میلاد پیامبر؛ از نغمههای مولودی تا ندای وحدت امت */ ماموستا عابد نقیبی
میلاد حضرت محمد مصطفی(ص) تنها یادکرد یک واقعه تاریخی نیست؛ سخن گفتن از تولد انسانی است که رسالت او مرزهای جغرافیا، نژاد، زبان و قبیله را درنوردید و پیامش را برای همه انسانها به ارمغان آورد. پیامبری که قرآن او را «رحمةً للعالمین» معرفی میکند و رسالتش را نه محدود به یک قوم و سرزمین، بلکه برای جهانیان میداند.
کرد پرس- در فرهنگ اسلامی، میلاد پیامبر اکرم(ص) فرصتی است برای بازخوانی این پرسش بزرگ که محمد(ص) برای امروز ما چه پیامی دارد؟ آیا میلاد آن حضرت تنها جشن و سرور است یا میتواند نقطه آغاز بازگشت به اخلاق، عدالت، رحمت، برادری و وحدت باشد؟
مولودیخوانی؛ روایت عشق به پیامبر در فرهنگ اهلسنت
در بسیاری از جوامع اهلسنت، برگزاری مجالس میلاد و مولودیخوانی از جلوههای دیرپای اظهار محبت به پیامبر اکرم(ص) است. در این مجالس، اشعار و سرودههایی در وصف شخصیت، اخلاق، رحمت، شجاعت و سیره رسول خدا(ص) خوانده میشود و مؤمنان با یاد پیامبر، به ذکر و صلوات میپردازند.
مولودی در فرهنگ دینی مردم بسیاری از مناطق کردنشین، از جمله کردستان، تنها یک مراسم آیینی نیست؛ بلکه بخشی از حافظه فرهنگی و عاطفی جامعه است. نسلهای مختلف در این مجالس با نام پیامبر، فضایل اخلاقی او و داستانهای زندگی آن حضرت آشنا شدهاند.
اما اگر بخواهیم مولودی را از یک مراسم صرفاً احساسی به یک فرصت تمدنی تبدیل کنیم، باید یک گام فراتر برویم: محبت به پیامبر باید به اخلاق پیامبر تبدیل شود.
اگر از رحمت پیامبر سخن میگوییم، باید در رفتار اجتماعی خود رحمت را نشان دهیم؛ اگر از برادری اسلامی میخوانیم، نباید برادر مسلمان خود را به دلیل تفاوت مذهبی تحقیر کنیم؛ و اگر در مدح پیامبر از عدالت سخن میگوییم، باید عدالت را در زندگی فردی و اجتماعی خود جدی بگیریم.
پیامبر اکرم(ص)؛ الگوی مشترک همه مسلمانان
یکی از ظرفیتهای بزرگ جهان اسلام، وجود شخصیتهایی است که تقریباً همه مذاهب اسلامی در اصل محبت و احترام به آنان اشتراک دارند. در رأس این شخصیتها، رسول اکرم حضرت محمد مصطفی(ص) قرار دارد.
شیعه و سنی ممکن است در برخی مسائل کلامی، فقهی و تاریخی دیدگاههای متفاوتی داشته باشند؛ اما قرآن کریم، قبله، نماز، روزه، حج و پیامبر خاتم(ص) میراث مشترک همه مسلمانان است.
از همینجا میتوان به یک حقیقت مهم رسید:
اختلاف مذهبی الزاماً نباید به دشمنی مذهبی تبدیل شود.
امت اسلامی میتواند در عین حفظ هویتهای فقهی و مذهبی خود، بر مشترکات بزرگ و سرنوشتساز خویش تأکید کند. پیامبر اکرم(ص) متعلق به یک مذهب خاص نیست؛ او پیامبر همه مسلمانان و بنا بر منطق قرآن، پیامآور رحمت برای جهانیان است.
«رحمةً للعالمین»؛ پیامبر برای همه انسانها
قرآن کریم در سوره انبیاء میفرماید:
«وَما أَرسَلناکَ إِلّا رَحمَةً لِلعالَمینَ»
این آیه، یکی از مهمترین کلیدهای فهم رسالت پیامبر است. خداوند نمیفرماید پیامبر تنها برای یک قوم یا یک منطقه رحمت است؛ بلکه او را «رحمت برای جهانیان» معرفی میکند.
