تجمع در حسکه و موج واکنش‌ها؛ هشدار درباره تشدید تنش‌های قومی
به گزارش کردپرس، روز جمعه ۲ اکتبر، هم‌زمان با نماز جمعه، شماری از ساکنان عرب محله غویران و مناطق اطراف آن در شهر حسکه در تجمعی شرکت کردند که از مقابل مسجد ابوبکر صدیق آغاز شد و به سمت مرکز شهر و میدان اصلی حسکه ادامه یافت. معترضان خواستار افزایش حضور دولت موقت سوریه، فعال‌شدن نهادهای دولتی، برقراری امنیت در مناطق مختلف استان و تسریع روند ادغام نیروها و نهادهای مرتبط با SDF در ساختارهای دولتی شدند. خبرگزاری رسمی سوریه نیز اعلام کرد شرکت‌کنندگان خواستار استقرار نیروهای امنیت داخلی در مناطق مختلف استان، توقف آنچه «نقض حقوق» خوانده شد و تسریع روند ادغام SDF در نهادهای دولتی بودند.
این تجمع در شرایطی برگزار شد که موضوع نحوه اجرای تفاهم میان دولت موقت سوریه و SDF و آینده ساختارهای نظامی، امنیتی و اداری شمال و شرق سوریه همچنان در حال بررسی است. توافق ۲۹ ژانویه ۲۰۲۶ چارچوبی برای توقف درگیری‌ها و آغاز روند ادغام نهادها و نیروهای وابسته به مدیریت خودگردان در ساختارهای دولت سوریه تعیین کرده بود و موضوع اجرای جزئیات این توافق همچنان از مسائل اصلی مورد اختلاف و گفت‌وگو میان طرف‌هاست.
در جریان تجمع حسکه، شماری از شرکت‌کنندگان در میدان السلام اقدام به پایین‌کشیدن و آتش‌زدن یک پرچم کُردی کردند. دیده‌بان حقوق بشر سوریه اعلام کرد این اقدام در حضور نیروهای امنیتی رخ داده است. پیش از برگزاری تجمع نیز فراخوان‌هایی منتشر شده بود که در کنار درخواست برای ورود نیروهای دولت سوریه به مناطق مختلف حسکه و مخالفت با روند ادغام، در برخی موارد حاوی عبارات نژادپرستانه علیه کُردها و حتی درخواست برای اخراج کُردها از حسکه بود.
با این حال، منابعی که درباره اصل تجمع گزارش داده‌اند، تأکید کردند که مطالبات مطرح‌شده در تجمع صرفاً به مسائل قومی محدود نبوده است. خبرگزاری رسمی سوریه و الجزیره گزارش دادند که معترضان خواهان تقویت حضور نهادهای دولتی، تأمین امنیت، فعال‌شدن خدمات عمومی و قضایی و تسریع روند ادغام SDF در نهادهای دولتی بودند. بنابراین، آتش‌زدن پرچم کُردی و شعارهای ضدکُردی گزارش‌شده را نمی‌توان به‌طور خودکار به تمامی شرکت‌کنندگان یا تمامی مطالبات تجمع نسبت داد.
در پی این حادثه، واکنش‌ها در مناطق مختلف استان حسکه افزایش یافت. روز شنبه ۳ اکتبر، در شهرها و مناطق تل تمر، درباسیه و زَرگان تجمع‌ها و فعالیت‌های اعتراضی برگزار شد. شرکت‌کنندگان ضمن محکوم‌کردن تعرض به نمادهای کُردی، بر ضرورت حفظ همزیستی میان جوامع مختلف و احترام به حقوق و ویژگی‌های فرهنگی و قومی تمامی ساکنان سوریه تأکید کردند.
در درباسیه، شماری از ساکنان در اعتراض به آتش‌زدن پرچم کُردی تجمع کردند و خواستار جلوگیری از اقداماتی شدند که می‌تواند تنش میان جوامع منطقه را افزایش دهد. در تل تمر نیز تجمع‌کنندگان ضمن محکوم‌کردن این حادثه، بر حل اختلافات از مسیرهای مسالمت‌آمیز و قانونی تأکید کردند. در زَرگان نیز معترضان خواستار حفظ صلح اجتماعی و مقابله با گفتمان‌های قومی و تحریک‌آمیز شدند.
دامنه واکنش‌ها در روز یکشنبه ۴ اکتبر نیز ادامه یافت. در قبور القراجنه در حومه تل تمر، اهالی در مقابل مقر شورای این منطقه تجمع کردند و با تأکید بر اینکه پرچم کُردی برای کُردها تنها یک نماد نیست، بلکه بخشی از تاریخ، فرهنگ و هویت آنان است، آتش‌زدن آن را محکوم کردند. همچنین در شهر چل‌آغا نیز تجمعی در اعتراض به این حادثه برگزار شد.
