پیوند متقابل فوتبال و روند صلح کردها در ترکیه
به گزارش کردپرس، صعود باشگاه فوتبال آمداسپور، نماینده شهر دیاربکر و نماد هویت کردی در ترکیه، به سوپرلیگ یا لیگ برتر فوتبال این کشور در شرایطی که روند صلح میان دولت ترکیه و حزب کارگران کردستان جریان دارد، ورزش فوتبال را به یکی از عرصه‌های بازتاب تحولات سیاسی و اجتماعی مسئله کردها تبدیل کرده است. موفقیت این باشگاه نه‌تنها فرصتی برای حضور گسترده‌تر هویت کردی در فضای عمومی ترکیه فراهم کرده، بلکه نشان داده است که پیشرفت روند صلح و کاهش حساسیت‌های امنیتی می‌تواند بر امکان فعالیت نهادهای اجتماعی و فرهنگی کردها تأثیر بگذارد. در مقابل، واکنش‌ها به هویت کردی آمداسپور نیز حاکی از آن است که دستیابی به توافق‌های سیاسی به‌تنهایی برای پایان دادن به تبعیض‌ها و عادی‌سازی روابط میان جامعه کرد و ساختار سیاسی ترکیه کافی نیست.
آمداسپور در نخستین فصل حضور خود در سوپرلیگ توانسته است با عملکردی فراتر از انتظار، توجه میلیون‌ها نفر را به خود جلب کند. این باشگاه که از دیرباز با هویت کردی شهر دیاربکر پیوند داشته است، با شکست دادن تیم‌های مطرحی مانند بشیکتاش و ترابزون‌اسپور و قرار گرفتن در جمع مدعیان صدر جدول، از محدوده یک تیم محلی فراتر رفته است. اهمیت این موفقیت زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم حمایت از آمداسپور برای بخش بزرگی از هواداران آن تنها به نتایج مسابقات محدود نیست، بلکه فرصتی برای ابراز تعلق به هویت کردی در جامعه‌ای است که این هویت در آن برای دهه‌ها با محدودیت‌های سیاسی و حساسیت‌های امنیتی روبه‌رو بوده است.
در چنین شرایطی، فوتبال می‌تواند فضایی عمومی برای دیده شدن جامعه کرد فراهم کند که در آن نمادها، زبان، موسیقی و احساس تعلق جمعی از طریق فعالیتی پرطرفدار و فراگیر به نمایش گذاشته می‌شوند. حضور آمداسپور در بالاترین سطح فوتبال ترکیه، این امکان را فراهم کرده است که هویت کردی به‌جای محدود ماندن به مناطق کردنشین یا محافل سیاسی، هر هفته در برابر مخاطبانی گسترده در سراسر کشور قرار گیرد. به این ترتیب، مسابقات این باشگاه به عرصه‌ای برای سنجش میزان پذیرش هویت کردی در جامعه ترکیه تبدیل شده است.
مطالعه مرکز مطالعات کردی نشان می‌دهد که شمار هواداران آمداسپور در سراسر ترکیه طی چهار سال گذشته چهار برابر شده و به حدود چهار میلیون نفر رسیده است. بیش از نیمی از شرکت‌کنندگان در این پژوهش نیز گفته‌اند که فوتبال فضای تازه‌ای برای بیان عمومی نظر جامعه کرد فراهم می‌کند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که محبوبیت آمداسپور را نمی‌توان صرفاً نتیجه موفقیت ورزشی دانست؛ این باشگاه برای بخشی از جامعه کرد به نمادی از تعلق جمعی و امکان حضور آشکارتر در عرصه عمومی تبدیل شده است.
