامی ارتش این کشور در عراق و سوریه را برای سه سال دیگر تمدید کرد و تهدیدهای ناشی از حزب کارگران کردستان، داعش و گروههای کرد مسلح در شمال سوریه را از دلایل این تصمیم دانست.
اسن معتقد است ترکیه در بخش مهمی از اهداف خود در قبال نیروهای دموکراتیک سوریه موفق شده است؛ موضوعی که منطق اولیه حضور نظامی ترکیه در سوریه را تا حد زیادی تضعیف کرده است. با این حال، به گفته او، تغییر شرایط سوریه و تلاش آنکارا برای حمایت از احمد الشرع در مسیر تثبیت اقتدار دولت مرکزی، میتواند زمینه تداوم حضور نظامی ترکیه را فراهم کند.
او حضور نیروهای ترکیه در سوریه را نوعی تضمین امنیتی در برابر گروههایی توصیف کرد که ممکن است برای بیثبات کردن دولت دمشق تلاش کنند. به اعتقاد این تحلیلگر، آنکارا و دمشق حتی ممکن است در آینده درباره ایجاد پایگاههای نظامی بیشتر ترکیه در سوریه به توافق برسند؛ هرچند چنین اقدامی میتواند تنش میان ترکیه و اسرائیل بر سر نقش و نفوذ نظامی آنکارا در سوریه را افزایش دهد.
اسن تأکید کرد که ارتش ترکیه به احتمال زیاد در سوریه باقی خواهد ماند، اما با هدفی متفاوت از گذشته. دولت ترکیه نیز اعلام کرده است که نیروهایش تنها زمانی سوریه را ترک خواهند کرد که تهدیدهای امنیتی علیه ترکیه برطرف شده باشد.
با این حال، میزان واقعی ادغام نیروهای دموکراتیک سوریه در ارتش سوریه همچنان محل اختلاف است. ایمی آستین هولمز، استاد پژوهشهای روابط بینالملل در دانشگاه جرج واشنگتن، با استناد به اظهارات یکی از فرماندهان نیروهای دموکراتیک سوریه نوشته است که تنها حدود ۱۲ هزار نفر از مجموع تقریبی ۳۵ هزار نیروی این گروه در ساختار جدید ادغام شدهاند و وضعیت حدود ۲۳ هزار نیروی دیگر همچنان مشخص نیست.
انحلال نیروهای دموکراتیک سوریه همچنین از سوی اسن در چارچوب تحولات گستردهتر مسئله کردها در منطقه و روند صلح میان ترکیه و حزب کارگران کردستان ارزیابی شده است. به گفته او، همزمانی انحلال نیروهای دموکراتیک سوریه با تصمیم حزب کارگران کردستان برای انحلال خود در ماه مه ۲۰۲۵، با پیوندهای میان این دو جریان و رویکرد جدید آمریکا در قبال گروههای مسلح کرد ارتباط دارد.
اسن با اشاره به مواضع تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و فرستاده ویژه این کشور برای سوریه و عراق، گفت واشنگتن در آغاز سال جاری میلادی برای متوقف کردن درگیری میان ارتش سوریه و نیروهای دموکراتیک سوریه مداخله نکرد و در نتیجه، این نیروها در نهایت شرایطی را پذیرفتند که بر اساس آن ساختارهای نظامی و مدنی آنها زیر نظر دولت دمشق قرار میگیرد.
توافق ژانویه نیز پس از پیشروی نیروهای دولت سوریه در مناطق تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه حاصل شد و انتقال گذرگاههای مرزی، تأسیسات نفت و گاز و مراکز نگهداری زندانیان داعش به دولت سوریه را دربر میگرفت. راب گایست پینفولد، مدرس مطالعات امنیتی در کینگز کالج لندن، نیز معتقد است نیروهای دموکراتیک سوریه پس از آنکه آمریکا نشان داد دیگر حاضر نیست مانند گذشته از آنها حمایت کند، بخش مهمی از اهرمهای فشار خود را از دست دادند.
تام باراک در ژانویه گفته بود که «بزرگترین فرصت» کردهای سوریه، مشارکت در نظم سیاسی جدید سوریه است. او پس از اعلام انحلال نیروهای دموکراتیک سوریه نیز از این تحول استقبال کرد و آن را حرکت به سمت «یک ارتش، یک دولت و یک کشور» دانست.