در قامشلو نیز شورای محله آشوریان با انتشار بیانیه‌ای تعرض به پرچم کُردی را محکوم کرد و درباره تلاش برای ایجاد شکاف میان جوامع منطقه هشدار داد. کنگره ستاره نیز در محله عنتریه قامشلو با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد که باید به نمادها و پرچم‌های تمامی جوامع احترام گذاشته شود و نباید حادثه حسکه به عاملی برای ایجاد درگیری میان کُردها و اعراب تبدیل شود.
در همین حال، مجلس زنان جنبش جامعه دموکراتیک نیز با انتشار بیانیه‌ای، آتش‌زدن پرچم کُردی را اقدامی «شوونیستی و نژادپرستانه» توصیف کرد و از دولت انتقالی سوریه خواست افراد دخیل در این اقدام را بازداشت و برای رسیدگی قضایی معرفی کند. این نهاد همچنین از ساکنان منطقه خواست از واکنش‌های خشونت‌آمیز خودداری کنند و اجازه ندهند حادثه به تشدید شکاف قومی منجر شود.
جنبش جامعه دموکراتیک، TEV-DEM، نیز روز یکشنبه در واکنش به تجمع حسکه بیانیه‌ای منتشر کرد. این جنبش اعلام کرد که تجمع مذکور نماینده مطالبات مردم عرب نیست و به گفته آن، به «گروهی مشخص» با دیدگاه‌های نژادپرستانه علیه کُردها و دیگر جوامع محدود بوده است. TEV-DEM همچنین اعلام کرد در جریان تجمع، شعارها و مواضعی علیه نمادها و پرچم‌های ملی کُردها مطرح شده و این گفتمان می‌تواند به افزایش تنش و ایجاد شکاف میان ساکنان منطقه منجر شود.
TEV-DEM در عین حال بر حق تمامی گروه‌ها برای بیان مسالمت‌آمیز مطالبات خود تأکید کرد و گفت دفاع از حقوق نباید از طریق توهین به هویت یا نمادهای دیگر جوامع انجام شود. این جنبش از مسئولان ذی‌ربط خواست درباره حوادث رخ‌داده تحقیق کنند و افرادی را که در تحریک نفرت و تعرض به نمادهای قومی نقش داشته‌اند، مورد پیگرد قرار دهند.
این جنبش همچنین نسبت به تلاش‌هایی که به گفته آن با هدف بهره‌برداری از شکاف‌های اجتماعی و ایجاد اختلاف میان کُردها و اعراب صورت می‌گیرد، هشدار داد و گفت چنین اقداماتی می‌تواند روند تفاهم و ادغام را تضعیف کند. TEV-DEM از کُردها، اعراب، سریانی‌ها، آشوری‌ها و دیگر جوامع منطقه خواست از گفتمان‌های تحریک‌آمیز فاصله بگیرند و بر گفت‌وگو و زندگی مشترک تأکید کنند.
در کنار واکنش‌های TEV-DEM و نهادهای نزدیک به مدیریت خودگردان، دیده‌بان حقوق بشر سوریه نیز نسبت به پیامدهای این حادثه هشدار داد و تأکید کرد که حفاظت از تمامی جوامع ساکن حسکه و احترام به نمادهای فرهنگی و قومی آنان برای حفظ صلح اجتماعی ضروری است. این نهاد همچنین خواستار دور نگه‌داشتن مطالبات سیاسی و ملی از گفتمان نفرت و تحریک قومی شد.
تحولات اخیر در حسکه در حالی رخ می‌دهد که این استان از مناطق اصلی اجرای توافق‌های میان دولت سوریه و SDF محسوب می‌شود و هم‌زمان، اختلاف‌نظرها درباره نحوه ادغام ساختارهای نظامی، امنیتی و اداری ادامه دارد. از این رو، حادثه آتش‌زدن پرچم کُردی و واکنش‌های متقابل پس از آن، علاوه بر جنبه اجتماعی و قومی، می‌تواند بر فضای سیاسی حاکم بر روند اجرای توافق‌های مربوط به منطقه نیز تأثیر بگذارد.
در مجموع، آنچه در حسکه رخ داده ترکیبی از دو روند متفاوت است: از یک سو، تجمعی با مطالبات مربوط به افزایش حضور دولت سوریه، تأمین امنیت، فعال‌شدن خدمات و نهادهای دولتی و تسریع روند ادغام؛ و از سوی دیگر، اقداماتی از جمله آتش‌زدن پرچم کُردی که موجب شکل‌گیری واکنش‌های اعتراضی در بخش‌های مختلف استان شده است. ادامه این وضعیت، به‌ویژه در استانی با ترکیب قومی متنوع، می‌تواند خطر افزایش تنش میان جوامع را به همراه داشته باشد؛ موضوعی که اکنون بسیاری از طرف‌ها بر ضرورت جلوگیری از آن و حل اختلافات از مسیر گفت‌وگو و قانون تأکید دارند.
دیدگاه کاربران