با این حال، همین پیوند میان فوتبال و هویت کردی حساسیت‌هایی را در محافل سیاسی ترکیه برانگیخته است. دولت باغچلی، رهبر حزب حرکت ملی‌گرا و شریک اصلی ائتلاف رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، از پژوهشگران مرکز مطالعات کردی انتقاد کرد و مدعی شد که آنان با سیاسی کردن فوتبال و پیوند دادن آن به هویت ملی کردی، در پی زنده نگه داشتن جدایی‌طلبی هستند. این واکنش نشان می‌دهد که حتی افزایش محبوبیت یک باشگاه فوتبال نیز می‌تواند در چارچوب مناقشه سیاسی دیرینه بر سر هویت کردی تفسیر شود. از این منظر، آمداسپور تنها با حریفان خود در زمین فوتبال رقابت نمی‌کند، بلکه حضور آن به موضوعی در منازعه بر سر تعریف هویت ملی و حدود پذیرش تفاوت‌های قومی در ترکیه تبدیل شده است.
ارتباط میان وضعیت آمداسپور و روند صلح را باید در بستر همین حساسیت‌های سیاسی بررسی کرد. این روند پس از فراخوان عبدالله اوجالان، رهبر زندانی حزب کارگران کردستان، برای خلع سلاح کامل این حزب در اوایل سال ۲۰۲۵ وارد مرحله تازه‌ای شد. حزب کارگران کردستان در واکنش به این فراخوان آتش‌بس یک‌جانبه اعلام کرد، کنگره‌ای برگزار کرد و به انحلال رسمی و خلع سلاح رأی داد. پارلمان ترکیه نیز در اوت ۲۰۲۶ قانونی را برای تنظیم چارچوب روند صلح تصویب کرد. این تحولات می‌تواند زمینه‌ای برای کاهش تنش‌ها و بازتعریف روابط میان دولت ترکیه و جامعه کرد فراهم کند؛ هرچند پیامدهای آن در عرصه‌های اجتماعی، فرهنگی و ورزشی به چگونگی اجرای تعهدات و تغییر رویکردهای موجود بستگی دارد.
رها روحاوی‌اوغلو، مدیر مرکز مطالعات کردی و عضو پیشین هیئت مشورتی آمداسپور، معتقد است که صعود این باشگاه به سوپرلیگ را نمی‌توان جدا از روند صلح ارزیابی کرد. به گفته رها روحاوی‌اوغلو، اگر روند صلح وجود نداشت، امکان داشت صعود آمداسپور در هر مرحله‌ای با مانع روبه‌رو شود. این ارزیابی به یکی از مهم‌ترین پیوندهای فوتبال و تحولات سیاسی اشاره دارد: فضای سیاسی و امنیتی حاکم بر کشور می‌تواند بر فعالیت نهادهای ورزشی دارای هویت کردی اثر بگذارد، همان‌گونه که تغییر این فضا ممکن است فرصت بیشتری برای فعالیت و رشد آن‌ها فراهم کند.
تجربه گذشته آمداسپور این مسئله را روشن‌تر می‌کند. این باشگاه که در سال ۱۹۷۲ با نام ملیکاحمت توران‌اسپور تأسیس شد، در سال ۲۰۱۴ نام خود را به آمداسپور تغییر داد. واژه آمَد نام کردی شهر دیاربکر است و انتخاب این نام، هویت کردی باشگاه را آشکارتر کرد. در سال‌های بعد، آمداسپور با جریمه‌های متعدد، حملات در مسابقات خارج از خانه و محرومیت‌های چندساله هواداران از همراهی تیم روبه‌رو شد. همچنین، پس از آنکه مدیران منصوب دولت در اواخر سال ۲۰۱۶ کنترل شهرداری دیاربکر را در دست گرفتند، حمایت مالی شهرداری و امکان استفاده باشگاه از اتوبوس‌های انتقال بازیکنان محدود شد. به روایت گزارش، از باشگاه خواسته شده بود نام خود را تغییر دهد و کرسی‌هایی در هیئت‌مدیره به مدیران منصوب‌شده اختصاص دهد.
سلیمان سویلو، وزیر کشور وقت ترکیه، نیز آمداسپور را به وابستگی به حزب کارگران کردستان متهم کرده بود. چنین اتهام‌هایی نشان می‌داد که چگونه ممکن است ابراز هویت کردی در یک نهاد ورزشی، از سوی برخی مقام‌ها به مسئله امنیتی تبدیل شود. در این چارچوب، دشواری‌های آمداسپور صرفاً مشکلات مدیریتی یا مالی یک باشگاه نبود، بلکه بازتابی از مناقشه گسترده‌تر بر سر مرز میان هویت کردی و برداشت رسمی از وحدت ملی در ترکیه محسوب می‌شد.
