ژینوار؛ روستایی برای آغاز دوباره زندگی زنان در مناطق کردنشین سوریه

به گزارش کردپرس به نقل از نشریه Amargi،  ژینوار، روستایی زن‌نشین در مناطق کردنشین شمال شرق سوریه، از زمان تأسیس در سال ۲۰۱۸ به محلی برای زندگی زنانی تبدیل شده است که به دلایلی مانند خشونت خانگی، طلاق، بیوه‌شدن یا نبود حمایت خانوادگی، به دنبال محیطی امن برای آغاز دوباره زندگی خود بوده‌اند. ساکنان این روستا با تکیه بر کار جمعی، تعاونی‌های کشاورزی و نهادهای اجتماعی تلاش می‌کنند زندگی مستقلی را در جامعه‌ای متکی بر مشارکت زنان شکل دهند.

هر روز عصر، شورای ژینوار برای بررسی فعالیت‌های روزانه و برنامه‌ریزی امور روز بعد تشکیل جلسه می‌دهد. در یکی از همین نشست‌ها که پس از غروب آفتاب و کاهش دمای هوا برگزار شده، شیرین، عضو تازه‌وارد شورای روستا، خسته از یک روز کاری طولانی روی زمین می‌نشیند و در همان نزدیکی، دو کودک در حال بازی، برخی شعارهای کردی را بازگو می کنند. 

جلسه شورای روستا موضوعات مختلفی را دربرمی‌گیرد؛ از نظافت خانه زنی که به‌تازگی ژینوار را ترک کرده تا بررسی کوتاهی یکی از شیفت‌های نگهبانی شبانه و تقسیم وظایف مربوط به فعالیت‌های کشاورزی. در این فصل، بخشی از کارها به برداشت میوه و تبدیل آن به مربا اختصاص دارد.

ژینوار در ۲۵ نوامبر ۲۰۱۸، هم‌زمان با روز جهانی مبارزه با خشونت علیه زنان، تأسیس شد. هدف از ایجاد این روستا فراهم کردن محیطی بود که زنان بتوانند در کنار یکدیگر زندگی کنند، توانایی‌های فردی و جمعی خود را توسعه دهند و زندگی مستقلی را تجربه کنند.

آغاز دوباره

شیرین، معلمی اهل قامیشلو، سه سال پیش به ژینوار آمد. او در ابتدا جذب ایده زندگی مشترک زنانی با پیشینه‌های قومی، مذهبی و فرهنگی متفاوت شده بود، اما پس از ورود به روستا، حضور کودکانی که پدرانشان در جنگ کشته شده بودند، توجه او را جلب کرد.

شیرین می‌گوید تصمیم گرفت به این کودکان کمک کند و برای آنان شادی و آرامش بیشتری ایجاد کند. او در کنار تدریس، در فعالیت‌های کشاورزی و تعاونی‌های روستا نیز مشارکت دارد.

اقتصاد ژینوار بر کار جمعی استوار است. ساکنان روستا در باغ‌های میوه، مزارع سبزیجات، مرغداری، دامداری، زنبورداری و تولید محصولات دست‌ساز از جمله مربا فعالیت می‌کنند. محصولات تولیدشده ابتدا برای تأمین نیازهای ساکنان مصرف می‌شود و مازاد آن در بازارهای منطقه به فروش می‌رسد و درآمد حاصل نیز در اختیار جامعه روستا قرار می‌گیرد.

ژینوار حدود ۳۰ خانه دارد که عمدتاً با خاک ساخته شده‌اند و در آرایشی مثلثی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. برخی از خانه‌ها سقف‌های گرد دارند که شکل رحم زن باردار را تداعی می‌کند؛ نمادی که در طراحی روستا با مفاهیمی مانند امنیت، حفاظت و تولد دوباره پیوند خورده است.

جمعیت ژینوار در سال‌های گذشته تغییر کرده است. در حال حاضر حدود ۱۱ خانواده در این روستا زندگی می‌کنند. شماری از خانواده‌هایی که پیش‌تر در ژینوار ساکن بودند، پس از باز شدن مسیر بازگشت به عفرین در اوایل سال جاری به آن منطقه بازگشته‌اند.

زندگی اجتماعی روستا نیز بر مجموعه‌ای از نهادهای جمعی استوار است.  از زمان تأسیس ژینوار، زنانی با شرایط متفاوت در این روستا سکونت داشته‌اند. برخی از خشونت خانگی گریخته‌اند، برخی پس از طلاق و در شرایطی که حمایت خانواده خود را نداشتند به روستا آمده‌اند و برخی دیگر بیوه یا همسر افرادی هستند که در جنگ کشته شده‌اند. گروهی نیز زندگی مستقل را انتخاب کرده‌اند.

روایت زنانی که به ژینوار پناه آورده‌اند

داستان زندگی ساکنان ژینوار تصویری از مشکلاتی ارائه می‌دهد که زنان در جوامع سنتی و مردسالار با آن مواجه هستند. ساکنان روستا بر همین اساس، ایجاد فضاهای زنانه و مستقل را برای حمایت از زنان ضروری می‌دانند.

یکی از این زنان، سامه مراد، معروف به سما، ۲۹ ساله است. او در بخش‌های مختلف مناطق کردنشین با خشونت و تبعیض مواجه شده و در نهایت به ژینوار پناه آورده است.

سما که اصالتاً اهل روستایی در نزدیکی دیرک در شمال شرق سوریه است، پس از آغاز جنگ داخلی سوریه در سال ۲۰۱۲ به همراه خانواده‌اش از کشور خارج شد. خانواده او سرانجام در اردوگاه گیلان در اقلیم کردستان عراق ساکن شدند.