محمد(ص) در جامعهای ظهور کرد که گرفتار تعصبات قبیلهای، تبعیض، خشونت و جنگهای طولانی بود. رسالت او جامعهای را هدف گرفت که انسان در آن بر اساس قبیله و نسب ارزشگذاری میشد و پیامبر تلاش کرد معیارهای اخلاقی و انسانی را جایگزین بسیاری از این مناسبات کند.
او به انسان آموخت که کرامت انسانی را نمیتوان در نژاد، ثروت، قدرت و قبیله خلاصه کرد.
از این منظر، پیامبر اکرم(ص) فقط یک شخصیت تاریخی نیست؛ یک الگوی زنده برای حل بسیاری از بحرانهای اخلاقی و اجتماعی جهان امروز است.
جهانی که امروز با جنگ، نفرت، افراطگرایی، نژادپرستی، اسلامهراسی و خشونت دستوپنجه نرم میکند، بیش از هر زمان دیگری به بازخوانی پیام رحمت محمدی نیاز دارد.
اخلاق پیامبر؛ بزرگترین سرمایه رسالت
رسول خدا(ص) پیش از آنکه مردم را با سخن جذب کند، با اخلاق خود دلها را فتح کرد. قرآن کریم خطاب به پیامبر میفرماید:
«وَإِنَّکَ لَعَلىٰ خُلُقٍ عَظیمٍ»
این آیه، جایگاه اخلاق را در شخصیت پیامبر نشان میدهد.
پیامبر اکرم(ص) در برابر مخالفان نیز ظرفیت گفتوگو، مدارا و رحمت را از خود نشان داد. سیره او به ما میآموزد که دعوت دینی با تحقیر انسانها، توهین به مقدسات دیگران و ایجاد نفرت میان مردم سازگار نیست.
امروز اگر جامعه اسلامی میخواهد دوباره در جهان صاحب پیام باشد، باید از «اخلاق محمدی» آغاز کند.
جامعهای که در آن دروغ، تهمت، تکفیر، تحقیر، خشونت زبانی و نفرتپراکنی گسترش یابد، هرچند نام پیامبر را بسیار بر زبان بیاورد، هنوز فاصله زیادی با اخلاق پیامبر دارد.
وحدت اسلامی؛ یکی از مهمترین درسهای میلاد پیامبر
میلاد رسول اکرم(ص) میتواند یکی از بهترین فرصتها برای تقویت وحدت میان مسلمانان باشد.
وحدت اسلامی به معنای حذف مذاهب نیست؛ به معنای آن نیست که شیعه، شیعه بودن خود را کنار بگذارد یا اهلسنت، هویت مذهبی خود را فراموش کند.
وحدت یعنی شیعه بمانیم، سنی بمانیم؛ اما دشمن یکدیگر نباشیم.
این نگاه میتواند یکی از مهمترین نیازهای جهان اسلام در عصر حاضر باشد.
مسلمانان امروز بیش از هر زمان دیگری نیاز دارند که اختلافات علمی و فقهی را از دشمنی سیاسی و اجتماعی جدا کنند. اختلاف نظر علمی میتواند وجود داشته باشد، اما تکفیر، توهین، نفرتپراکنی و خشونت هیچ نسبتی با رحمت محمدی ندارد.
اگر پیامبر اکرم(ص) محور مشترک امت اسلامی است، باید از نام او برای نزدیک کردن دلها استفاده کنیم، نه برای ایجاد فاصله بیشتر.
نگاه آیتالله سیدعلی خامنهای به سیره پیامبر
در اندیشه امام شهید آیتالله سیدعلی خامنهایدرضپان الله تعالی علیه نیز شخصیت پیامبر اکرم(ص) تنها موضوعی تاریخی و عاطفی نیست؛ بلکه سیره نبوی الگویی برای ساخت جامعه اسلامی، مبارزه با ظلم، حفظ عزت مسلمانان و ایجاد وحدت در امت اسلامی تلقی میشود.
