خزمەتێک کە ترامپ بە ئێرانی کرد / محەمەد هادیفەر

کوردپڕێس- هەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی نوێنەران و ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا دەکرێت وەک خاڵێکی وەرچەرخان لە دەستپێکی کۆتاییەک بۆ سیاسەتە یەکجەمسەرییەکانی ئەم وڵاتە سەیر بکرێت؛ کۆتاییەک کە دەتوانێت بۆ بەرەی جیهانیی گەلانی مەزڵووم و ژێردەست، مژدەبەخشی گۆڕانکاریی نوێ بێت.

ئەگەرچی ڕێبازی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا بە گۆڕانی سەرۆککۆمارەکان بە شێوەیەکی بنەڕەتی تووشی گۆڕانی جەوهەری نابێت، بەڵام تاکتیک و شێوازەکانی جێبەجێکردنی دەتوانن تووشی گۆڕانکاریی بنچینەیی ببن. سیاسەتی دەرەوەی ئەم وڵاتە، لە کرداردا، پاشکۆی بارودۆخی ناوخۆیی، ڕەچاوکردنی سیاسی و تێڕوانینی دەسەڵاتدارانی جێگیر لە کۆشکی سپییە.

لە پاڵ ئەمانەدا، جەنگ لەگەڵ ئێران، بەرزبوونەوەی گوشارە ئابوورییەکان و هەڵئاوسان لە ئاستی جیهاندا، فراوانبوونی ناڕەزایەتیی گشتی لە سیاسەتەکانی ئەمریکا و هەروەها گرانبوونی سووتەمەنی و وزە لە ناوخۆی ئەم وڵاتەدا، لە ڕیزی ئەو هۆکارانەن کە دەتوانن هاوکێشە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی ئەمریکا تووشی شڵەژان بکەن. ئەم بابەتانە بەتایبەت بۆ وڵاتێک کە دانیشتووانەکەی نزیکەی ۳٤۰ ملیۆن کەسە و نزیکەی ۲۹ لەسەدی سەروەتی جیهانی بەدەستەوەیە، گرنگییەکی دوو هێندەی هەیە؛ چونکە ئاستی خۆشگوزەرانیی گشتی و توانای کڕینی هاووڵاتییان، لە پێکهێنەرە گرنگەکانی سەقامگیریی سیاسی و کۆمەڵایەتیی ئەو وڵاتە هەژمار دەکرێت.

ئەمریکا بە ڕێنمایی و فەرماندەییی ترامپ، لە کاتێکدا کە لە باڵادەستیی ئابووری و توانای سەربازیی کەمۆکە لە جیهاندا بەهرەمەندە، بە بڕوای زۆرێک لە شیکارکاران، هەڵسەنگاندنە ستراتیژییەکانی خۆی خستە ژێر کاریگەریی تێڕوانینی ژمارەیەکی کەم لە لایەنگرانی زایۆنیست و ڕەوتە توندڕەوەکانیان. ئامانجی سەرەکیی ئەم ڕوانگەیە، شکاندنی خۆڕاگریی پەنجا ساڵەی ئێران و کۆتاییهێنان بوو بە ڕووەوەستانەکەی لە بەرامبەر سیاسەتەکانی واشنتۆندا؛ بەڵام ئەنجامەکە، پێچەوانەی چاوەڕوانیی داڕێژەرانی ئەم سیاسەتە دەرچوو. بە دەربڕینە پەندئامێزەکە، «دەرمانەکە دەردەکەی گەورەتر کرد».

یەکەم خزمەتێک کە ئەم ڕوانگەیە بە شێوەیەکی نەخوازراو بە ئێرانی کرد، شکاندنی شکۆ و باڵادەستیی ئەمریکا بوو. واشنتۆن ڕووبەڕووی خۆڕاگرییەک بووەوە کە بڕواکردن بە قەبارە و تواناکەی بۆ زۆرێک لە بیرمەندان و لێکۆڵەرە سەربازییەکانی جیهان قورس بوو. ئەم گۆڕانکارییانە، بەبێ ڕەچاوکردنی ئاستی زیان و تێچووە سەپێنراوەکان بەسەر ئێراندا، وێنەیەکی جیاوازی لە توانای خۆڕاگریی ئەم وڵاتە لە بەرامبەر زلهێزی سەربازیی جیهاندا نیشان دا. لە دەرئەنجامدا، متمانە بە بانگەشەی شکستلێنەهاتوویی ئەمریکا لەلای بیروڕای گشتیی جیهان، بەتایبەت ڕکابەرە ئاسیایی و ئەورووپییەکانی، زیاتر لە پێشوو کەوتە ژێر پرسیارەوە. ئەم پەیامەش گەیەندرایە هێزەکانی تری جیهان کە ئەگەر ئێران توانیویەتی لە بەرامبەر گوشارە بەرفراوانەکانی ئەمریکادا خۆڕاگر بێت، ئەوا هێزەکانی تریش دەتوانن لە هاوکێشەکانی خۆیاندا، ئەگەری ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ تاکجەمسەریی واشنتۆن بە جدیتر وەربگرن.

لە لایەکی ترەوە، ترامپ کە بە دروشمی هێز، دەسەڵات و گەورەییی ئەمریکاوە هاتبووە گۆڕەپانی سیاسەتەوە، بەشێکی بەرچاو لە توانا و سەرنجی دەوڵەتەکەی تەرخان کرد بۆ ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئێراندا. ئەو پێی وابوو بە وەشاندنی زەبرێکی یەکلاکەرەوە لە ئێران، نە تەنیا پێگەی جیهانیی ئەمریکا جێگیر دەکات، بەڵکو زەمینەی بەردەوامیی دەسەڵاتی سیاسیی هاوپارتەکانیشی دابین دەکات. بەم حاڵەشەوە، دەرئەنجامە ناوخۆیی و دەرەکییەکانی ئەم ڕوانگەیە بووە هۆی ئەنجامێکی تەواو پێچەوانە و پێگەی سیاسیی ڕەوتی دەسەڵاتداری ڕووبەڕووی ئاستەنگی جدی کردەوە.