به گفته اسن، فشار آمریکا باعث شد نیروهای دموکراتیک سوریه به این نتیجه برسند که آینده کردهای سوریه بیش از آنکه در ادامه مبارزه مسلحانه باشد، در ادغام سیاسی در ساختار جدید سوریه قرار دارد. توافق با دمشق نیز شامل بهرسمیتشناختن برخی حقوق فرهنگی کردها و تعهداتی درباره آموزش به زبان کردی است.
این روند با تحولات مربوط به حزب کارگران کردستان در ترکیه نیز پیوند خورده است. روند ترکیه تاکنون عمدتاً بر کنار گذاشتن سلاح از سوی حزب کارگران کردستان و فراهم کردن زمینههای حقوقی برای بازگشت اعضای این گروه متمرکز بوده است. حزب کارگران کردستان پس از فراخوان عبدالله اوجالان، رهبر زندانی این گروه، برای کنار گذاشتن سلاح و پیگیری حقوق کردها از مسیر سیاسی، انحلال خود را اعلام کرد.
پارلمان ترکیه نیز در ۱۰ اوت قانون «تقویت همبستگی ملی و ادغام اجتماعی» را تصویب کرد که برای برخی اعضای حزب کارگران کردستان مشمول تخفیف یا معافیت مشروط حقوقی میشود، اما عفو عمومی برای اعضای این گروه در نظر نگرفته است.
اسن در عین حال تأکید کرد که برخلاف روند سوریه، موضوع حقوق زبانی و فرهنگی کردها هنوز در مذاکرات ترکیه و حزب کارگران کردستان بهطور رسمی مطرح نشده است. او افزود که احتمال دارد این مسائل در ادامه روند صلح مورد توجه قرار گیرد، اما به دلیل نبود اطلاعات عمومی کافی درباره مذاکرات، ارزیابی مسیر آینده آن دشوار است.
کمال چومانی، سردبیر «امارگی» و پژوهشگر دکتری دانشگاه لایپزیگ، نیز در تحلیلی درباره آینده کردهای سوریه نوشته است که ترکیه از تحولات جدید سوریه سود برده و توافق میان دمشق و نیروهای دموکراتیک سوریه، همراه با روند صلح ترکیه، نشاندهنده حرکت منطقه از مبارزه مسلحانه به سمت راهکارهای سیاسی است. به اعتقاد او، آنکارا در چنین شرایطی باید در سیاستهای خود در قبال هویت کردها تجدیدنظر کند.
تحولات جدید سوریه و روند انحلال حزب کارگران کردستان همچنین میتواند بر حضور نظامی ترکیه در شمال عراق تأثیر بگذارد. ترکیه همچنان در شمال عراق پایگاههای نظامی متعددی دارد و پیش از آغاز ابتکار صلح جدید، عملیات زمینی و هوایی گستردهای علیه حزب کارگران کردستان انجام میداد؛ حضوری که همواره موجب اختلاف میان آنکارا و بغداد بوده است.
اسن معتقد است اگر انحلال حزب کارگران کردستان نهایی شود و حضور مسلحانه این گروه پایان یابد، توجیه ترکیه برای ادامه استقرار نیروهایش در عراق نیز دشوارتر خواهد شد. با این حال، مجوز فعلی پارلمان ترکیه برای عملیات نظامی این کشور در عراق و سوریه تا اکتبر ۲۰۲۸ اعتبار دارد.
در مجموع، انحلال نیروهای دموکراتیک سوریه الزاماً به معنای پایان نقش نظامی ترکیه در سوریه نیست. برعکس، به نظر میرسد آنکارا در حال انتقال از یک سیاست مبتنی بر مهار و مقابله با ساختار نظامی کردها به سیاستی است که در آن حضور نظامی ترکیه میتواند در خدمت حمایت از دولت مرکزی دمشق و حفظ نفوذ آنکارا در ترتیبات امنیتی جدید سوریه قرار گیرد. در همین حال، اگر روند انحلال حزب کارگران کردستان نیز تثبیت شود، فشار برای بازتعریف حضور نظامی ترکیه در شمال عراق افزایش خواهد یافت.
دیدگاه کاربران