بررسی مسئله جنگل‌زدایی اقلیم کردستان در عملیت نظامی ترکیه
به گزارش کردپرس، انتشار تصاویر و ویدئوهایی از قطع درختان در مناطق مرزی اقلیم کردستان و نسبت دادن این اقدام به ترکیه، بار دیگر موضوع تخریب جنگل‌های شمال عراق را مطرح کرده است. بررسی اظهارات و تحقیقات ویم زویننبورگ، کارشناس هلندی حوزه محیط‌زیست و درگیری‌های مسلحانه، در کنار مواضع مقام‌های اقلیم کردستان نشان می‌دهد که تخریب پوشش جنگلی در برخی مناطق مرزی در سال‌های گذشته مستند شده است، اما درباره موج اخیر تصاویر نمی‌توان بدون بررسی دقیق ماهواره‌ای، محل قطع درختان و عامل آن را مشخص کرد.
زویننبورگ، پژوهشگر سازمان صلح هلندی «پکس»، در تازه‌ترین پست خود در شبکه ایکس از کسانی که درباره جنگل‌زدایی در کردستان تحقیق می‌کنند خواسته است مناطق مورد نظر خود را با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای بررسی و تصاویر سال جاری را با تصاویر سال گذشته مقایسه کنند. او با اشاره به تصاویر سامانه Sentinel-2 برنامه کوپرنیک نوشته است که «در حال حاضر شاهد چیز جدی نیستیم».
این اظهارنظر در شرایطی مطرح شده است که زویننبورگ پیش‌تر تحقیقات مستقلی درباره تخریب جنگل‌های مناطق مرزی اقلیم کردستان انجام داده و در گفت‌وگویی با کردپرس نیز درباره پیامدهای زیست‌محیطی عملیات نظامی ترکیه در این منطقه هشدار داده بود. او در آن بررسی‌ها با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای، احداث جاده‌های جدید در مناطق جنگلی شمال دهوک را دنبال کرده بود و گفته بود بخشی از این جاده‌ها به سمت مواضع و پایگاه‌های نظامی ترکیه امتداد یافته‌اند.
زویننبورگ در تحقیقات سال ۲۰۲۱ خود از شناسایی ۸۱ کیلومتر جاده جدید و ۱۳.۵ کیلومتر جاده بازفعال‌شده یا توسعه‌یافته در مناطق جنگلی اقلیم خبر داده بود. به گفته او، تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دادند که بخشی از این مسیرها به مواضعی منتهی می‌شوند که احتمال می‌رود متعلق به ارتش ترکیه باشند. این یافته‌ها در گزارش روداو نیز منتشر شد.
او در همان دوره در گفت‌وگو با کردپرس و دیگر رسانه‌ها تأکید کرده بود که مسئله فقط قطع درختان نیست و باید مشخص شود چه کسی مسئول آن است، چوب‌های قطع‌شده به کجا منتقل می‌شوند و چه کسانی از این روند سود می‌برند. زویننبورگ همچنین گفته بود تخریب جنگل‌ها بر زندگی و معیشت جوامع محلی تأثیر می‌گذارد و حکومت اقلیم باید این موضوع را با دولت ترکیه مطرح کند.
زویننبورگ در همان سال با مقایسه تصاویر ماهواره‌ای مناطق مرزی دهوک در ماه مه ۲۰۲۰ و مه ۲۰۲۱، کاهش پوشش درختی را در برخی مناطق نشان داد. او در توضیح این تصاویر گفت احداث جاده در بعضی نقاط تنها به قطع درختان در مسیر جاده محدود نشده و بخش‌های بزرگ‌تری از جنگل نیز پاک‌سازی شده‌اند. تصاویر و توضیحات او در گزارش‌های مرتبط با تخریب جنگل‌های مرزی منتشر شد.
او در سال‌های بعد نیز بر پیامدهای زیست‌محیطی عملیات نظامی ترکیه تأکید کرد. زویننبورگ در سال ۲۰۲۴ به خبرگزاری فرانسه گفت ترکیه بیش از ۴۰ پایگاه و موضع نظامی در اقلیم کردستان ایجاد کرده و ده‌ها کیلومتر جاده از میان مناطق جنگلی ساخته و اطراف پایگاه‌های خود را پاک‌سازی کرده است. به گفته او، این روند از سال ۲۰۲۰ افزایش محسوسی داشته است.
