به گزارش کردپرس، روند صلح میان ترکیه و حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک) که اخیرا به جنبش آپویی تغییر نام داده، وارد مرحلهای شده است که تنها به روابط داخلی ترکیه و کردها محدود نمیشود، بلکه آرایش سیاسی و امنیتی منطقه را نیز دگرگون کرده است. این روند اکنون بر مناسبات آنکارا با بازیگران کردی در عراق و سوریه اثر گذاشته و حتی روابط میان احزاب کردی منطقه را نیز وارد مرحلهای تازه کرده است که در آن، سرنوشت این بازیگران بیش از گذشته به یکدیگر وابسته شده است.
در این میان، حزب دمکرات کردستان عراق مستقر در اربیل به یکی از بازیگران اصلی میانجیگری میان دمشق و نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) تبدیل شده است. این تحول پس از آن رخ داد که درگیریهای شدید میان نیروهای وابسته به دمشق و نیروهای کرد در شمالشرق سوریه، سرانجام به توافقی شکننده برای ادغام انجامید.
بر اساس این توافق، نیروهای SDF قرار است در ساختار ارتش سوریه ادغام شوند و دولت مرکزی دمشق نیز کنترل کامل مناطق تحت اداره این نیروها را در دست بگیرد. همزمان، تلاش ترکیه برای حل «مسئله کردها» در داخل کشور، زمینه را برای کاهش تنشهای دیرینه آنکارا با اتحادیه میهنی کردستان عراق نیز فراهم کرده است.
ترکیه و اعتمادبهنفس تازه در سیاست منطقهای
تحولات سالهای اخیر نشان میدهد که سیاست منطقهای ترکیه با اعتمادبهنفس بیشتری دنبال میشود. در دسامبر ۲۰۲۴، نیروهای مخالف سوری مورد حمایت آنکارا توانستند حکومت بعث را در دمشق سرنگون کنند؛ رخدادی که موقعیت ترکیه را در معادلات سوریه بهطور قابل توجهی تقویت کرد.
در همین حال، روند پایان درگیری چند دههای میان ترکیه و پ.ک.ک نیز وارد مرحلهای جدی شده است. پس از اعلام آمادگی پ.ک.ک برای خلع سلاح در مه ۲۰۲۵، کمیسیون ویژه پارلمان ترکیه با حمایت احزاب کُردگرا، روند اجرای توافق را دنبال میکند.
کارشناسان معتقدند که آنکارا این بار تلاش کرده از تجربه شکست مذاکرات صلح سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵ درس بگیرد که به دلیل نادیده گرفتن مسئله کردهای سوریه، در نهایت فروپاشید. اکنون توافق میان دمشق و SDF، بخشی از نگرانیهای امنیتی ترکیه در سوریه را کاهش داده است.
با این حال، نگرانیهای منطقهای ترکیه همچنان ادامه دارد. یکی از مهمترین دغدغههای آنکارا، احتمال حمایت اسرائیل از پکک و نیروهای کرد سوریه برای مهار نفوذ ترکیه در منطقه است. به همین دلیل، دولت ترکیه تلاش کرده همزمان با کاهش تنشهای داخلی، تهدیدات احتمالی در مرزهای جنوبی خود را نیز مدیریت کند.
افزایش تنشها میان ایران و اسرائیل و همچنین گسترش حضور نظامی اسرائیل در لبنان و جنوب سوریه، از نگاه آنکارا تهدیدی مستقیم برای جایگاه منطقهای ترکیه محسوب میشود.
عراق؛ از رقابت امنیتی تا تلاش برای آشتی
شمال عراق همچنان یکی از مهمترین عرصههای رقابت و تعامل ترکیه با بازیگران کردی است. ارتش ترکیه طی سالهای گذشته حضور نظامی خود را در مناطق مرزی عراق گسترش داده و عملیات علیه پکک را تشدید کرده است؛ اقدامی که بارها با اعتراض بغداد و برخی جریانهای کردی روبهرو شده است.
اگرچه روابط ترکیه با حزب دمکرات کردستان عراق نزدیک و راهبردی بوده، اما مناسبات آنکارا با اتحادیه میهنی کردستان در سالهای اخیر تنشآلود بوده است. ترکیه بارها سلیمانیه را به همکاری غیرمستقیم با پکک متهم کرده و همین مسئله شکاف میان دو حزب اصلی اقلیم کردستان را نیز عمیقتر کرده است.
حملات پهپادی ترکیه در مناطق نزدیک به حوزه نفوذ اتحادیه میهنی، نشان داد که آنکارا برای پیگیری اهداف امنیتی خود در عراق، محدودیت چندانی قائل نیست.
