فرجام نیروهای تحت امر کردها در سوریه
به گزارش کردپرس، نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) پس از یک دهه فعالیت نظامی، در ۲۵ اوت ۲۰۲۶ رسماً به مأموریت خود پایان دادند؛ نیرویی که از دل تشکیلات مسلح کردها و در بستر جنگ با داعش شکل گرفت، به ستون نظامی اداره خودگردان شمال و شرق سوریه تبدیل شد و در نهایت، پس از سقوط حکومت بشار اسد، در چارچوب توافق با دمشق منحل و بخشی از نیروهای آن در ساختارهای نظامی و امنیتی دولت جدید سوریه ادغام شدند.
ریشههای این نیرو به دههها پیش بازمیگردد. فعالیت جنبش آزادی کردستان در سوریه از دهه ۱۹۸۰ آغاز شد؛ زمانی که اعضای حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک)، از جمله عبدالله اوجالان، در سوریه و لبنان اردوگاههای آموزشی ایجاد کردند. پس از اخراج اوجالان از سوریه در سال ۱۹۹۸ و دستگیری او در سال ۱۹۹۹، فعالیتهای زیرزمینی این جریان در سوریه ادامه یافت و به تدریج شبکهای سازمانیافته در میان کردهای این کشور ایجاد شد.
با آغاز جنگ داخلی سوریه، نیروهای دولتی در ژوئیه ۲۰۱۲ از بخشهایی از مناطق کردنشین عقبنشینی کردند. در چنین شرایطی، واحدهای دفاع از خود کردستان (YXK) برای حفاظت از شهرها و مناطق تحت کنترل کردها شکل گرفتند و سپس در قالب یگانهای مدافع خلق (YPG) سازمان یافتند. زنان کرد نیز در آوریل ۲۰۱۳ یگانهای مدافع زنان (YPJ) را تشکیل دادند. این نیروها علاوه بر نقش نظامی، در شکلگیری ساختارهای سیاسی و اجتماعی اداره خودگردان نقش محوری داشتند.
نقطه عطف مهم بعدی، نبرد کوبانی در سال ۲۰۱۴ بود. یگانهای مدافع خلق و یگانهای مدافع زنان با پشتیبانی هوایی ائتلاف بینالمللی به رهبری آمریکا توانستند در برابر حمله داعش مقاومت کنند. پیروزی در کوبانی جایگاه نیروهای کرد سوریه را در سطح بینالمللی ارتقا داد و زمینه را برای همکاری گستردهتر آنها با آمریکا فراهم کرد.
در اکتبر ۲۰۱۵، نیروهای دموکراتیک سوریه تشکیل شدند. یگانهای مدافع خلق و یگانهای مدافع زنان ستون فقرات این ساختار جدید بودند، اما SDF تلاش کرد با جذب نیروهای عرب، آشوری، ارمنی و ترکمن، خود را به عنوان یک ائتلاف چندقومیتی معرفی کند. نیروهای صنادید وابسته به قبایل شمر، جبهه الثوار و شورای نظامی سریانی از جمله گروههایی بودند که به این ائتلاف پیوستند.
از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹، نیروهای دموکراتیک سوریه با پشتیبانی تسلیحاتی، اطلاعاتی و آموزشی آمریکا مجموعهای از عملیاتها را برای تصرف مناطق تحت کنترل داعش انجام دادند. منبج، طبقه، رقه و بخشهایی از دیرالزور یکی پس از دیگری از کنترل داعش خارج شدند و در مارس ۲۰۱۹، با سقوط آخرین مواضع داعش در باغوز، شکست سرزمینی این گروه اعلام شد.
اما پیروزی بر داعش هزینه سنگینی داشت. طبق برآورد مطرحشده در این گزارش، حدود ۱۱ هزار نیروی SDF در جنگ با داعش کشته شدند. پس از شکست سرزمینی داعش نیز نیروهای دموکراتیک سوریه مأموریت مقابله با هستههای مخفی این گروه و همچنین حفاظت از زندانها و اردوگاههایی را بر عهده گرفتند که هزاران عضو مظنون داعش و خانوادههای آنان در آنها نگهداری میشدند.
در همین دوره، ترکیه SDF را تهدیدی امنیتی و شاخهای از پ.ک.ک میدانست و با ایجاد یک منطقه خودگردان کردی در مرزهای جنوبی خود مخالفت کرد. عملیاتهای نظامی ترکیه در سالهای ۲۰۱۶، ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ موجب خروج نیروهای تحت رهبری کردها از عفرین، رأسالعین و تلابیض شد و عملاً مانع شکلگیری یک نوار سرزمینی یکپارچه تحت کنترل اداره خودگردان شد.