تأکید مکرر ایشان بر مفهوم «امت اسلامی» و ضرورت نزدیک شدن مذاهب اسلامی، نشاندهنده این نگاه است که مسلمانان با وجود تفاوتهای مذهبی، در برابر تهدیدهای بزرگ جهان اسلام سرنوشت مشترکی دارند.
در این نگاه، پیامبر اکرم(ص) همزمان پیامبر رحمت و پیامبر مقاومت است؛ رحمت نسبت به مؤمنان و انسانها، و ایستادگی در برابر ظلم و تجاوز.
این دوگانه مهم است:
رحمت بدون عزت، امت را آسیبپذیر میکند و مقاومت بدون اخلاق، از مسیر نبوی فاصله میگیرد.
الگوگیری از پیامبر یعنی جمع میان ایمان و اخلاق، معنویت و عدالت، رحمت و اقتدار، عبادت و مسئولیت اجتماعی.
از جشن میلاد تا مسئولیت اجتماعی
شاید بزرگترین سؤال در روز میلاد پیامبر این باشد که ما پس از پایان مراسم چه چیزی با خود به خانه میبریم؟
اگر تنها چند ساعت مولودی بخوانیم و سپس همان اختلافات، کینهها و تعصبات گذشته را ادامه دهیم، از پیام اصلی میلاد فاصله گرفتهایم.
اما اگر میلاد پیامبر موجب شود دل مسلمانی را به دست آوریم، از تهمتی بگذریم، دست نیازمندی را بگیریم، با مخالف خود محترمانه سخن بگوییم، از تکفیر و توهین دوری کنیم و برای وحدت جامعه اسلامی قدمی برداریم، آنگاه مولودی از یک مراسم به یک «مکتب تربیتی» تبدیل شده است.
پیامبر اکرم(ص) آمده بود تا انسان را از تاریکی به نور ببرد؛ بنابراین بزرگداشت او باید در رفتار ما نیز دیده شود.
محمد(ص)؛ پیامبر دیروز و راهنمای امروز
جهان اسلام امروز با چالشهای بزرگی مواجه است. افراطگرایی از یک سو و اسلامهراسی از سوی دیگر، تصویر اسلام را هدف قرار دادهاند. در چنین شرایطی، بازگشت به چهره واقعی پیامبر اکرم(ص) ضرورتی تاریخی است.
پیامبر اسلام، پیامبر خشونت کور نبود؛ پیامبر اخلاق، عدالت، کرامت، معنویت و مسئولیت بود.
او توانست انسانهایی را که درگیر اختلافات قبیلهای بودند، به یک امت تبدیل کند. بنابراین یکی از بزرگترین درسهای میلاد او برای زمانه ما، عبور از دیوارهای تفرقه و بازگشت به هویت مشترک اسلامی است.
امروز اگر مسلمانان از محمد(ص) سخن میگویند، باید از خود بپرسند: سهم ما در ساختن جامعهای نزدیکتر به اخلاق محمدی چیست؟
میلاد پیامبر باید آغاز یک پیمان تازه باشد؛ پیمان با رحمت، اخلاق، عدالت و وحدت.
در این روز مبارک، چه زیباست که شیعه با محبت از محمد(ص) بگوید، اهلسنت با عشق مولودی بخواند، هر دو بر او صلوات بفرستند و هر دو بدانند که محمد مصطفی(ص) بزرگتر از آن است که در مرزهای اختلافات مذهبی محصور شود.
محمد(ص) پیامبر همه ماست.
و شاید امروز بیش از هر زمان دیگری، جهان اسلام نیازمند بازگشت به همان ندای نخستین رسالت باشد:
رحمت، برادری، عدالت و وحدت.
میلاد پیامبر اکرم(ص) مبارک باد؛
میلاد پیامآور رحمت، اخلاق و وحدت برای همه جهانیان.
*روحانی اهل سنت پژوهشگر ادیان و مذاهب اسلامی
مطالعه بیشتر
خبر قبلی و بعدی
دیدگاه کاربران