با این حال، طی یک سال گذشته نشانههایی از کاهش تنش میان ترکیه و سلیمانیه دیده شده است. میزبانی اتحادیه میهنی از مراسم خلع سلاح نیروهای پکک، از نگاه ناظران نشانهای از تمایل این حزب برای مشارکت در روند صلح بود.
ترکیه نیز در پاسخ، ممنوعیت چندساله پروازها به سلیمانیه را در اکتبر ۲۰۲۵ لغو کرد. این تصمیم میتواند مقدمهای برای گسترش همکاریهای اقتصادی و تجاری میان دو طرف باشد.
علاوه بر این، حمایت ترکیه از واگذاری استانداری دورهای کرکوک به یک چهره ترکمان نزدیک به جبهه ترکمانی عراق ــ برخلاف موضع حزب دمکرات کردستان ــ نشانه دیگری از نزدیکی تدریجی آنکارا و اتحادیه میهنی تلقی میشود.
هرچند حزب دمکرات کردستان ممکن است گسترش روابط ترکیه و اتحادیه میهنی را تهدیدی برای موقعیت سنتی خود بداند، اما فضای جدید منطقهای بیش از گذشته بر تنشزدایی و مصالحه استوار شده است.
سوریه؛ از تقابل تا همکاری محتاطانه
روابط میان حزب دمکرات کردستان عراق و نیروهای دموکراتیک سوریه در سالهای گذشته همواره تحت تأثیر اختلاف بر سر پکک قرار داشت، اما تحولات اخیر این معادله را تغییر داده است.
اکنون که اربیل یکی از ضامنان اصلی توافق دمشق و SDF محسوب میشود، دیدارهای مکرر مظلوم عبدی با مسعود بارزانی به نمادی از نزدیکی دو طرف تبدیل شده است.
این نمایش همبستگی کردی، هم برای حزب دمکرات کردستان و هم برای فرمانده SDF اهمیت سیاسی دارد. با این حال، نیروهای کرد سوریه پس از عقبنشینیهای اخیر در برابر نیروهای وابسته به دمشق، بیش از گذشته به حمایت سیاسی و منطقهای نیاز دارند.
تقویت روابط میان اربیل و SDF، برای ترکیه نیز اهمیت دارد. آنکارا اکنون به این جمعبندی نزدیک شده است که اگر نیروهای کرد سوریه در ساختار دولت دمشق ادغام شوند و تهدید امنیتی علیه ترکیه ایجاد نکنند، میتوان از مرحله تقابل مطلق عبور کرد.
هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، نیز اخیراً تأکید کرده بود که نیروهای کرد سوریه باید وارد «تحولی تاریخی» شوند که امنیت ترکیه را تهدید نکند.
در سوی دیگر، رهبران کرد سوریه نیز به ضرورت کاهش تنش با آنکارا پی بردهاند. آلدار خلیل، از رهبران حزب اتحاد دمکراتیک، در اظهاراتی گفته بود که بدون رضایت ترکیه، بسیاری از توافقات منطقهای ناتمام باقی خواهد ماند.
در همین چارچوب، گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد شماری از اعضای غیرسوری SDF خاک سوریه را ترک کرده و به کوههای قندیل در عراق منتقل شدهاند؛ اقدامی که بخشی از مطالبات امنیتی دیرینه ترکیه را تأمین میکند.
آغاز مرحلهای تازه در معادلات منطقه
تحولات اخیر را نمیتوان پایان اختلافات دانست، اما بدون تردید منطقه وارد مرحلهای تازه شده است. اگرچه عادیسازی کامل روابط ترکیه و نیروهای کرد سوریه هنوز دور از دسترس به نظر میرسد، اما احتمال گفتوگوهای مستقیم و حتی سفر رهبران کرد سوریه به آنکارا دیگر سناریویی دور از ذهن نیست.
در صورت تداوم این روند، همکاریهای اقتصادی میان ترکیه، عراق و مناطق کردنشین سوریه؛ بهویژه در حوزه انرژی، بازسازی و تجارت نیز میتواند گسترش یابد.
با این حال، آینده منطقه همچنان با ابهام همراه است. افزایش فشار آمریکا و اسرائیل بر برخی کشورهای منطقه و تشدید رقابت قدرتهای منطقهای، همگی میتوانند معادلات کنونی را دستخوش تغییر کنند.
با وجود این، تحولات اخیر نشان میدهد که ترکیه بیش از گذشته به این نتیجه رسیده است که امنیت و ثبات خود را نمیتواند جدا از سرنوشت کردهای منطقه تعریف کند.
منبع: امواج مدیا
نظر شما