با وجود این فشارها، حمایت نهادهای اقتصادی دیاربکر به ادامه فعالیت باشگاه کمک کرد و آمداسپور توانست در سال ۲۰۲۴ به دسته دوم صعود کند و سرانجام در سال ۲۰۲۶ به سوپرلیگ برسد. این مسیر نشان می‌دهد که حفظ هویت کردی و دستیابی به موفقیت در ساختارهای ملی لزوماً در تعارض با یکدیگر قرار ندارند. با این حال، اینکه چنین تجربه‌ای تا چه اندازه بتواند به کاهش تبعیض در دیگر عرصه‌های اجتماعی منجر شود، به تغییرات گسترده‌تر در رویکردهای سیاسی و نهادی ترکیه بستگی دارد.
محبوبیت آمداسپور در شرایطی گسترش یافته که بخش مهمی از بازیکنان آن کرد نیستند و از کشورهایی مانند نیجریه، سنگال و کوزُوو آمده‌اند. این ویژگی نیز نشان می‌دهد که هویت یک باشگاه ضرورتاً از تبار بازیکنان آن ناشی نمی‌شود، بلکه می‌تواند بر پایه پیوند تاریخی با یک جامعه و معنایی که هواداران به آن می‌بخشند، شکل بگیرد. برای بسیاری از هواداران آمداسپور، حمایت از تیم راهی برای بیان تعلق به جامعه کرد است؛ حتی اگر بازیکنان تیم از نظر قومی با این جامعه پیوندی نداشته باشند.
با این همه، تنش‌ها همچنان ادامه دارد. هواداران برخی تیم‌های رقیب شعارهای نژادپرستانه سر می‌دهند یا از نمادهایی استفاده می‌کنند که به درگیری‌های گذشته و عملیات نظامی علیه کردها اشاره دارد. در مقابل، برخی هواداران آمداسپور نیز با نمادهای تحریک‌آمیز واکنش نشان می‌دهند. رها روحاوی‌اوغلو همچنین معتقد است که باشگاه همچنان با تبعیض نهادی روبه‌رو است و از جریمه متفاوت آمداسپور و یک باشگاه دیگر در دو اتفاق مشابه مربوط به آب‌پاش‌های زمین به‌عنوان نمونه‌ای از معیارهای دوگانه یاد می‌کند. این موارد نشان می‌دهد که حضور یک باشگاه کردی در سوپرلیگ، به‌خودی‌خود به معنای رفع تبعیض یا پایان یافتن تنش‌های هویتی نیست.
تجربه آمداسپور نشان می‌دهد که رابطه فوتبال و روند صلح در ترکیه دوسویه است. از یک سو، کاهش تنش‌های سیاسی می‌تواند فضای بیشتری برای حضور نهادهای دارای هویت کردی فراهم کند و مانع‌تراشی در برابر فعالیت‌های آن‌ها را دشوارتر سازد. از سوی دیگر، موفقیت آمداسپور و حضور مداوم هویت کردی در یکی از پرمخاطب‌ترین عرصه‌های عمومی کشور می‌تواند به عادی‌تر شدن پذیرش این هویت در جامعه کمک کند. با این حال، واکنش‌های سیاسی به محبوبیت باشگاه و تداوم رفتارهای تبعیض‌آمیز نشان می‌دهد که این مسیر همچنان با موانع جدی روبه‌رو است. از این رو، آمداسپور را می‌توان نه نشانه قطعی موفقیت روند صلح، بلکه یکی از عرصه‌هایی دانست که میزان پیشرفت آن در تغییر رابطه جامعه کرد و ساختار سیاسی ترکیه آشکار خواهد شد.
منبع: نشریه ترکی ریکپ
دیدگاه کاربران