با این حال، اظهارنظر تازه زویننبورگ درباره وضعیت فعلی، محتاطانه‌تر است. او به جای تأیید ادعای جنگل‌زدایی گسترده در مقطع کنونی، از کاربران خواسته است خودشان تصاویر ماهواره‌ای مناطق مورد نظر را با استفاده از Sentinel-2 بررسی کنند و گفته است در بررسی فعلی «چیز جدی» مشاهده نمی‌شود.
در همین حال، علی تتر، استاندار دهوک، درباره تصاویر و ویدئوهای اخیر گفته است محل قطع درختان دیده‌شده در آنها در داخل خاک ترکیه قرار دارد و چوب حاصل از این قطع درختان از طریق گذرگاه سێرزێری وارد اقلیم کردستان می‌شود. به گفته او، بررسی‌های حکومت اقلیم و دولت فدرال عراق نیز این روایت را تأیید کرده است. تتر در عین حال قطع درختان در مناطق مرزی اقلیم در سال‌های گذشته را رد نکرده و میان موارد گذشته و تصاویر اخیر تفاوت قائل شده است.
اداره پلیس جنگل و محیط‌زیست دهوک نیز روایت مشابهی ارائه کرده است. بهاء سالم علی، مسئول بخش رسانه این اداره، گفته است کامیون‌های حامل چوب بدون بار از اقلیم خارج می‌شوند، وارد ترکیه می‌شوند و سپس با محموله چوب به اقلیم بازمی‌گردند. بر اساس این اظهارات، چوب موجود در این کامیون‌ها از اقلیم به ترکیه منتقل نشده است.
اداره روابط خارجی حکومت اقلیم کردستان نیز انتساب اظهارات جدید به صفین دزه‌ای درباره قطع درختان توسط ترکیه را رد کرده و آنها را «کاملاً جعلی» خوانده است. این اداره اعلام کرده است اظهاراتی که اخیراً در شبکه‌های اجتماعی به دزه‌ای نسبت داده شده، مربوط به سال ۲۰۲۱ بوده است. بر اساس توضیح این اداره، دزه‌ای در آن زمان قطع درختان در مناطق مرزی را «غیرقانونی و غیرقابل قبول» دانسته و گفته بود حکومت اقلیم اعتراض خود را از طریق کانال‌های رسمی و خصوصی به ترکیه منتقل کرده است.
در کنار فعالیت‌های نظامی، تحقیقات زیست‌محیطی عوامل دیگری را نیز در کاهش پوشش جنگلی اقلیم مؤثر دانسته‌اند؛ از جمله آتش‌سوزی، خشکسالی، افزایش دما، قطع غیرقانونی درختان، ضعف مدیریت جنگل‌ها، توسعه جاده‌ها و شهرسازی.
در همین زمینه، گزارشی که زویننبورگ همراه با لیندا رشید و با تحلیل جغرافیایی استفان پرینستورفر برای سازمان پکس تهیه کرده‌اند، آتش‌سوزی‌های سال ۲۰۲۴ در اقلیم کردستان را بررسی کرده است. این گزارش ارتباط میان فعالیت‌های نظامی، آتش‌سوزی و پیامدهای انسانی و زیست‌محیطی را بررسی کرده و هشدار داده است که عملیات نظامی در شرایط گرم و خشک می‌تواند خطر گسترش آتش‌سوزی را افزایش دهد.
پکس در ارزیابی دیگری اعلام کرده بود که از میان ۸۱ مورد گزارش‌شده آتش‌سوزی، ۳۲ مورد با مناطق سوخته شناسایی‌شده از طریق تصاویر ماهواره‌ای همپوشانی داشته و حدود ۴۹ هزار و ۵۶۸ هکتار زمین سوخته با این رخدادها مرتبط تشخیص داده شده است. زویننبورگ در همان گزارش درباره افزایش خطر تخریب پوشش گیاهی در نتیجه همزمانی خشکسالی، افزایش دما و عملیات نظامی هشدار داده بود.
بر این اساس، تحقیقات قبلی زویننبورگ نشان می‌دهد که کاهش پوشش جنگلی، احداث جاده و پاک‌سازی مناطق جنگلی در بخش‌هایی از مناطق مرزی اقلیم کردستان در سال‌های گذشته واقعیتی بوده که با تصاویر ماهواره‌ای بررسی و مستند شده است. در عین حال، اظهارنظر جدید او نشان می‌دهد که این یافته‌ها را نمی‌توان بدون بررسی تصاویر جدید به وضعیت فعلی تعمیم داد.
دیدگاه کاربران