سما می‌گوید در اقلیم کردستان تحت فشار قرار گرفت تا با یکی از نیروهای پیشمرگه ازدواج کند. او همچنین از تبعیض‌هایی که به‌عنوان یک پناهجوی سوری با آن مواجه بوده، سخن گفته است. به گفته او، مادرشوهرش حتی او را به نام صدا نمی‌کرد و با عنوانی تحقیرآمیز خطابش می‌کرد.

همسر سما نیز بیشتر اوقات در خانه حضور نداشت، اما به گفته او، زمانی که به خانه بازمی‌گشت، او را مورد خشونت خانگی قرار می‌داد؛ خشونتی که آثار آن همچنان بر بدن سما باقی مانده است.

سما همچنین از بیماری جدی قلبی رنج می‌برد و پزشکان به‌طور صریح به او هشدار داده بودند که بارداری برایش خطرناک است. با این حال، به گفته خودش، همسرش او را برای بچه‌دار شدن تحت فشار قرار داد و وعده داد پس از تولد فرزندشان به ترکیه نقل مکان خواهند کرد.

اندکی پس از تولد دخترش، سما دچار سکته مغزی شد. او می‌گوید زمانی که در بیمارستان به هوش آمد و متوجه شد نیمی از بدنش قادر به حرکت نیست، به دنبال فرزندش گشت، اما کارکنان بیمارستان به او گفتند همسرش کودک را با خود برده است.

سما می‌گوید تلاش‌هایش برای دریافت کمک از مسئولان محلی نیز بی‌نتیجه ماند و مدعی است ارتباط همسرش با دستگاه امنیتی باعث شد درخواست او برای بازگرداندن فرزندش پیگیری نشود.

او می‌گوید خشونت جسمی را می‌توانست تحمل کند، اما از دست دادن فرزندش زندگی او را نابود کرد.

سما پس از مرگ هر دو والدینش و در شرایطی که بخشی از بدنش فلج شده بود، برای یافتن حمایت با مشکلات بیشتری مواجه شد. او مدتی نزد برادرش در دمشق زندگی کرد، اما سرانجام بی‌خانمان و منزوی شد. پس از مدتی، یک سازمان زنان به نام «مالا ژین» او را به ژینوار معرفی کرد.

سما اکنون به‌صورت مستقل در ژینوار زندگی می‌کند. او در مرکز بهداشت «شفا ژین» خدمات فیزیوتراپی دریافت می‌کند و تا جایی که وضعیت جسمی‌اش اجازه می‌دهد، در امور جمعی روستا مشارکت دارد. او در شیفت‌های نگهبانی شبانه حاضر می‌شود، در امور نگهداری و تعمیرات کمک می‌کند و در فروشگاه روستا نیز فعالیت دارد.

سما می‌گوید ژینوار سرانجام مکانی را در اختیار او گذاشته است که می‌تواند در آن احساس امنیت کند و روند بهبود جسمی و روحی خود را آغاز کند.

شیرین نیز درباره تأثیر زندگی در ژینوار بر اعتمادبه‌نفس خود می‌گوید پیش از ورود به روستا از صحبت کردن، بیان نظر و داشتن دیدگاه شخصی خجالت می‌کشید، اما در ژینوار فرصت پیدا کرده است یاد بگیرد، مطالعه کند، برای تأمین زندگی خود کار کند و اعتمادبه‌نفس بیشتری به دست آورد.

نگرانی درباره آینده حقوق زنان در سوریه

موضوع وضعیت زنان در سوریه یکی از نگرانی‌های اصلی ساکنان ژینوار است. امینه عمر، رئیس مشترک شورای دموکراتیک سوریه، در گفت‌وگو با نشریه «آمارگی» گفت خشونت و سرکوب زنان در سوریه نیازمند اقدام در سطوح مختلف است.

به گفته عمر، پیش از ادغام ساختارهای اداره خودگردان در ساختار دولت سوریه، اقداماتی برای ایجاد قوانین مرتبط با حقوق زنان و شکل‌دهی به سازوکارهای حمایتی مانند «مالا ژین» و ژینوار انجام شده بود، اما این دستاوردها اکنون با تهدید مواجه هستند.

او مدعی است که در دولت موقت سوریه، فقه اسلامی محافظه‌کارانه نقش پررنگی در حکمرانی پیدا کرده و این وضعیت در عمل می‌تواند به افزایش چندهمسری، ازدواج کودکان و خشونت علیه زنان منجر شود. او همچنین می‌گوید نظام حقوقی و قوانین موقت کنونی سوریه حمایت کافی از حقوق زنان را تضمین نمی‌کنند.

ساکنان ژینوار لزوماً انتظار ندارند که خود روستا در کوتاه‌مدت با تهدید مستقیم مواجه شود، اما نسبت به وخیم‌تر شدن وضعیت زنان در سوریه و افزایش خشونت‌های مبتنی بر جنسیت ابراز نگرانی می‌کنند.

عمر معتقد است نهادهایی مانند ژینوار و مراکز رسمی حمایت از زنان باید در مناطق مختلف سوریه ایجاد شوند تا زنان بتوانند به مکان‌هایی برای تأمین امنیت جسمی، حمایت حقوقی و پشتیبانی اجتماعی دسترسی داشته باشند.

برای ساکنان ژینوار، هدف از ادامه فعالیت روستا روشن است: فراهم کردن فضایی که زنان بتوانند در آن پس از تجربه خشونت و دشواری، زندگی خود را دوباره بسازند، توانایی‌هایشان را توسعه دهند و درباره آینده خود تصمیم بگیرند.