لەدەستدانی زۆرینە لە ئەنجومەنی نوێنەران و ئەنجومەنی پیراندا، تەنیا گۆڕانکارییەکی ئاسایی سیاسی نابێت؛ بەڵکو دەتوانێت نیشانەیەک بێت لە ناڕەزایەتیی بەرفراوانی کۆمەڵگەی ئەمریکا لە سیاسەتەکانی دەوڵەت و ئەو تێچووانەی بەسەر وڵاتدا سەپێنراون. ئەم گۆڕانکارییە دەبێت لە چوارچێوەیەکدا سەیر بکرێت کە لە سەرووی ڕکابەرییە حزبییەکانەوەیە. کاتێک دەوڵەتێک سەرەڕای خاوەندارێتیی هێزی سەربازیی بەرفراوان و ئامادەییی پڕتێچوو لە ناوچەیەکی ستراتیژیدا، نەتوانێت بیروڕای گشتیی ناوخۆی خۆی لەگەڵ سیاسەتەکانیدا هاوڕێ بکات، ئەم بابەتە دەتوانێت نیشانەیەک بێت لە لاوازبوونی دەسەڵاتی سیاسی و کەمبوونەوەی متمانەی کۆمەڵایەتیی ئەو. بە دەربڕینێکی تر، دەرئەنجامەکانی سیاسەتێکی دەرەوەییی پڕتێچوو، لە کۆتاییدا دزە دەکاتە ناو گۆڕەپانی سیاسەتی ناوخۆشەوە.

ئەمە ڕێک ئەو خاڵەیە کە دەکرێت وەک یەکێک لە گرنگترین دەستکەوتە نەخوازراوەکانی ڕووبەڕووبوونەوەی ئەمریکا لەگەڵ ئێراندا ئاماژەی پێ بکرێت؛ واتە دەرکەوتنی سنوورەکانی ئەو هێزەی کە ساڵانێک خۆی بە بێڕکابەر و شکستلێنەهاتوو دەناساند.

سەرەڕای زیانە مادییەکان و قوربانییە مرۆییە قورسەکانی کە سیاسەتە جەنگخوازەکانی ترامپ بەجێیان هێشتوون، لە ڕوانگەی گۆڕانکارییە سیاسییەکان و هاوکێشەکانی هێزی جیهانییەوە، دەکرێت بڕێک سوپاسی دەرئەنجامە نەخوازراوەکانی ئەو بڕیارە بکەین: ئەوەی کە ئێران، بەبێ گوێدانە تێچووە قورسەکانی ئەم ڕووبەڕووبوونەوەیە، دەرفەتی بۆ ڕەخسا پێگە و توانا ڕاستەقینەکەی خۆی لە هاوکێشە جیهانییەکاندا زیاتر لە پێشوو نیشان بدات و لە ڕێزی دەسەڵاتدارە گەورەکانی جیهاندا دابنرێت.

ترامپ، بە شێوەیەکی نەخوازراو، زەبری لە افسانەی ڕۆستەمانە و شکستلێنەهاتوویی ئەمریکا دا و باوەڕبەخۆبوونی گەلان و ئەو ڕەوتانەی بەهێز کرد کە لە بەرامبەر ستەمکاری و یەکجەمسەریدا خۆڕاگری دەکەن. هەروەها، ئەم گۆڕانکارییانە دەتوانن زەمینەی هاوئاهەنگیی زیاتری هێزە سەربەخۆکان، ڕەوتە دادپەروەریخوازەکان و لایەنە دژبەرەکانی هەژموونی ئەمریکا دابین بکەن؛ هاوئاهەنگییەک کە لە پرۆسەیەکی پلەبەپلە و تێکەڵاودا، دەتوانێت هاوکێشە نەریتییەکانی هێز لە جیهاندا بگۆڕێت و زەمینەی سەرهەڵدان و بەهێزبوونی هێزە نوێیەکان بڕەخسێنێت.

لەو ڕوانگەیەوە، دەرئەنجامەکانی ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئێراندا نابێت تەنیا لە گۆڕەپانی سەربازی یان لە گۆڕانی باڵانس لە هەردوو ئەنجومەنەکەی ئەمریکادا کورت بکرێنەوە. بابەتی سەرەکی، شۆردنەوەی پلەبەپڵەی پێگە و کاریگەریی ئەو هێزەیە کە دەیان ساڵ هەوڵی دابوو ئیرادەی خۆی بەسەر پەیوەندییە جیهانییەکاندا بسەپێنێت. بەردەوامیی پرۆسەیەکی لەم شێوەیە دەتوانێت نائەمنییە سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانیش بۆ ناو سنوورەکانی ئەمریکا بگوازێتەوە و ئەم وڵاتە ڕووبەڕووی کێشگەلێک بکاتەوە کە پێشتر زۆرتر لە دەرەوەی سنوورەکانی خۆیدا ئەزموونی دەکردن.

لەوانەیە گەورەترین خزمەتێک کە ترامپ بە شێوەیەکی نەخوازراو بە ئێرانی کرد، ڕێک ئەمە بووبێت: ئەو لە باتی شکاندنی ئیرادەی ئێران، بەشێک لە ئەفسانەی زلهێزیی ئەمریکای شکاند و نیشانی دا کە هێزی سەربازی، هەمیشە بە مانای توانای سەپاندنی ئیرادە بەسەر گەلاندا نییە.