حملات ترکیه همچنین وابستگی SDF به حمایت آمریکا را آشکار کرد. در جریان عملیات ترکیه در سال ۲۰۱۹، دونالد ترامپ با خروج بخشی از نیروهای آمریکایی از شمال سوریه عملاً زمینه پیشروی ترکیه را فراهم کرد؛ تصمیمی که بعداً تا حدی تعدیل شد. SDF در واکنش به فشار ترکیه و کاهش اطمینان نسبت به حمایت واشنگتن، به توافقی با دولت بشار اسد و روسیه دست یافت که بر اساس آن ارتش سوریه بار دیگر به بخشهایی از نوار مرزی بازگشت.
با وجود آنکه SDF ساختاری چندقومیتی داشت، فرماندهی عالی آن عمدتاً در اختیار فرماندهان کرد باقی ماند. این مسئله در مناطق عربنشین به یکی از نقاط ضعف آن تبدیل شد. برخی شوراهای نظامی عرب از آنچه تحمیل نفوذ کردها میدانستند ناراضی بودند و مشکلات اقتصادی و شرایط نامناسب زندگی نیز بر نارضایتیها افزود. شورش بخشی از شورای نظامی دیرالزور در سال ۲۰۲۳ پس از برکناری ابوخوله، رهبر عرب محلی، یکی از مهمترین نشانههای این بحران مشروعیت بود.
سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴ نقطه پایانی بر موازنه قبلی گذاشت. همزمان با حمله نیروهای احمد الشرع به دمشق، گروههای ارتش ملی سوریه مورد حمایت ترکیه نیز در شمال سوریه علیه SDF وارد عمل شدند و مناطق شهبا و منبج را تصرف کردند. چند ماه بعد، در مارس ۲۰۲۵، مظلوم عبدی و احمد الشرع توافقی را برای ادغام نیروهای دموکراتیک سوریه در ساختار دولت جدید سوریه امضا کردند؛ توافقی که اجرای آن در طول سال ۲۰۲۵ بارها متوقف شد.
در ژانویه ۲۰۲۶، نیروهای دولت انتقالی سوریه برای تحمیل اجرای توافق وارد عملیات نظامی علیه مناطق تحت کنترل SDF شدند. SDF عقبنشینی گستردهای انجام داد و در پی خروج و جدا شدن شماری از نیروهای عرب، تمرکز خود را بر مناطق کردنشین جزیره و کوبانی افزایش داد. توافق آتشبس و ادغام دوم در ۲۹ ژانویه ۲۰۲۶ سرانجام مسیر را برای پایان رسمی SDF هموار کرد.
در ۲۵ اوت ۲۰۲۶، مظلوم عبدی در دمشق رسماً پایان مأموریت نیروهای دموکراتیک سوریه را اعلام کرد. به این ترتیب، نیرویی که در سال ۲۰۱۵ برای جنگ با داعش شکل گرفته بود و طی یک دهه به مهمترین قدرت نظامی شمال و شرق سوریه تبدیل شده بود، در ساختار جدید دولت سوریه ادغام شد.
با این حال، انحلال SDF به معنای پایان کامل ساختارهای نظامی کردها نیست. بخشی از نیروهای SDF وارد ارتش جدید سوریه شدهاند و شماری از فرماندهان نیز مسئولیتهایی در ساختار دولت گرفتهاند. درباره سرنوشت یگانهای مدافع زنان نیز مذاکرات ادامه دارد. این نیروها در ۲۷ اوت اعلام کردند درباره پیوستن به وزارت کشور سوریه در قالب نیروهای ویژه مبارزه با تروریسم گفتوگوهایی انجام دادهاند، هرچند در زمان انتشار گزارش هنوز تصمیم نهایی اعلام نشده بود.
فرجام SDF در واقع پایان یک مرحله و آغاز مرحلهای متفاوت برای کردهای سوریه است. این نیرو طی ده سال از یک نیروی عمدتاً کردی متکی بر یگانهای مدافع خلق و یگانهای مدافع زنان، به ائتلافی چندقومیتی و متحد اصلی آمریکا در جنگ با داعش تبدیل شد و در اوج قدرت خود بر بخش بزرگی از شمال و شرق سوریه کنترل داشت. اما سقوط اسد، تغییر موازنه قدرت و فشار دمشق و ترکیه، این ساختار را از یک نیروی مستقل نظامی به بخشی از ساختار دولت سوریه تبدیل کرد.
اکنون چالش اصلی برای کردهای سوریه دیگر صرفاً حفظ یک نیروی نظامی مستقل نیست؛ مسئله اصلی، تبدیل دستاوردهای یک دهه قدرت نظامی به حقوق سیاسی، فرهنگی و نهادی در سوریه جدید است. مظلوم عبدی نیز هنگام اعلام پایان مأموریت SDF تأکید کرد که مبارزه سیاسی برای حقوق کردها ادامه خواهد یافت. با توجه به بیاعتمادی عمیق میان کردها و دمشق، سرنوشت این مرحله بیش از آنکه به چگونگی انحلال SDF وابسته باشد، به این بستگی دارد که دولت جدید سوریه تا چه اندازه حاضر باشد وعدههای خود درباره حقوق و مشارکت کردها را به ترتیبات حقوقی و سیاسی ملموس تبدیل کند.
نشریه آمارجی
دیدگاه کاربران